Spółka T. nie dostała rozpoznania skargi o wynagrodzenie za służebność przesyłu

Postanowieniem z 21 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Rybniku na skutek

apelacji wnioskodawców: sprostował postanowienie Sądu Rejonowego

w Jastrzębiu – Zdroju z 1 września 2021 r. w punkcie pierwszym przez prawidłowe

I CSK 3900/24

2

oznaczenie linii energetycznej przebiegającej przez nieruchomość wnioskodawców

(pkt I); zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 2 w ten sposób, że zasądzoną

w nim kwotę podwyższył do 202 088 zł (pkt II); oddalił apelację w pozostałej części

(pkt III).

Uczestnik zaskarżył powyższe postanowienie w całości, a w skardze

kasacyjnej wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance

zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występują następujące istotne zagadnienia

prawne:

1) Czy zakres obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu polegającą

na posadowieniu na niej urządzeń elektroenergetycznych obejmuje tylko pas

eksploatacyjny, niezbędny przedsiębiorstwu przesyłowemu do właściwego

korzystania z urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej, czy też do zakresu

obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu zalicza się pas ochronny linii?

2) Czy w wykładni pojęcia odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie

służebności przesyłu dotyczącej urządzeń elektroenergetycznych, należy brać pod

uwagę wszelkie ograniczenia właściciela obciążonej nieruchomości w jego

uprawnieniach związanych ze sposobem wykonywania władztwa nad nią

w obszarze objętym pasem ochronnym, czy wszelkie ograniczenia właściciela

obciążonej nieruchomości w jego uprawnieniach związanych ze sposobem

wykonywania władztwa nad nią tylko w obszarze koniecznym do prawidłowego

wykonywania służebności, czy może również w obszarze przekraczającym

obszar konieczny do prawidłowego wykonywania służebności (pomimo,

iż dla ustanowienia zakresu/ treści służebności nie ma to znaczenia)?

3) Czy w przypadku zawisłości sprawy o zasiedzenie służebności przesyłu

sąd, przed którym toczy się postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu

(tożsame podmiotowo i dotyczące tych samych urządzeń i nieruchomości - jak

postępowanie o zasiedzenie służebności przesyłu), jest zobowiązany do badania

zarzutu zasiedzenia przesłankowo, czy też winien zawiesić postępowanie do czasu

prawomocnego zakończenia postępowania o zasiedzenie służebności przesyłu?

I CSK 3900/24

3

4) Czy brak w petitum wniosku wszczynającego postępowanie - żądania

ustanowienia służebności przesyłu dla określonych urządzeń

elektroenergetycznych (w tej sprawie stacji transformatorowej) uprawnia sąd

orzekający do zasądzenia w postanowieniu kończącym sprawę w danej instancji

wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu - które obejmuje i zawiera

w swym zakresie kwotowym, również wynagrodzenie za urządzenie nieobjęte

wnioskiem (w tej sprawie dot. stacji transformatorowej)?

Wnioskodawcy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny),

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np.

postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK

71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22,

i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

I CSK 3900/24

4

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie

częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów

na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN:

z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC

2002, nr 2, poz. 22).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia postanowienia

Sądu Okręgowego zauważyć należy, że orzeczenie sądu drugiej instancji wydane

na podstawie art. 350 § 3 k.p.c. nie należy do orzeczeń merytorycznych,

kończących postępowanie w sprawie, więc nie może być zaskarżone skargą

kasacyjną. Jedynie w przypadku, w którym sąd drugiej instancji wydał orzeczenie

o sprostowaniu z naruszeniem art. 350 § 1 i 3 k.p.c., będące w istocie

rozstrzygnięciem co do meritum sprawy, przy czym nastąpiło to w sprawie, w której

skarga kasacyjna jest dopuszczalna, można wnieść od takiego orzeczenia skargę

kasacyjną (zob. postanowienie SN z 30 września 2024 r., I CSK 1897/23). Taka

sytuacja w badanej sprawie nie wystąpiła, stąd też Sąd Najwyższy na podstawie

art. 3986 § 3 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną w zakresie zaskarżenia

rozstrzygnięcia zawartego w pkt I postanowienia Sądu Okręgowego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z przesłanek

dopuszczalności środka zaskarżenia (środka prawnego) jest interes prawny

w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia

orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza

interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja

2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11, poz. 108; postanowienie SN z 25 lutego

2015 r., V CSK 450/14; wyrok SN z 2 lipca 2015 r., V CSK 421/14 oraz

postanowienie SN z dnia 25 maja 2023 r., I CSK 528/23).

