Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o zmianę stwierdzenia nabycia spadku przez brak podstawy z art. 679 k.p.c.

Postanowieniem z 7 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił apelację

P.S. i J.S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Sochaczewie z 19 lipca 2023 r.,

w którym Sąd Rejonowy oddalił wniosek I.S., P.S., I.S.1 i M.A. o zmianę

postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Uczestnicy P.S. i J.S. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego, zaskarżając je w całości. Wskazali, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) związane z wykładnią zawartego w

art. 679 § 1 k.p.c. zwrotu „nie mógł powołać w tym postępowaniu”. Zdaniem

I CSK 3712/25

2

skarżących Sąd Najwyższy powinien wyjaśnić, czy takie okoliczności, jak

szczególna złożoność i skomplikowanie konkretnej sprawy, właściwości konkretnej

osoby czy poważne nieprawidłowości przy odebraniu konkretnego zapewnienia

spadkowego mogą skutkować niemożnością powołania okoliczności mającej istotne

znaczenie dla zakreślenia kręgu spadkobierców.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje,

a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej

sprawie.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga sformułowania

problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz znaczenie

dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów

prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną

sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego

rozbieżnych ocen (zob. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10

kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25).

Odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego zagadnienia prawnego,

nie można uznać, że ma ono walor istotnego, chociażby z tej przyczyny, że Sąd

Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie dokonywał wykładni art. 679 § 1

k.p.c. oraz ujętego w nim zwrotu „nie mógł powołać w tym postępowaniu”. Skarżący

I CSK 3712/25

3

proponuje przy tym dopuszczenie rozszerzającej wykładni tego wyrażenia, której

nie można zaakceptować.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że art. 679 § 1

k.p.c. ma charakter wyjątkowy, gdyż umożliwia zmianę prawomocnego orzeczenia

w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. W związku z tym zawiera restrykcyjne

ograniczenia dotyczące m.in. podstawy wniosku o zmianę (zob. postanowienia SN:

z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 298/15; z 14 grudnia 2020 r., IV CSK 356/20, i z 11

grudnia 2025 r., I CSK 2841/25). Postępowanie przewidziane w art. 679 k.p.c. nie

może być zatem wykorzystywane jako środek do usunięcia skutków bezczynności

lub błędów uczestników postępowania spadkowego czy też skutków ich

nieznajomości prawa ani nawet błędów sądu (zob. postanowienia SN: z 13 grudnia

2012 r., IV CSK 183/12; z 15 stycznia 2016 r., I CSK 1079/14, i z 15 grudnia 2021 r.,

I CSKP 149/21). Uczestnik może żądać zmiany prawomocnego postanowienia

stwierdzającego nabycie spadku tylko wówczas, gdy wykaże podstawę

uzasadniającą zmianę oraz dowiedzie, że nie mogła ona być podniesiona w czasie

uprzedniego postępowania (zob. postanowienie SN z 15 grudnia 2021 r., I CSKP

149/21).

W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że J.S. miał możliwość powołania

się na swoją niezdolność do pracy w toku postępowania o stwierdzenie nabycia

spadku. Sąd orzekający w sprawie zapytał uczestników o tę kwestię, zaś J.S.

pozostał bierny. Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że uczestnik mógł zwrócić się do

Sądu o stosowne pouczenia bądź skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.

Zaniechanie J.S. w tym zakresie, choć doprowadziło do nieuwzględnienia przy

orzekaniu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku okoliczności jego

niezdolności do pracy, nie może stanowić podstawy do zmiany prawomocnego

orzeczenia w trybie z art. 679 k.p.c.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Marcin Krajewski

I CSK 3712/25

4

(E.M.)

[a.ł]