Zasiedzenie udziałów w nieruchomości w P. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 21 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił

apelację W.M.1 i A.K. od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w

Lublinie z siedzibą w Świdniku z 29 marca 2022 r. oddalającego wniosek o

stwierdzenie, że H.M. i A.B. nabyły z dniem 2 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie

I CSK 3702/24

2

udziały wynoszące po 1/2 we własności oznaczonej, zabudowanej nieruchomości

położonej w P.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, skarżący W.M.1 i A.K. wskazali przyczyny kasacyjne określone w art.

3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Ich zdaniem w sprawie wystąpiły zagadnienia prawne

wyrażające się w pytaniu: „Czy utrzymywanie dobrych relacji pomiędzy

posiadaczami nieruchomości oraz ich rodzinami a współwłaścicielami

nieruchomości oraz ich rodzinami, może stanowić wystarczająca podstawę do

uznania, iż posiadacze nieruchomości władają nieruchomością jako posiadacze

zależni w rozumieniu art. 336 k.c., a także wystarczająca podstawę do obalenia

wynikającego z art. 339 k.c. domniemania prawnego w rozumieniu art. 234 k.p.c. w

świetle którego domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest

posiadaczem samoistnym”. W ocenie skarżących skarga kasacyjna jest ponadto

oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

I CSK 3702/24

3

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Zagadnienie sformułowane w skardze kasacyjnej nie czyni zadość

wskazanym wymaganiom.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że objęcie

nieruchomości w posiadanie za zgodą właściciela, chociażby była ona jedynie

dorozumiana, i posiadanie nieruchomości w zakresie przez właściciela określonym

lub tolerowanym świadczy z reguły o posiadaniu zależnym (zob. np. niepubl.

postanowienia Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 360/11;

z 20 września 2012 r., IV CSK 41/12 i z dnia 12 kwietnia 2019 r., I CSK 368/18, nie

publ.). Utrwalone jest także zapatrywanie, że dopuszczalna jest zmiana przez

posiadacza charakteru wykonywanego przezeń władztwa z posiadania zależnego

na samoistne, jednakże wymaga to jednoznacznego (wyraźnego, niewątpliwego, w

sposób pewny) zamanifestowania zmiany animus na zewnątrz, w szczególności

wobec właściciela (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 maja 1959 r. I CR

167/59, OSNCiK 1961, Nr 1, poz. 8; z 7 października 1997 r., I CKN 224/97,

niepubl.; z 13 marca 1998 r. I CKN 538/97, niepubl.; z 17 grudnia 1999 r., III CKN

9/99, niepubl.; z 10 lipca 2009 r., II CSK 70/09, niepubl.; z 4 kwietnia 2012 r., I CSK

I CSK 3702/24

4

360/11, niepubl.; z 20 czerwca 2012 r., I CSK 561/11, niepubl.; z 20 września 2012

r., IV CSK 41/12, niepubl.; z 14 marca 2014 r., III CSK 103/13, niepubl.; z 25

listopada 2015 r., IV CSK 87/15, niepubl.; z 18 maja 2016 r., V CSK 590/15,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 728/17, niepubl. i z a 23 maja 2018 r., I CSK

33/18, niepubl.). Konieczne jest wówczas ustalenie konkretnych okoliczności

faktycznych, świadczących o tego rodzaju zmianie i umiejscowienie ich w czasie,

zaś ciężar dowodu, że taka zmiana nastąpiła spoczywa na posiadaczu zależnym,

który wówczas nie korzysta z domniemania przewidzianego w art. 339 k.c. (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r. III CSK 230/08, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z 16 października 2015 r., I CSK 885/14). Sąd

Najwyższy wyjaśnił również, że uznanie określonego władztwa faktycznego nad

rzeczą za posiadanie samoistne odpowiadające treści prawa własności jest zależne

od tego, czy władztwo to jest sprawowane przez określony podmiot w jego własnym

imieniu (animus rem sibi habendi). Czynnik woli pozwala odróżnić posiadanie

samoistne od posiadania zależnego, ale rzeczywistą wolę posiadacza, która

decyduje o charakterze samego posiadania, ustala się na podstawie

zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą i zawsze w

odniesieniu do okoliczności konkretnego przypadku (zob. np. niepubl.

postanowienia Sądu Najwyższego z 19 lutego 2015 r., III CSK 188/14 i z 12 lutego

2014 r., IV CSK 271/13).

Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wynika, że utrzymywanie

dobrych relacji pomiędzy posiadaczami nieruchomości oraz ich rodzinami a

współwłaścicielami nieruchomości oraz ich rodzinami stanowiło dla Sądu jedyną i

wystarczającą przesłankę oceny charakteru posiadania nieruchomości przez

wnioskodawców i ich poprzedników oraz oceny, że domniemanie z art. 339 k.c.

zostało w sprawie obalone. Sąd uwzględnił w szczególności, że A.B. i H.M. nie

władały nieruchomością w sposób wyłączny, z części budynku korzystały również

inne osoby, nie wywodzące od nich uprawnień, w zakresie zaś ogródka

warzywnego i komórek korzystała z nieruchomości również rodzina jednego ze

współwłaścicieli i osoby, którym udostępniał komórkę; poprzednicy wnioskodawców

nie kwestionowali praw współwłaścicieli do nieruchomości; nie objęli jej z zamiarem

zawładnięcia nią jak właściciele, a zamieszkanie na nieruchomości wynikało

I CSK 3702/24

5

wyłącznie z konieczności życiowej w wyniku utraty dotychczasowych miejsc

zamieszkania na skutek działań wojennych; nie zachowały się żadne dokumenty, z

których wynikałoby, że rodziny M. i B. uważają się za właścicieli nieruchomości (czy

to wobec organów administracji, sądów, czy też osób fizycznych nadal uznających

się za właścicieli tej nieruchomości); niepłacenie czynszu było z jednej strony

spowodowane brakiem umowy najmu zawartej z właścicielem nieruchomości

(chociażby ustnie), a z drugiej strony trudnymi realiami powojennymi i panującą

wówczas biedą; współwłaściciele nieruchomości zaakceptowali zamieszkiwanie

lokatorów w budynku, który nie był konieczny do działania młyna; jednocześnie

współwłaściciel F.M. i jego rodzina również korzystał z nieruchomości i gruntów

położonych dalej na północ, zaś I.H., większościowy współwłaściciel

nieruchomości, uważał osoby zamieszkujące w budynku na nieruchomości za

posiadaczy zależnych. Oceniając charakter posiadania, Sąd Okręgowy uwzględnił

więc i poddał ocenie szereg okoliczności sprawy nie ograniczając się w tym

względzie wyłącznie do relacji pomiędzy posiadaczami nieruchomości oraz ich

rodzinami a współwłaścicielami nieruchomości oraz ich rodzinami.

Skarżący nie wykazali również, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a więc że zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. Przy czym o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r.,

III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca

2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16,

niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK

664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października

2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 3702/24

6

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą

być w ogóle podstawą skargi kasacyjnej. Niedopuszczalne jest w konsekwencji

również próba podważania ustaleń faktycznych poczynionych przez sądy meriti i

przyjętej przez te sądy oceny dowodów, pod pozorem twierdzeń o naruszeniu

przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, Nr 4, poz.

76; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, niepubl.; z 8 maja 2008 r., V

CSK 579/07, niepubl.; z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, niepubl.; z 14 lutego

2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15, niepubl.; z

13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.). Za oczywistą zasadnością skargi

kasacyjnej nie może więc przemawiać argumentacja skarżących oparta na

niedopuszczalnym w postępowaniu kasacyjnym kwestionowaniu przez skarżących

oceny dowodów, w tym zeznań świadków, na której oparty został wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność.

Skarżący nie wykazali przy tym oczywistej zasadności zarzutu naruszenia art. 382

k.p.c. przez bezpodstawne pominięcie przez Sąd II instancji części materiału

dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji w postaci zeznań

W.O., Z.K. oraz S.K. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd

Okręgowy podzielił ocenę Sądu Rejonowego co do wiarygodności zeznań Z.K. i

W.O. (poza jego przypuszczeniami co do podstawy prawnej zamieszkania w domu

przez rodziny M. i B.), a ponadto jako częściowo wiarygodne ocenił zeznania S.K.

Sad Okręgowy zajął zatem stanowisko co do wskazanych przez skarżących

dowodów i nie pominął ich przy dokonywaniu ustaleń i czynieniu rozważań, czemu

dał wyraz w uzasadnieniu wyroku. Odmienna od skarżących ocena zeznań

świadków przez Sąd Okręgowy, czy też niewyciągnięcie z tych zeznań wniosków

oczekiwanych przez skarżących nie jest równoznaczne z pominięciem wskazanych

dowodów.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

I CSK 3702/24

7

Roman Trzaskowski

(M.M.)

[a.ł]