I CSK 3900/24

5

Skarżący nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia Sądu

odwoławczego co do oddalenia apelacji wnioskodawców w pozostałej części

(pkt III.) W tym zakresie Sąd drugiej instancji orzekł bowiem na korzyść uczestnika.

Brak interesu prawnego w zaskarżeniu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej

w tej części jako niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20).

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy

tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne

jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza przedstawionych przez skarżącego problemów nie pozwala

na przyjęcie, że podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Uczestnik ani we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, ani w jego uzasadnieniu nie wskazał, na tle jakich

przepisów powstały przedstawione problemy i nie zaprezentował stosownej

argumentacji jurydycznej potwierdzającej, że zagadnienia te mają charakter

rzeczywisty w tym znaczeniu, że istnieją co najmniej dwie równorzędne możliwości

I CSK 3900/24

6

ich rozstrzygnięcia. Innymi słowy skarżący nie przedstawił argumentów

prowadzących do rozbieżnych ocen zaprezentowanych problemów i nie wyjaśnił

dlaczego ich rozstrzygnięcie może się przyczynić do rozwoju prawa.

Taki sposób argumentacji nie spełnia wymagań wynikających z orzecznictwa

Sądu Najwyższego, gdzie przyjmuje się, że w uzasadnieniu przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa

(materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także

przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie

jest istotne dla rozwoju prawa, i jednocześnie będzie miało znaczenie

dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. np. postanowienia SN:

z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 25 lutego 2025 r. I CSK 4581/23).

Bez znaczenia jest przy tym, że uczestnik w ramach podstaw wniesionego

środka prawnego i ich uzasadnienia zarzucił naruszenie określonych regulacji

prawa materialnego i procesowego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą

Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej

argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania.

Jedynie ubocznie zauważyć należy, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika, że w przypadku urządzeń przesyłowych strefa ochronna nie jest

obejmowana służebnością, natomiast jej wydzielenie może wpłynąć na wysokość

wynagrodzenia należnego z tytułu ustanowienia służebności. Kwestia

uwzględnienia wydzielenia tej strefy dla ustalenia należnego wynagrodzenia

za ustanowienie służebności pozostawiona została do oceny Sądu drugiej instancji

(zob. postanowienie SN z 15 października 2020 r., I CSK 408/20). Wynagrodzenie,

o którym mowa w art. 3052 § 1 i 2 k.c., jest świadczeniem przyznawanym w związku

z ustanawianiem tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości w postaci

służebności przesyłu. Ustawodawca w przepisie tym nie określił jednak

szczegółowych kryteriów, według których należy ustalić odpowiednie

wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu, co oznacza, że pozostawił

sądowi swobodę w tym zakresie, wymagającą indywidualizacji ocen stosownie

do stanu faktycznego i ogólnych reguł porządku prawnego. Kryteria ustalania

wynagrodzenia muszą być stosowane indywidualnie w każdej sprawie,

I CSK 3900/24

7

z uwzględnieniem zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości,

stopnia ograniczenia korzystania z nieruchomości przez właściciela, wpływu

na wartość nieruchomości, jak też tego, czy urządzenia przesyłowe służą także

zaspokojeniu potrzeb właściciela nieruchomości obciążonej. Sąd ma przy tym

swobodę jurysdykcyjną w zakresie wyboru zasad, według których ustali wysokość

wynagrodzenia w ramach ustalonego stanu faktycznego (zob. np. postanowienie

SN z 8 października 2025 r., I CSK 397/25, i cytowane tam orzecznictwo).

Przedstawiając zagadnienia prawne określone w punkcie trzecim wniosku

skarżący nie wykazał związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego. Wobec odrzucenia apelacji

uczestnika zaskarżony skargą kasacyjną wyrok odnosił się jedynie do wysokości

wynagrodzenia za ustanowienie służebności.

Zagadnienie przedstawione w punkcie czwartym nie ma ściśle jurydycznego

charakteru dającego się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany

od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob.

postanowienia SN: z 13 stycznia 2023 r., I CSK 1826/22, i z 26 maja 2023 r., I CSK

4904/22). Ma ono charakter kazuistyczny i służy uzyskaniu przez skarżącego

odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy

faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienia SN: z 30 kwietnia

2015 r., V CSK 598/14, i z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Ustalenie

czy określone urządzenie jest elementem danej linii przesyłowej, czy całkowicie

od niej odrębnym urządzeniem, co do którego należy złożyć odrębny wniosek

o ustanowienie służebności, jest przy tym kwestią ustaleń faktycznych konkretnej

sprawy.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania we wskazanej

części.

I CSK 3900/24

8

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 530 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.

oraz przepisów § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 3 i wz. z § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]