Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o klauzule kursowe w kredycie

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z 26 lutego 2024 r. pozwany Bank spółka akcyjna w W. wniósł

o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie

prawne: Czy przy dokonywaniu oceny klauzul przeliczeniowych, tj. klauzul

przewidujących stosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu lub kursu sprzedaży

do spłaty rat kapitałowo — odsetkowych, wynikającego z tabeli kursowej banku,

z perspektywy abuzywności, należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: „Prawo bankowe”) daje (i dawał

I CSK 3685/25

2

w czasie zawierania umowy) bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli

kursowej banku i żaden przepis prawa nie przewidywał w dacie zawarcia umowy

kredytu obowiązku wskazywania w jej treści sposobu ustalania kursów walut,

a w konsekwencji umowy o kredyt frankowy odzwierciedlały ówcześnie

obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny być wyłączone spod

oceny z perspektywy abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”)?

Ponadto pozwany wskazał na istnienie potrzeby wykładni przepisów, tj.:

1) art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; 2) art. 3851 § 1 k.c.

i art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13; 3) art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 1 pkt 1 lit. a) oraz

art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz

niektórych innych ustaw (dalej: „ustawa antyspreadowa”); 4) art. 69 ust. 1 Prawa

bankowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24

kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Problem przedstawiony przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych

poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełnia powyższych wymagań,

ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach

dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych

lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego)

nie ma już on przymiotu nowości.

I CSK 3685/25

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, że możliwość

ustalania tabel kursowych i obowiązek ogłaszania przez bank kursów walutowych

nie przemawiają przeciwko tezie, że zastrzegając stosowanie takiego kursu

w umowie, bank w istocie jednostronnie kształtuje sytuację prawną drugiej strony.

Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego przewiduje jedynie ogólny

obowiązek informacyjny banków i nie stanowi przeszkody do badania przez sąd

abuzywności postanowień zawartej umowy (zob. postanowienia SN: z 28 lipca

2022 r., I CSK 2720/22; z 15 września 2022 r. I CSK 1079/22, i z 20 marca 2026 r.,

I CSK 3096/24).

Obecnie nie budzi już wątpliwości, że artykuł 111 ust. 1 pkt 4 Prawa

bankowego nie jest przepisem dyspozytywnym, który ma kształtować treść

stosunku umowy kredytu, a w szczególności determinować kształt mechanizmu

waloryzacyjnego w zakresie kursu walutowego miarodajnego dla przeliczeń,

co dopiero pozwalałoby odwołać się do domniemania, że ów kształt był wynikiem

należytego wyważenia ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę

i wyłączałoby kontrolę abuzywności (zob. wyrok SN z 29 listopada 2023 r., II CSKP

1460/22).

Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem

do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku

i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (zob. postanowienie

SN z 14 marca 2024 r., I CSK 752/23).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023 r., I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

I CSK 3685/25

4

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd

Najwyższy.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której Sąd ten wyjaśnił m.in. że w razie uznania, że postanowienie umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów oraz przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd

Najwyższy w niniejszej sprawie.

I CSK 3685/25

5

Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził przyjmowane wcześniej stanowisko,

że nie ma możliwości odwołania się w celu wypełnienia luki w przedmiotowej

umowie kredytu do: art. 358 § 2 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Prawo bankowe, art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku

Polskim ani art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2023 r., I CSK 913/23).

Powyższa uchwała potwierdziła również dotychczasowe stanowisko Sądu

Najwyższego, zgodnie z którym wejście w życie tzw. ustawy antyspreadowej, którą

dodano ustęp 3 do art. 69 Prawa bankowego, w żaden sposób nie wpłynęło

na ocenę abuzywności postanowień we wcześniej zawartych umowach kredytu

i ich konsekwencji na byt tych umów (zob. np. wyrok SN z 20 listopada 2025 r.,

II CSKP 685/23).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już także, że samo zapewnienie konsumentowi -

kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie indeksacji)

nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie

krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie

przez bank (zob. wyrok SN z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23). Dodać

należy ponadto, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyrażono stanowisko, że dołączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch

alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny

z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny może

sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (zob. wyrok TSUE z 21 września 2023 r.,

C-139/22, pkt 55).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

I CSK 3685/25

6

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]