Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

W związku ze skargą kasacyjną powoda R.C. od wyroku Sądu Okręgowego

w Krakowie z 28 maja 2025 roku.

I CSK 3806/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia

rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie

zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania

w sprawie (zob. postanowienia SN: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03;

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada

2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK

627/18).

W wypadku zaś, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą

I CSK 3806/25

3

w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna

w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego

i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 14 stycznia 2026 r., I CSK

2142/25).

W ocenie autora skargi kasacyjnej w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, sprowadzające się do odpowiedzi na następujące pytanie:

„Czy dopuszczalne jest pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności ze

względu na zmianę sytuacji osobistej dłużnika, w tym jego stanu zdrowia oraz

sytuacji materialnej (zwłaszcza w kontekście dysproporcji majątku dłużnika

i wierzyciela)?”

Ponadto skarżący wskazał, że jego skarga kasacyjna była oczywiście

uzasadniona, ponieważ z argumentacji przytoczonej w zaskarżonym wyroku Sądu

Okręgowego wynikało, że zarzut naruszenia art. 5 k.c., w ogóle nie stanowił

przedmiotu rozpoznania tego Sądu, a został on zawarty w apelacji.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zagadnienie prawne powinno

przede wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01). Skoro skarga kasacyjna jest

wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego

roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy

jest związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku

z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego

rozstrzygnięcie (zob. postanowienie SN z 20 stycznia 2026 r., I CSK 3059/25).

Natomiast w niniejszej sprawie, z wiążącej dla Sądu Najwyższego (art. 3983

§ 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że

choroby na jakie cierpi aktualnie powód są zwykłymi, powszechnymi chorobami

wieku starczego, nie są wynikiem zdarzeń nagłych czy ekstraordynaryjnych.

Mówiąc inaczej, sytuacja osobista i majątkowa powoda jest zbieżna z sytuacją

I CSK 3806/25

4

wielu osób w jego wieku, na co pozwani nie mają wpływu, a jedynie egzekwują

swoją należność w miarę istniejących możliwości.

Nie można zatem przyjąć, że w ramach niniejszej sprawy ustalenia

faktyczne, którymi Sąd Najwyższy jest przecież związany, pozwalają na uznanie, że

po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiła zmiana sytuacji osobistej dłużnika,

w tym jego stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej.

Poza tym, Sąd Odwoławczy wskazał, że nie sposób w okolicznościach

sprawy wywieść, że wykonując swoje prawo podmiotowe powodowie go

nadużywają, bo dłużnik nie ma wystarczającego majątku, w związku z czym

postępowanie egzekucyjne się przedłuża, a dłużnik, będący w chwili jego

wszczęcia emerytem, staje się coraz starszy i cierpi na schorzenia związane

z wiekiem. Brak środków finansowych na zaspokojenie roszczenia pieniężnego

nigdy nie zwalnia dłużnika z zobowiązania, które istnieje nadal jako możliwe do

spełnienia, a dłużnik odpowiada za dług całym majątkiem nie tylko teraźniejszym,

ale i przyszłym (por. uchwała Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1986 r., III CZP

77/85).

Zatem przyjąć należy, że przytoczone przez autora skargi kasacyjnej

zagadnienie prawne, sformułowane zostało w oderwaniu od wiążących Sąd

Najwyższy ustaleń faktycznych. Natomiast przyczyny wskazywane przez

skarżącego na uzasadnienie oczywistej zasadność skargi kasacyjnej w ogóle nie

zaistniały w sprawie, ponieważ Sąd Okręgowy wielokrotnie w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia, precyzuje z jakich przyczyn nie można uznać, że

okolicznościach tej sprawy zachowanie wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym

może stanowić nadużycie prawa (art. 5 k.c.), uzasadniające pozbawienie tytułu

wykonawczego wykonalności (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). Twierdzenie, że zarzut

z art. 5 k.c. nie był przez Sąd drugiej instancji rozpatrzony jest zatem całkowicie

chybione.

Wobec tego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji. Odstąpienie od obciążania skarżącego kosztami postępowania

nastąpiło na podstawie art. 102 k.p.c. ze względu na jego sytuację osobistą

i materialną, a o kosztach pełnomocnika skarżącego z urzędu orzeczono na

podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

I CSK 3806/25

5

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763).

M.L.

Krzysztof Wesołowski

[SOP]