Małoletni po darowiźnie nieruchomości z hipoteką w sporze z bankiem. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

I CSK 3909/24

2

Wyrokiem z 16 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację

powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 20 marca 2023 r.

oddalającego ich powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego

w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wydanego przez Sąd

Okręgowy w Kielcach 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt I Nc 171/16 i postanowienia

tegoż Sądu z 31 marca 2017 r., sygn. akt I Co 54/17 - w zakresie, w jakim tytuł

wykonawczy uprawnia do prowadzenia egzekucji przeciwko powodom jako

dłużnikom rzeczowym, z ograniczeniem ich odpowiedzialności do nieruchomości

objętej księgą wieczystą nr […] oraz o pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego obejmującego nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany

przez Sąd Okręgowy w Kielcach 30 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt I Nc 271/16

i postanowienia tegoż Sądu z 21 marca 2017 r., sygn. akt I Co 44/17, w zakresie,

w jakim tytuł wykonawczy uprawnia do prowadzenia egzekucji przeciw powodom

jako dłużnikom rzeczowym z ograniczeniem odpowiedzialności do nieruchomości

objętej księgą wieczystą nr […].

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, skarżący wskazali na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

I CSK 3909/24

3

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazali tego rodzaju nieprawidłowości zaskarżonego

orzeczenia. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

argumentowali, że przedmiotem ich powództwa opozycyjnego było tylko i wyłącznie

zanegowanie materialnoprawnego skutku przejścia na powodów obowiązków

objętych tytułami egzekucyjnymi, gdyż małoletni powodowie nabyli własność

nieruchomości objętej księgą wieczystą nr […] przed wystąpieniem stanu sprawy w

toku (art. 788 w związku z art. 192 pkt 3 k.p.c.), tj. przed doręczeniem dłużnikom

osobistym (rodzicom powodów) nakazów zapłaty i odpisów związanych z nimi

pozwów, z których to nakazów zapłaty obowiązki przeniesiono następnie

bezpodstawnie na małoletnich powodów. Negowali więc wystąpienie w obrocie

prawnym jakiegokolwiek „zdarzenia”, którego skutkiem materialnoprawnym byłoby

przejście na nich obowiązku objętego ww. tytułami egzekucyjnymi, Sądy zaś łączyły

I CSK 3909/24

4

przejście obowiązków objętych tytułami egzekucyjnymi z faktem dokonania w dniu

29 kwietnia 2016 r. darowizny nieruchomości, która jednak samodzielnie nie

powoduje skutku materialnoprawnego przejścia obowiązków objętych tytułami

egzekucyjnymi w postaci nakazów zapłaty wydanych w sprawach I Nc 171/16 i I Nc

271/16.

Jednakże zgodnie z nadal aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego

powództwo opozycyjne umożliwia dłużnikowi merytoryczną obronę przed

egzekucją, a uchybienia formalne popełnione w postępowaniu o nadanie klauzuli

wykonalności należy zwalczać w drodze zażalenia na podstawie art. 795 § 1 k.p.c.

Badanie, czy dokument formalnie stwierdza przejście wierzytelności na nabywcę,

należy ponadto przede wszystkim do właściwości sądu orzekającego w

postępowaniu o nadanie tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności, podczas

gdy w procesie opozycyjnym kontroli podlega materialna skuteczność dokonanej

czynności (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1985 r., III CZP 14/85,

OSNCP 1985/12/192). Sąd Apelacyjny odwołał się do niekwestionowanego, a

wynikającego z samej istoty hipoteki skutku nabycia własności nieruchomości

obciążonej hipoteką w postaci przejścia odpowiedzialności rzeczowej na nabywcę

nieruchomości, który odpowiada in solidum z dłużnikiem osobistym w zakresie

wynikającym z ustanowionej hipoteki, i zauważył, że skarżący nie podważają

materialnych skutków czynności darowizny i nie kwestionowali powinności

wynikającej ze stosunku hipoteki, twierdzą zaś jedynie, że do chwili zbycia

nieruchomości nie zaistniała przesłanka „sprawy w toku” pomiędzy pozwanym

Bankiem […] w K. a rodzicami powodów. W tych okolicznościach argumentacja

skarżących nie przekonuje, że stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym

podstawą powództwa opozycyjnego mogą być jedynie zarzuty materialnoprawne, a

nie uchybienia formalne w postępowaniu klauzulowym, jest oczywiście wadliwe i

czyni skargę oczywiście uzasadnioną w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

[a.ł]

I CSK 3909/24

5

Roman Trzaskowski

(K.L.)