Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej klientki banku w sporze o zapłatę

W związku ze skargą kasacyjną

pozwanej

A.S. od wyroku Sądu

Apelacyjnego Białymstoku z 4 czerwca

2025 r.

Sąd Najwyższy zważył,

co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

I CSK 3617/25

2

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru

skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21;

z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez

zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,

a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny

środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej

instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te

nie zostały jednak spełnione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN: z 7

czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

I CSK 3617/25

3

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie

do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20; z 28 marca 2024 r., I CSK 6476/22).

Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno

spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej

instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie

można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob.

np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r.,

III CZP 16/15).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżąca upatrywała

w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie: „(1) czy w świetle at. 231 k.p.c.

w zw. z art. 6 k.c. i art. 233 k.p.c. uznanie niewłaściwe długu, wywołuje jedynie

skutki przewidziane w prawie materialnym polegające na przerwaniu biegu terminu

przedawnienia (art. 123 § 1 pkt. 2 k.c.), czy też wpływa także na ciężar dowodu

w razie późniejszego sporu między stronami co do istnienia lub wysokość „uznanej”

wierzytelności; (2) czy w świetle art. 883 § 1 w zw. z art. 879 § 1 k.c. dopuszczalne

jest powoływanie się przez poręczyciela na zarzut wygaśnięcia zobowiązania

głównego?”.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zagadnienia przedstawione

przez skarżącą, w świetle rozważań zaprezentowanych przez Sąd Apelacyjny

w motywach rozstrzygnięcia, nie mają znaczenia dla wyniku procedowanej sprawy.

Należy bowiem wskazać, że Sąd ten wyjaśnił, iż pozwana miała świadomość tego,

że jej małżonek związał się z powodowym bankiem stosunkiem umownym kredytu,

I CSK 3617/25

4

a pozwana znała treść tego zobowiązania. Wynika to przede wszystkim z umowy

poręczenia, jak i zeznań złożonych na rozprawie przez pozwaną. Całokształt

zebranego materiału dowodowego dał zatem asumpt do uznania przez Sąd

Apelacyjny, że nie istnieją podstawy, aby negować ważność i skuteczność aneksu

nr […], a tym samym dokonanego w nim uzgodnienia co do terminu spłaty całości

zobowiązania do 30 kwietnia 2020 r.

Ponadto zagadnienia przedstawione przez skarżącą były już przedmiotem

analizy Sądu Najwyższego, który wyjaśnił, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 k.c. bieg

przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko

której roszczenie przysługuje. Uznanie roszczenia w rozumieniu tego przepisu

występuje w każdym wypadku wyraźnego oświadczenia woli lub też innego

jednoznacznego zachowania się dłużnika wobec wierzyciela, z którego wynika, że

dłużnik uważa roszczenie za istniejące (zob. np. wyrok SN z 7 marca 2003 r.,

I CKN 11/01). W związku z tym wyróżniane są dwie postacie uznania: właściwe,

mające formę umowy między dłużnikiem a wierzycielem, oraz niewłaściwe, będące

jednostronnym działaniem dłużnika, które potwierdza fakt istnienia określonego

zobowiązania. Uznanie nie wymaga zachowania szczególnej formy prawnej,

co oznacza, że może być dokonane w każdej formie, nie tylko w sposób wyraźny

(zob. np. postanowienie SN z 8 października 1982 r., I CZ 106/82). Może to być

zatem również taka czynność dłużnika, z której wynika, że jest on świadomy

istnienia długu, przy czym istotne jest, aby zachowanie dłużnika dotyczyło

jednoznacznie skonkretyzowanego, skierowanego przeciwko niemu roszczenia.

Jeżeli przedmiot roszczenia jest podzielny, uznanie (właściwe i niewłaściwe)

może dotyczyć całego roszczenia albo jego części (zob. np. wyrok SN

z 23 czerwca 1972 r., I CR 142/72, OSNCP 1973, nr 4, poz. 61). Nie można przy

tym pominąć, że jeżeli dochodzi do uznania niewłaściwego, to nie musi zostać

wskazana wprost ani podstawa prawna, ani wysokość uznawanego roszczenia.

Skoro uznanie może nastąpić w sposób dorozumiany, czy przez czynności

konkludentne, to z natury rzeczy nie musi dojść do złożenia oświadczenia co do

wysokości uznawanego długu. Jak przy tym podkreśla się w orzecznictwie,

o uznaniu niewłaściwym, przerywającym bieg przedawnienia w myśl art. 123 § 1

pkt 2 k.c., można mówić dopiero wtedy, gdy łącznie spełnione są dwie niezależne

I CSK 3617/25

5

przesłanki: zobowiązany oświadczył, że jest dłużnikiem, a uprawniony powziął przy

