SN odmówił przyjęcia skargi banku w sporze o kredyt indeksowany do waluty obcej

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Rzeszowie z 17 lipca 2024 r. pozwany Bank w W. wniósł o przyjęcie skargi do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie

prawne: czy możliwe jest przesłankowe ustalenie nieważności umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej wskutek uznania przez sąd, że postanowienia

umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez odesłanie

do tabeli kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z ustawą, zasadami

I CSK 3693/24

2

współżycia społecznego lub abuzywne, jeżeli po ich usunięciu treść umowy

nie wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c.?

Ponadto pozwany wskazał na potrzebę wykładni art. 3531 w zw. z art. 58 § 1

k.c. w zakresie możliwości uznania umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

za sprzeczną z zasadą swobody umów z uwagi na brak ścisłego określenia

wysokości zobowiązania?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem

takie, które cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać

rozwojowi prawa.

Problem przedstawiony przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych

poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełnia powyższych wymagań,

ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach

dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych

lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego)

nie ma już on przymiotu nowości.

W uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), wyjaśniono m.in., że w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto,

że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

I CSK 3693/24

3

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że postanowienia

umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych. Ugruntowane jest także stanowisko,

według którego, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej

treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć,

iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy (zob. np. wyroki SN:

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego

2022 r., II CSKP 459/22).

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych wymaga dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest

możliwa do utrzymania (zob. postanowienie SN z 27 marca 2025 r., I CSK 706/24).

Sąd Apelacyjny kwestię tę rozważył uznając, że obowiązywanie przedmiotowej

umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe.

Należy także zauważyć, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy,

przepisy dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich gwarantują konsumentom ochronę

ukierunkowaną na zniechęcanie przedsiębiorców do wykorzystywania

w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych. Nieważność

umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa przewiduje w związku

z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych

(zob. np. postanowienie SN z 27 listopada 2023 r., I CSK 4821/22). W wyroku

z 26 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia

SA) TSUE wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków

zawartych w umowach. W świetle orzecznictwa TSUE, w razie stwierdzenia

abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy „nie wydaje się

możliwe z prawnego punktu widzenia”, co dotyczy także klauzul przeliczeniowych

I CSK 3693/24

4

przewidujących spread walutowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r.,

Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., C-118/17; z 5 czerwca

2019 r., GT przeciwko HS, C-38/17).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni

albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego

rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych, które należy przytoczyć.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd

Najwyższy.

Obecnie nie budzi już wątpliwości, że art. 3851 i n. k.c. wprowadzają

instrument wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym wynikających z art. 3531

k.c., kontroli postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę konsumentom,

uzupełniony szczególną sankcją mającą niwelować niekorzystne skutki

zastosowania klauzul abuzywnych. Z tych względów przepisy te mają

pierwszeństwo względem przepisów regulujących naruszenia ograniczeń swobody

umów wynikające z zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) i właściwości

(natury) stosunku prawnego (art. 3531 k.c.) oraz konsekwencje tych naruszeń,

I CSK 3693/24

5

co nie oznacza, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego

nie może być nieważność umowy (zob. wyrok SN z 12 kwietnia 2023 r., II CNPP

11/22, i orzecznictwo powołane w jego uzasadnieniu).

Wyjaśniono już także, że nie jest wyłączone uznanie abuzywnego

postanowienia umownego jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego

lub sprzecznego z naturą stosunku prawnego, jednakże samo postanowienie

umowne przyznające bankowi uprawnienie do posługiwania się tabelą określająca

kurs waluty, nie pozostaje w sprzeczności z zasadą swobody umów, nie narusza

zasad współżycia społecznego i nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania

wynikającego z zawarcia umowy kredytowej (art. 3531 k.c.). Podobnie należy

ocenić zamieszczenie w umowie kredytowej klauzuli przeliczeniowej służącej

określeniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy przy wykorzystaniu kursu takiej

waluty jak CHF (zob. wyrok SN z 10 czerwca 2025 r., II CSKP 665/23).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]