Bank nie dostał się do SN z pytaniem o abuzywny kurs, skarga klientki przyjęta

I CSK 3731/25

2

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 7 sierpnia 2025 r., wydanego w sprawie

z powództwa A.S.–S. o ustalenie i zapłatę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank powołał się na

potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, tj. art. 3851 § 1

i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się do skutków uznania postanowień umownych

za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami

dyspozytywnymi. Skarżący bank przedstawił zagadnienie prawne polegające na

konieczności ustalenia, czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy

kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego

postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno

podlegać badaniu pod kątem abuzywności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie

dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot

nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;

z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;

z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;

z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;

z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

I CSK 3731/25

3

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie

tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych. Jednakże jeśli skarżący dąży do

zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne

argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się

zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;

z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;

z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).

Strona skarżąca przedstawiła szereg wątpliwości natury prawnej

odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień

umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane

świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane.

Kwestie te jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu

Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca

tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego

i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi jednostronną

swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza

interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to

I CSK 3731/25

4

pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki

SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22;

z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22; z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23;

z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24; z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23;

z 16 maja 2025, II CSKP 201/23; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

I CSK 3731/25

5

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej

Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym).

W zakresie istotnej dla rozpoznawanej sprawy problematyki Sąd Najwyższy

wypowiadał się już wielokrotnie i dokonał analizy art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6

ust. 1 dyrektywy 93/13 co do kwalifikacji postanowień dotyczących przeliczania

franków szwajcarskich na złote przy wykorzystaniu kursu jednostronnie ustalanego

przez bank, jak też co do zastąpienia nieuczciwych postanowień umownych

przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że konsekwencją stwierdzenia, że dane

postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,

połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową

w pozostałym zakresie (postanowienie SN z 17 lutego 2026 r., I CSK 3708/24).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już także, że między

klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe powiązanie

(zob.m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Jeżeli z umowy usunięte

zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do

zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji) konieczne

byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia kursu. Taki

zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle przywołanego punktu pierwszego uchwały

z 25 kwietnia 2024 r. Nie można zatem na tle ostatnio wspomnianej kwestii dopatrzeć

się konieczności dokonania wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. (zob. postanowienie SN

z 5 października 2026 r., I CSK 1738/25).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

istotnych kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd

Najwyższy.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął

zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.

I CSK 3731/25

6

(P.H.)

[a.ł]