tej okazji uzasadnione przekonanie, że dłużnik świadczenie spełni (zob. wyrok SN

z 15 lipca 2020 r., I NSNc 23/19, OSNKN 2021, nr 2, poz. 10). Można zatem

przyjąć, że uznanie niewłaściwe polega na tym, iż chociaż dłużnik nie składa

wyraźnego oświadczenia o uznaniu roszczenia, to z jego zachowania wierzyciel

może zasadnie wnioskować, że dłużnik ma świadomość ciążącego na nim

zobowiązania i ma zamiar dobrowolnie spełnić świadczenie. Okoliczność, że

dłużnik nie miał woli uznania roszczenia, jest obojętna, jak też jest rzeczą obojętną,

czy zdawał sobie sprawę z tych skutków; skutki następują niezależnie od woli

stwierdzającego (zob. uchwałę SN z 26 kwietnia 1995 r., III CZP 39/95, OSNC

1995, nr 9, poz. 120). Takim zachowaniem dłużnika może być zapłata części

należności. Rozróżnić tu należy jednak dwie sytuacje: pierwszą, w której dłużnik,

uiszczając określoną część należności w stosunku do wierzyciela, kwestionuje

pozostałą część (w sposób wyraźny lub przynajmniej dorozumiany), i drugą,

w której pomimo zapłaty jedynie części należności, z zachowania dłużnika nie

wynika, aby kwestionował on pozostałą część co do zasady lub co do wysokości.

W tej drugiej sytuacji wierzyciel ma podstawy uznać, że dłużnik ma świadomość

istniejącego zobowiązania i nie uchyla się od spełnienia świadczenia. O ile

w pierwszej sytuacji nie sposób uznać, aby doszło do niewłaściwego uznania

całego długu, to w drugiej istnieją podstawy do takiego wniosku. W realiach

konkretnej sprawy sąd powinien zatem ocenić zachowanie dłużnika (zob. wyrok SN

z 2 czerwca 2021 r., IV CSKP 74/21).

Nie budzi również wątpliwości w orzecznictwie, że o zakresie zobowiązania

poręczyciela rozstrzyga wprawdzie każdorazowo zakres zobowiązania dłużnika

(art. 879 § 1 k.c.), ale poręczyciel może podnieść przeciwko wierzycielowi

wszystkie zarzuty, które przysługują dłużnikowi. Utrata tych zarzutów nie następuje,

także wtedy, gdy dłużnik zrzekł się ich lub uznał roszczenie wierzyciela – art. 883

§ 1 i 2 k.c. (wyrok SN z 27 października 2022 r., II CSKP 508/22).

Sąd Najwyższy również wyjaśnił, że cechą zobowiązania poręczyciela,

wynikającą z art. 876 § 1 k.c., jest jego akcesoryjność wobec zobowiązania

głównego. Akcesoryjność zobowiązania poręczyciela przejawia się w tym, że

powstanie – z wyjątkiem określonym w art. 877 k.c. – jak również istnienie

I CSK 3617/25

6

zobowiązania poręczyciela, zależy od ważności oraz istnienia zobowiązania

dłużnika głównego. Akcesoryjność zobowiązania poręczyciela wyraża się także

w tym, że o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres

zobowiązania dłużnika (art. 879 § 1 k.c.). W pewnych wypadkach – wyraźnie

wynikających z przepisów – ustawodawca odstąpił od zasady akcesoryjności

zobowiązania poręczyciela (wyrok SN z 5 listopada 2008 r., I CSK 204/08).

Oparcie zaś wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na przesłance oczywistej jej zasadności oznacza – zgodnie z poglądem

utrwalonym w judykaturze – że skarżący musi przedstawić dokładny wywód,

na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie,

z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację

wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Innymi słowy, skoro przesłanką wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego,

że skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w uzasadnieniu wniosku

zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość"

i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia. Przy czym, o ile dla

uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona,

to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. np. postanowienia SN: z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20;

z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 155/21; z 25 czerwca 2025 r., I CSK 1085/25).

Zważyć wypada, iż ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych paragrafach

art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia

(§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi

kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego,

na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi

do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

I CSK 3617/25

7

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.

nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć

dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (zob. np. postanowienia SN:

z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07; z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08; z 9 sierpnia

2018 r., II PK 213/17).

Skarżąca natomiast co prawda przedstawiła odrębnie, od uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, niemniej jednak, zamiast wskazania konkretnego problemu, który

świadczyłby o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, przedstawia ona skróconą

wersję uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Ideą zaś oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej nie jest odwołanie się do zarzutów sformułowanych w podstawach

skargi, a wskazanie konkretnej kwestii, która świadczyłaby o oczywistym błędzie

Sądów rozpoznających sprawę, przy czym błąd ten powinien był widoczny bez

potrzeby poddania analizie zarzutów z podstaw kasacyjnych.

Nie budzi również wątpliwości fakt, że aneksem nr […] dokonano modyfikacji

sposobu płatności przez utrzymywanie wpływów na rachunek bieżący w sposób

wskazany szczegółowo w treści postanowień zawartych w tymże aneksie,

z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti wynika natomiast, iż dłużnik nie wywiązał

się z warunków umowy, a zatem zaprzestanie obsługi kredytu uprawniło bank

do wypowiedzenia umowy wystąpieniem z roszczeniem względem pozwanej.

