Umowa kredytu z 2007 r. unieważniona. Bank nie dostał przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 18 listopada 2022 r. ustalił, że

umowa kredytu z 23 listopada 2007 r. zawarta pomiędzy powodami S.F. i O.O. a

Bankiem.1 spółką akcyjną w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego Banku w W.)

jest nieważna (pkt I), zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty

bliżej określone, wyrażone w polskich złotych i frankach szwajcarskich z

I CSK 414/25

2

roszczeniem

odsetkowym

(pkt

II),

umorzył

postępowanie

w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia na rzecz powodów od pozwanego

solidarnie bliżej określonej kwoty i bliżej określonych odsetek (pkt III), a także

zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty procesu (pkt IV).

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 11 października 2024 r. oddalił

apelację pozwanego (pkt I) i zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów

po 4 050 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym

(pkt II).

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając

je w całości. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując, że w sprawie wystąpiły istotne zagadnienia prawne związane

z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.p.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13

oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym pierwszym powołanej

dyrektywy, a także art. 69 ust. 3 Prawa bankowego i wpływu przyznania

kredytobiorcom możliwości spłaty rat bezpośrednio w walucie obcej na ocenę

skuteczności zobowiązania łączącego strony.

Skarżący zaznaczył też, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, a to przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13,

art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, jak również art. 189 k.p.c.

Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

a nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

I CSK 414/25

3

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem

rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,

co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie

zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego

wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wskazuje, że skarżący nie sporządził w sposób prawidłowy

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym zakresie. Pomimo

wskazania szeregu przepisów, które, zdaniem skarżącego, wymagają dokonania

wykładni, co powinno wiązać się z odrębnym uzasadnieniem dla każdego z nich,

skarżący sporządził tylko jedno wspólne uzasadnienie, z którego dodatkowo

wynika, że TSUE wypowiedział się już obszernie odnośnie do wykładni tych

przepisów. Również orzecznictwo Sądu Najwyższego usunęło jakiekolwiek

wątpliwości, mogące powstać w związku ze stosowaniem wyżej wymienionych

przepisów, i obecnie pozwala na klarowną ich interpretację.

I CSK 414/25

4

Uzasadnienie wniosku zawierało zatem jedynie subiektywne poglądy

skarżącego powiązane z problematyką umów w przedmiocie kredytów

indeksowanych do waluty obcej. W związku z ugruntowaną linią orzeczniczą nie

mogły one przyczynić się do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnosząc się zaś do podnoszonej w skardze potrzeby wykładni

art. 189 k.p.c. należy wskazać, że problem ten wielokrotnie poruszany był

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zobowiązanie wynikające z umowy kredytu

tworzy wieloletni stosunek prawny między stronami. Skuteczne powołanie się na

interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że

wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne

w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie

określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje

w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw

i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN

z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22). Rozstrzygnięcie, czy zobowiązanie

kredytowe istnieje, usunęłoby wątpliwość czy na stronach ciążą dalej obowiązki

wynikające z umowy kredytu np. spłata rat (zob. postanowienia SN: z 7 lutego

2023 r., I CSK 4243/22, z 26 lipca 2023 r., I CSK 6254/22, z 22 sierpnia 2023 r.,

I CSK 6614/22).

Przechodząc do oceny przesłanki istotnego zagadnienia prawnego

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przypomina, że nim

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

I CSK 414/25

5

Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym

wymaganiom. Przede wszystkim, skoro sam skarżący łączy stawiane zagadnienia

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) z wątpliwościami i rozbieżnościami

w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), w istocie przyznaje, że zagadnienia te

nie są nowe i były już analizowane w orzecznictwie. Sam zaś przedstawia jedynie

swoją wizję, mimo ewidentnie ukształtowanej linii orzeczniczej, odnoszącej się

wyraźnie do zagadnień podobnie sformułowanych.

Sąd Najwyższy przyjmował już wielokrotnie, że niedozwolone są

postanowienia umowne pozostawiające możliwość ustalenia kursu CHF, a tym

samym wysokości świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej z nich; takie

postanowienie umowne uznawane jest za niedopuszczalne w każdej sytuacji

(zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11,

poz. 134; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r.,

III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r.,

I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd Najwyższy klauzule

przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty

obcej, jako określające główne świadczenie stron (zob. np. wyroki SN: z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r.,

II CSKP 415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r.,

C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei,

pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r.,

C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48;

z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).

Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły pełne

odzwierciedlenie w uchwale całego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024 nr 12, poz. 118, str. 1), która

jednoznacznie przesądziła, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

I CSK 414/25

6

z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest

działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,

połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.

uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

pozostałą częścią umowy (zob. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;

z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).

Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego

kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć

o potrzebie ponownego rozważenia obecnego stanowiska.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(R.N.)

[SOP]