Zakaz prowadzenia działalności dla członka zarządu. SN nie przyjął skargi spółki

Postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Lublinie, na skutek

apelacji uczestnika W.M. od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w

Lublinie z siedzibą w Świdniku z 30 października 2023 r. zmienił zaskarżone

postanowienie i oddalił wniosek E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w K. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej wobec

uczestnika W.M.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, wnioskodawca powołał się na przyczyny kasacyjne określone w art.

3989 § 1 pkt 1, 2 oraz 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 4016/24

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

I CSK 4016/24

3

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów

prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ

102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK

111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia

2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 4016/24

4

Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia

bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W konsekwencji

rozpoznając skargę kasacyjną Sąd Najwyższy uwzględnia tylko te przepisy, które

zostały wyraźnie wymienione w skardze jako naruszone, natomiast kwestia

naruszenia, niepowodującego nieważności postępowania, przepisów nieobjętych

zarzutami pozostaje poza kognicją Sądu Najwyższego. Skarżąca nie sformułowała

zarzutów proceduralnych dotyczących pominięcia przy orzekaniu przez Sąd drugiej

instancji materiału dowodowego czy też niewypełnienia przez ten sąd obowiązków

rozpoznawczych. Zgodnie zaś z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Niedopuszczalna jest w

konsekwencji również próba podważania ustaleń faktycznych poczynionych przez

sądy meriti i przyjętej przez te sądy oceny dowodów, pod pozorem twierdzeń o

naruszeniu przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC

2006, Nr 4, poz. 76; z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, niepubl.; z 31 sierpnia

2020 r., I CSK 686/19, niepubl.; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06,

niepubl.; z 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, niepubl.; z 16 listopada 2012 r., III CSK

73/12, niepubl.; z 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r.,

V CSK 536/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.). O

wystąpieniu przyczyn kasacyjnych nie może w konsekwencji przekonywać

argumentacja skarżącej wywodzona z niedopuszczalnych na etapie postępowania

kasacyjnego zarzutów podważających ocenę dowodów lub zarzucających

pominięcie określonych dowodów bez postawienia w tym zakresie odpowiednich

zarzutów proceduralnych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

w odniesieniu do tych samych okoliczności podniosła z jednej strony, że występuje

istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów, z drugiej zaś, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Stanowisko to jest wewnętrznie

sprzeczne, jeżeli bowiem dany przepis budzi poważne wątpliwości lub wywołuje

I CSK 4016/24

5

rozbieżności w orzecznictwie lub w sprawie rzeczywiście występuje istotne

zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy prawidłowe rozstrzygnięcie

sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez sąd drugiej instancji nie

może mieć tym samym charakteru oczywistego i podstawowego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I CSK 477/15,

niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I CSK

707/17, niepubl.).

Skarżąca nie wykazała powołanych przyczyn kasacyjnych powiązanych we

wniosku z twierdzeniem o naruszeniu przez Sąd Okręgowy zasady res iudicata.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przedmiotowe granice mocy

wiążącej prawomocnego orzeczenia należy oceniać według reguł przyjętych w art.

366 k.p.c., tj. w odniesieniu do przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej.

Objęte jest nią tylko to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot

rozstrzygnięcia, przy czym przedmiot ten należy postrzegać przez pryzmat żądania

pozwu i faktów przytoczonych w celu jego uzasadnienia (art. 187 § 1 pkt 1 i 2 w zw.

z art. 321 § 1 k.p.c.). W tym ujęciu moc wiążąca dotyczy rozstrzygnięcia o żądaniu

w połączeniu z jego podstawą faktyczną, nie rozciąga się ani na kwestie

prejudycjalne, które sąd przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu, i których

rozstrzygnięcie znajduje się poza sentencją jako element jej motywów, ani na

ustalenia faktyczne i poglądy interpretacyjne stojące u podstaw prawomocnego

orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2024 r., I CSK

2773/23, niepubl.). Argumentacja skarżącej dotycząca związania w niniejszej

sprawie ustaleniami poczynionymi przez sądy w sprawach dotyczących

odpowiedzialności uczestnika jako członka zarządu za zobowiązania spółki

w związku z bezskutecznością egzekucji przeciwko niej nie może przekonywać

o wystąpieniu na tym tle przyczyn kasacyjnych określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2

lub 4 k.p.c.

Skarżąca nie wykazała również przyczyn kasacyjnych wskazanych w art.

3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., które uzasadniła występieniem istotnego zagadnienia

prawnego w postaci m.in. „stosowania zasad orzekania o zakazie do członków

zarządów spółek kapitałowych przyjętych w orzecznictwie dla odpowiedzialności

osób prowadzących działalność jako jednoosobowe działalności gospodarcze” oraz

I CSK 4016/24

6

istnieniem potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów m.in. w postaci

konieczności wykazywania skutków pokrzywdzenia oraz oceny, czy dalsze

prowadzenie działalności lub taki zamiar nie jest wystarczającym do uznania, iż

istnieje potrzeba orzeczenia zakazu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała

się do przepisu art. 373 ust. 1 i 2 Pr. Up. i podniosła, że ze względu na

nierozpoznanie w orzecznictwie problemu i potrzebę dalszej wykładni art. 373 ust. 1