I CSK 3617/25

8

Dodać przy tym należy, że skarżąca przedstawiła w istocie swój punkt

widzenia, wywodzony z własnej oceny materiału dowodowego i zaproponowała

własne ustalenia faktyczne. Krytyka oceny dowodów i ustalenia stanu faktycznego

przez Sądy obu instancji w tym zakresie zawarta w skardze kasacyjnej nie jest

niczym więcej niż polemiką z ustaleniami tych Sądów. Co więcej, dotyczy ona

ustalenia faktów i oceny dowodów, a kwestie te w ogóle a limine wyłączone są

z zakresu kontroli kasacyjnej, tym bardziej zatem powoływanie się na to nie może

świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Jak bowiem podkreśla się

w orzecznictwie, Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, nie jest

uprawniony ani do badania prawidłowości ustaleń faktycznych, ani do oceny

dowodów dokonanych przez sąd odwoławczy. Sąd Najwyższy, jako „sąd prawa”,

rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej, jest

związany ustalonym stanem faktycznym sprawy. Związanie to wyklucza nie tylko

przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd

drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi sądu II instancji, chociażby pod pozorem kontestowania błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa

materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine

niedopuszczalny (zob. np. wyrok SN z 16 maja 2018 r., II UK 139/17;

postanowienia SN z 20 sierpnia 2024 r., I CSK 1287/23, i z 23 stycznia 2025 r.,

I CSK 3415/24). Odnosi się to również do art. 231 k.p.c., podniesionego w skardze

kasacyjnej, który również dotyczy ustalenia stanu faktycznego (na podstawie

zastosowania domniemań faktycznych).

Jeżeli chodzi o art. 5 k.c., stanowiący jedną z podstaw wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania (a jednocześnie i zarzutów kasacyjnych),

to reguluje on problematykę nadużycia prawa w znaczeniu podmiotowym. Istotą

tego zjawiska jest to, że określone zachowanie mieści się, formalnie rzecz ujmując,

w granicach przysługującego prawa, w rzeczywistości jednak narusza ono

porządek prawny i sformułowane w nim w sposób obiektywny zasady

postępowania. Przepis wskazuje również skutki nadużycia prawa (zob. wyrok SN

z 16 stycznia 2001 r., II CKN 349/00). Artykuł 5 k.c. może znaleźć zastosowanie

I CSK 3617/25

9

(jest to możliwość, a nie przymus jego stosowania) tylko wtedy, gdy spełnione są

łącznie trzy przesłanki: 1) uprawnionemu podmiotowi przysługuje prawo

(uprawnienie materialnoprawne), którego dotyczy nadużycie; 2) uprawniony

podmiot wykonuje przysługujące mu prawo; 3) wykonywanie prawa pozostaje

w sprzeczności z jednym z kryteriów wymienionych w art. 5 k.c., tj. z zasadami

współżycia społecznego lub też ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa. Przepis ten znajduje zatem zastosowanie w sytuacji, gdy osobie

uprawnionej przysługuje – formalnie rzecz ujmując – określone prawo podmiotowe,

lecz w świetle oceny danego stanu faktycznego i przy uwzględnieniu treści

konkretnej normy prawnej korzystanie przez nią z tego prawa pozostaje

w sprzeczności z zasadami wskazanymi w art. 5 k.c. (zob. wyroki SN

z 25 listopada 2022 r., II CSKP 1564/22, i z 26 października 2023 r., II CSKP

1682/22, OSNC-ZD 2024, nr 3, poz. 28).

Zarzut kasacyjny naruszenia art. 5 k.c. może być skuteczny jedynie

wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę rażąco naruszył ten przepis przez jego

zastosowanie lub niezastosowanie, przy czym w kontekście przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania musi dodatkowo zaistnieć oczywista jej zasadność

w rozumieniu przedstawionym powyżej. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie wyjaśniono, na czym miałoby polegać, że „żądanie pozwu

w okolicznościach niniejszej sprawy stanowiło naruszenie zasad współżycia

społecznego, a w szczególności zasady lojalności i uczciwości kontraktowej,

zasady zaufania oraz zasady działania w dobrej wierze”.

Zatem jedynie na marginesie można wskazać, że Sądy meriti rozważyły

różne aspekty, odmawiając zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 k.c.

W szczególności nie stanowi podstawy zastosowania tego przepisu,

a w konsekwencji i oddalenia powództwa, że powód „mógł i powinien skierować

egzekucję do majątku W.U.”, gdyż – po pierwsze – odpowiedzialność obydwojga

pozwanych jest solidarna, co znalazło odzwierciedlenie w wyroku Sądu

Okręgowego, po drugie – etap rozpoznania sprawy to nie etap egzekucji, po trzecie

– nie zostało wykazane, aby egzekucja z majątku drugiego pozwanego byłaby

skuteczna.

I CSK 3617/25

10

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[SOP]