Brak wniosku o upadłość a zakaz działalności. SN odmówił przyjęcia skargi uczestnika

Postanowieniem z 27 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Katowicach na skutek

apelacji wnioskodawcy: zmienił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego

Katowice - Wschód w Katowicach z 6 grudnia 2022 r. a) w pkt 1 w ten sposób,

I CSK 3743/24

2

że orzekł wobec uczestnika pozbawienie na okres jednego roku prawa

prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki

cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej,

członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej

prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej,

przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia i oddalił

wniosek w pozostałej części, b) w pkt. 2 w ten sposób, że orzekł, że strony

ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 1);

oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2); orzekł o kosztach postepowania

apelacyjnego (pkt 3).

Uczestnik zaskarżył powyższe postanowienie w całości, a w skardze

kasacyjnej wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance

zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie powstaje wątpliwość w zakresie rozumienia

art. 373 prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie: ustawa z dnia 28 lutego

2003 r. Prawo upadłościowe) w szczególności w zakresie możliwości stosowania

przez sąd wykładni celowościowej przez przyjęcie, że nawet niezłożenie przez

dłużnika wniosku o ogłoszenie upadłości w związku z brakiem szkody po stronie

wierzycieli uzasadnia oddalenie wniosku o orzeczenie zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej.

Uczestnik podniósł, że Sądy obu instancji wyrażały w tej sprawie odmienne

opinie, co przełożyło się na wydanie odmiennych orzeczeń. Tym samym - w jego

opinii - nawet niniejsze postępowanie i przedstawiona przez sądy obu instancji

ocena i wykładnia prawna potwierdzają, że opisane powyżej zagadnienie prawne

jest istotne i wymaga wyjaśnienia, co mogłoby się przyczynić nie tylko

do rozpoznania i wyjaśnienia przedmiotowego zagadnienia, ale także dodatkowo

przyczynić się do ujednolicenia orzecznictwa i usunięcia powstających w tym

zakresie rozbieżności.

Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej w odpowiedzi na skargę

kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie na jej rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego.

I CSK 3743/24

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny),

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej

(zob. np. postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r.,

II CSK 71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK

6680/22, i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie

przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia postanowienia

Sądu Okręgowego zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia (środka

prawnego) jest interes prawny w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest

istnienie stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje,

gdy zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę

I CSK 3743/24

4

składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11,

poz. 108; postanowienia SN z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14, i z 25 maja 2023 r.,

I CSK 528/23).

Skarżący nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia Sądu

odwoławczego co do oddalenia apelacji wnioskodawcy w pozostałej części (pkt 2).

W tym zakresie Sąd drugiej instancji orzekł bowiem na korzyść uczestnika.

Brak interesu prawnego w zaskarżeniu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej

w tej części jako niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.

(zob. postanowienie SN z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20).

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno

przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza przedstawionego przez

skarżącego problemu nie pozwala

na przyjęcie, że podnoszona kwestia

stanowi istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 3743/24

5

Przede wszystkim zauważyć należy, ze nie można konstruować pytań

prawnych o charakterze czysto teoretycznym lub opartych na okolicznościach

wykraczających poza stan faktyczny rozpoznawanej sprawy (zob. postanowienie

SN z 13 kwietnia 2000 r., III CZP 2/00 i przywołane w jego uzasadnieniu

orzecznictwo). Zagadnienie przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania opiera się natomiast na twierdzeniu uczestnika, że brak

ogłoszenia upadłości przyczynił się do zaspokojenia należności dochodzonych

przez wierzycieli ponieważ kontynuowana przez niego działalność gospodarcza

umożliwiła uzyskanie dochodów na spłatę wszystkich zobowiązań. Stanowisko

powyższe pozostaje natomiast w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi Sądu

meriti, z których wynika, że uczestnik nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości

w terminie ustawowym, ale także to, że przez wiele lat kontynuował działalność

gospodarczą, która generowała dalsze zadłużenie. Z ustaleń tych nie wynika

aby wierzyciele uczestnika zostali zaspokojeni.

Oznacza to, że skarżący zmierza w istocie do podważenia ustaleń

faktycznych Sądu drugiej instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest wyłączone

ze względu na związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia - art. 39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 4 października 2018 r., II CSK 233/18). Przedstawione zagadnienie ma zatem

charakter pozorny i stanowi próbę obejścia dokonanych przez Sądy ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Ponadto skarżący nie przedstawił stosownej argumentacji jurydycznej

potwierdzającej, że zagadnienie to ma charakter rzeczywisty w tym znaczeniu,

że istnieją co najmniej dwie równorzędne możliwości jego rozstrzygnięcia. Innymi

słowy, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

uczestnik nie przytoczył poglądów orzecznictwa i doktryny, które wskazywałyby

na istnienie rozbieżnych interpretacje przywołanej regulacji i racje jurydyczne

stojące za nimi.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

I CSK 3743/24

6

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania we wskazanej

części.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 2

w zw. z art. 98 § 1 i 3, art. 99 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 oraz przepisów § 8

ust. 1 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie w zw. z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]