Sąd Najwyższy nie przyjął skargi syndyka banku w sporze o nieważność umowy kredytu

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

I CSK 36/25

2

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanego Syndyka masy upadłości […] Bank Spółki Akcyjnej w

upadłości z siedzibą w W. od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z 8 sierpnia 2024 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy dostrzec, że zgodnie

z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia

i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej

(por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11

i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, niepubl.).

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii sprowadzającej się do pytania:

I CSK 36/25

3

„Czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli abuzywnej

może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust 1 pr.up)

wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na skutek .usunięcia z

niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu postępowania

upadłościowego jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez skutek w postaci

upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty rat takiego

kredytu do masy upadłości?”

W sprawie nie znajduje zastosowania art. 84 ust. 1 pr.up., gdyż abuzywne

postanowienia odnoszące się do klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie

kredytu nie wiążą powodów jako konsumentów. Art. 84 pr.up. odnosi się bowiem do

przepisów abuzywnych, ale względem upadłego reprezentowanego przez Syndyka

masy upadłości. Tym samym podstawą prawną braku związania klauzulami

powodów jest art. 3851 k.c., a nie art. 84 pr.up.

Stanowisko to jest kosekwencję utrwalonego poglądu Sądu Najwyższego, że

roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z tytułu nieważnej umowy

nie jest wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości, gdyż nie

dotyczy ono tej masy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego bowiem zostało już

wyjaśnione, że pojęcie „postępowania dotyczące masy upadłości”, o którym mowa

w art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., obejmuje te, które odnoszą się do praw i obowiązków

dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Sprawami dotyczącymi

masy upadłości są także sprawy, których rozstrzygnięcie może oddziaływać

(korzystnie lub niekorzystnie) na majątek wchodzący w skład masy upadłości, bez

względu na to, czy rozstrzygnięcie polega na zasądzeniu świadczenia, ustaleniu

albo ukształtowaniu. Pojęcia „postępowań dotyczących masy upadłości” nie można

jednak utożsamiać z „postępowaniami o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do

masy upadłości”, o których mowa w art. 145 ust. 1 pr. upadł. (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK 672/17). Przepis art. 145 ust. 1 pr. upadł.,

warunkujący podjęcie postępowania przeciwko syndykowi odmową uznania

wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, ma wyjątkowy charakter na tle

ogólnej reguły wynikającej z art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c. i - jak wynika z jego treści -

dotyczy postępowań, których przedmiotem jest wierzytelność podlegająca

zgłoszeniu do masy upadłości. Odstępstwo wyrażone w art. 145 ust. 1 pr. upadł.

I CSK 36/25

4

wiąże się z dążeniem do uniknięcia dublowania dróg dochodzenia wierzytelności

upadłościowych przy przyznaniu w tej materii prymatu postępowaniu

upadłościowemu, a także wyeliminowania możliwości powstania tytułu

egzekucyjnego, który otwierałby drogę do egzekucji z masy upadłości, do czego

mógłby doprowadzić proces o zasądzenie świadczenia przeciwko syndykowi. Z

racji charakteru powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy

kredytu, tego rodzaju roszczenie nie może być realizowane w trybie sporządzenia

listy wierzytelności, nie jest zobowiązaniem pieniężnym ani zobowiązaniem

majątkowym niepieniężnym upadłego, które może być przekształcone w

zobowiązanie pieniężne, zaś pozytywne rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze

sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym przymusowemu wykonaniu,

tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego komisarza listy wierzytelności,

zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez

wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr.upadł.). W konsekwencji w najnowszym orzecznictwie

Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że sprawa o tego rodzaju roszczenie

z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem przeciwko bankowi, co do

którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest więc sprawą

„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art.

145 ust. 1 pr.upadł., a tym samym postępowanie w tym przedmiocie może być

podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 29 maja 2025 r., I CSK 2721/24, z 30 września

2025 r., I CSK 1784/24, z 28 listopada 2025 r., I CSK 3134/24, z 18 grudnia 2025 r.,

I CSK 3807/24, z 19 grudnia 2025 r., I CSK 1902/25, z 30 grudnia 2025 r., I CSK

65/25, 28 kwietnia 2026 r., I CSK 3853/24).

Z tych powodów, podniesiona kwestia nie może stanowić istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., co przesądza

o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

[a.ł]

I CSK 36/25

5

Karol Weitz