Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu indeksowanego do franka

Wyrokiem z 27 września 2022 r., II C 635/20, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił

powództwo główne w całości, zasądził od pozwanego banku solidarnie na rzecz

dwojga z powodowych kredytobiorców 2011,21 zł z odsetkami, a na rzecz trzeciego

z powodowych kredytobiorców zasądził 1005,60 zł z odsetkami i oddalił powództwo

ewentualne w pozostałej części.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Łodzi zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i ustalił nieważność umowy kredytu, zasądził od banku na

I CSK 3591/24

2

rzecz dwojga z powodowych kredytobiorców łącznie 32 374,23 zł i 4712,50 CHF

z odsetkami, a na rzecz trzeciego 16 187,12 zł i 2 356,25 CHF z odsetkami, oddalił

w pozostałej części powództwo główne o zapłatę i oddalił apelację kredytobiorców

w pozostałej części.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 23 stycznia 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 170 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF). Okres kredytowania ustalony

został na 216 miesięcy. Wypłata kredytu w wysokości 170 000,00 zł nastąpiła

30 stycznia 2008 r., co stanowiło równowartość 77 960,19 CHF. Integralną częścią

umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt indeksowany do waluty

obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie

referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa

się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku. Od 30 stycznia

2008 r. do 30 listopada 2012 r. kredytobiorcy dokonali spłat rat kapitałowo-

odsetkowych w wysokości 78 921,45 zł, natomiast od 28 grudnia 2012 r. do

30 stycznia 2020 r. kredytobiorcy dokonali spłat w wysokości 34 279,08 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i

zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

I CSK 3591/24

3

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji wskazał, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu

zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako

nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie

kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410

k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2) art. 189 k.p.c.;

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

I CSK 3591/24

4

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

I CSK 3591/24

5

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę w wysokości określonej w

stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Dwoje z powodów wniosło odrębne, ale niemal identyczne,

odpowiedzi na skargę, sporządzone przez różnych pełnomocników, mających

kancelarie pod tym samym adresem. O kopiowaniu skargi świadczy logo jednej z

kancelarii w stopce skargi drugiej z kancelarii. W tej sytuacji żądanie przez każdego

I CSK 3591/24

6

z powodów odrębnie pełnych kosztów sporządzenia odpowiedzi jest nadużyciem

prawa procesowego (art. 41 k.p.c.), co uzasadnia przyznanie każdemu z powodów

połowy kosztów.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]