i 2 Pr. Up., zachodzi potrzeba wyjaśnienia: czy działania zmierzające do

wyrządzenia kierunkowej szkody wierzycielom, m.in. wyprowadzenie majątku przez

przyjmowanie i płatności fikcyjnych faktur, które stwierdzono w toku innych

postępowań objętych prawomocnością między stronami, nie wyłączają ustalenia, iż

nie wyrządzono szkody w rozumieniu art. 373 ust. 1 oraz art. 373 ust. 2 Pr. Up.;

potrzeba jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy linia orzecznicza dotycząca

przesłanek orzekania zakazu działalności w stosunku do osób, które wykonywały

działalność gospodarczą w imieniu własnym (tj. jako osoby fizyczne prowadzące

działalność) winna być stosowana do członków zarządów spółek kapitałowych,

którzy prowadzą nadal tą działalność w oparciu o spółki faktycznie upadłe, jak i

inne, a także deklarują, iż będą ją nadal prowadzić, oraz potrzeba wykaśnienia

kwestii proceduralnej z nimi związanej, a dotykającej zasad dowodowych, tj,.

odpowiedź na pytanie, czy Sąd Okręgowy może dowolnie zmieniać ustalenia Sądu

Rejonowego w zakresie opinii biegłego i bazować na ustaleniach własnych co do

aktywów i pasywów faktycznie upadłego podmiotu, podczas gdy sam biegły

stwierdził, iż uczestnicy przedstawili mu jedynie fragmentaryczną dokumentację

księgową, a syndyk potencjalnie powinien podjąć czynności z art. 128 Pr. Up.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dostatecznie wyjaśniono przesłanki

orzeczenia na gruncie art. 373 Pr. Up. zakazów, o którym mowa w tym przepisie.

W szczególności wyjaśniono, że w myśl powyższego przepisu orzeczenie zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej lub pełnienia wskazanych w nim funkcji

zależy przede wszystkim od wykazania sankcjonowanych zachowań w tym

niedochowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz od

wykazania winy w niezachowaniu tego terminu. Ponadto orzeczenie zakazu

w granicach wynikających z tego przepisu wymaga kumulatywnego spełnienia

I CSK 4016/24

7

przesłanek w postaci winy oraz wystąpienia skutków podejmowanych działań.

Zasadnicze znaczenie ma w tym wypadku nie sam fakt doprowadzenia do

upadłości, lecz związek przyczynowy między uchybieniami wymienionymi w art.

373 ust. 1 pkt 1-4 Pr. Up. a skutkami tych działań, w szczególności obniżeniem

wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiarem pokrzywdzenia

wierzycieli. Brak winy osoby naruszającej obowiązek zgłoszenia wniosku

o ogłoszenie upadłości, jak też brak skutków tego naruszenia, w szczególności

w postaci pokrzywdzenia wierzycieli i obniżenia wartości przedsiębiorstwa dłużnika

lub stwierdzenie nieznacznego rozmiaru pokrzywdzenia wierzycieli, jak też

nieznacznego obniżenia wartości przedsiębiorstwa powinien prowadzić do

oddalenia wniosku. Ciężar dowodu, że skutkiem zachowań uczestnika było

obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa i pokrzywdzenie wierzycieli

spoczywa na podmiocie składającym wniosek o zastosowanie sankcji

przewidzianych w tym przepisie (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 5

października 2018 r., I CSK 620/17, niepubl.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy u podstaw oddalenia wniosku legła

ocena Sądu Okręgowego, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby w okresie

sprawowania funkcji przez uczestnika, w wyniku braku terminowego złożenia

wniosku o ogłoszenie upadłości wartość ekonomiczna przedsiębiorstwa została

obniżona a pokrzywdzenie wierzycieli uległo zwiększeniu. Ujawnione

w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia rozważania wskazują, że Sąd Okręgowy

kierował się wyjaśnionymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego kryteriami

stosowania zakazów z art. 373 ust. 1 Pr.Up. Argumentacja skarżącej nie

przekonuje o wystąpieniu na tle powołanej regulacji istotnego zagadnienia

prawnego lub potrzeby wykładni w rozumieniu art. 3899 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i opiera

się na niedopuszczalnych w postępowaniu kasacyjnym, stosownie do 3983 § 3 w

zw. z art. 39813 § 2 k.p.c., zarzutach kwestionujących ocenę dowodów i ustalenia

faktyczne, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Warto przy tym nadmienić, że sąd

drugiej instancji uprawniony jest zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę

wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania

dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne

okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania (zob. wyrok

I CSK 4016/24

8

Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2018 r., II CSK 422/17, niepubl.; Uchwała Sądu

Najwyższego – zasada prawana (7) z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC

1999, nr 7-8, poz. 124), kwestionowane zaś przez skarżącego „ustalenia własne”

Sądu dotyczące wartości zaciągniętych w okresie sprawowania funkcji przez W.M.

nowych zobowiązań i wartości zmiany w tym okresie między aktywami i

zobowiązaniami zostały poczynione właśnie w oparciu o opinię biegłego, co wynika

wprost z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

[a.ł]

Roman Trzaskowski

I CSK 4016/24

9

(K.L.)