Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji powódki w sporze o zapłatę za leczenie

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

I CSK 467/26

2

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powódka wniosła o przyjęcie kasacji do rozpoznania z uwagi na

występowanie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które

przedstawiła jako pytania: „czy na podstawie art. 278 § 1 k.p.c. sąd orzekający,

w sytuacji gdy dotychczas dopuszczone i przeprowadzone dowody z opinii biegłych

sądowych, nie pozwalają na sformułowanie jednoznacznych, kompleksowych

konkluzji, nie powinien obligatoryjnie dopuścić dowodu z opinii kolejnego biegłego

sądowego?’’; - „czy w świetle art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. sąd

oceniając w sposób kompleksowy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest

w istocie „najwyższym biegłym” w sprawie, a więc analizując sporządzone w toku

postępowanie opinie biegłych, zawierające różne stanowiska, wnioski, w tym te

przemawiające za uznaniem powództwa, ale sformułowane przez biegłego nie

z zakresu dyscypliny zasadniczej dla niniejszego postępowania, tj. chirurgii klatki

piersiowej, nie powinien przyjąć wniosków sformułowanych przez tego biegłego

w zakresie wskazanych błędów w przeprowadzonych procedurach medycznych

w czasie zabiegu, z którego powódka wywodzi zasadność sformułowanego

w sprawie roszczenia?".

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

I CSK 467/26

3

Sformułowane przez powódkę problemy nie stanowią istotnego zagadnienia

prawnego w znaczeniu przytoczonym powyżej, gdyż dotyczą okoliczności, które już

zostały wyjaśnione w orzecznictwie albo takich, które nie mają znaczenia dla

rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się o tym, że sąd nie jest

zobowiązany dopuścić dowód z opinii kolejnych biegłych w każdym przypadku, gdy

strona uważa złożoną opinię za niekorzystną dla siebie (zob. np. wyroki: z 15 lutego

1974 r., II CR 817/73, z 18 lutego 1974 r., II CR 5/74, z 15 listopada 2001 r., II UKN

604/00, postanowienie Sądu Najwyższego z 11 maja 2021 r., I USK

60/21). Potrzeba powołania innego biegłego powinna zatem wynikać z okoliczności

sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 1974 r., I CR 562/74). Przy czym potrzebą

taką nie może być przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na

udowodnienie korzystnej dla niej tezy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca

2001 r., II UKN 446/00, OSNP 2003, nr 7, poz. 182, z 29 listopada 2016 r., II PK

242/15).

W niniejszej sprawie sądy weryfikowały okoliczności przytoczone

w twierdzeniach powódki w oparciu o opinie główne i uzupełniające biegłych

lekarzy sądowych prof. dr hab. M. Z. specjalisty torakochirurga i dr A. K. oraz także

w oparciu o dwie wydane w postępowaniu przygotowawczym opinie prof. dr hab. T.

G., konsultanta krajowego z dziedziny torakochirurgii. Opinie te pozwoliły na

sformułowanie jednoznacznych konkluzji co do tego, że w procesie leczenia

powódki nie popełniono błędów diagnostycznych, terapeutycznych i

organizacyjnych, których następstwem byłoby przedłużające się leczenie i

uszczerbek na zdrowiu powódki. Opinie te, sporządzone w nawiązaniu do

dokumentacji medycznej powódki, wskazują na to, że etiologia zakażeń

ujawnionych u powódki w trakcie leczenia szpitalnego miała źródło we florze

endogennej lub wtórnie endogennej.

Sama ocena dowodów i będące jej konsekwencją ustalenia faktyczne nie

poddają się kontroli w postępowaniu kasacyjnym, gdyż nie mogą być objęte

podstawami skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.), a przy rozpoznawaniu sprawy

I CSK 467/26

4

Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną rozstrzygnięcia (art. 39813 § 2

k.p.c.). Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie wynikało, że u powódki

występowały zaawansowane zmiany obturacyjne, deformacja struktur kostnych

klatki piersiowej, przemieszczenie serca na stronę prawą, nieprawidłowa anatomia

płuc (rozedmowe, nadmiernie napowietrzone płuco prawe oraz zmniejszone

objętościowo i znacznie uciśnięte przez żebra płuco lewe) oraz idiopatyczne

zapalenie śródmiąższowe o typie BOOP. W następstwie deformacji klatki piersiowej

oraz niedorozwoju płuca były znacznie zmniejszone parametry spirometryczne,

czyli wydolność oddechowa. Obniżenie tych wskaźników nie stanowiło

przeciwskazania do zabiegu, lecz stanowiło dodatkowy czynnik ryzyka wystąpienia

powikłań oddechowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że uszkodzenie ciała lub

rozstrój zdrowia stanowiące powikłanie (następstwo powikłania) związane

z podjętym leczeniem nie mogą być co do zasady postrzegane jako następstwo

nieudzielenia należytej informacji o tym powikłaniu. O zależności przyczynowej

pomiędzy nimi można mówić wtedy, gdyby istniały wystarczające podstawy do

przyjęcia, że w razie udzielenia pełniejszej informacji pacjent odmówiłby zgody na

świadczenie (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 5 lipca 2018 r., I CSK 550/17, z 19

czerwca 2019 r., II CSK 279/18; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października

2020 r., II CSK 51/20).

Roszczenie o zadośćuczynienie, będące następstwem naruszenia praw

pacjenta, o którym stanowi art. 4 ust. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. prawach

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz roszczenie o zadośćuczynienie

wynikające z art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. mają odrębny charakter

i dotyczą odpowiedzialności za odrębne czyny bezprawne. W pierwszej sytuacji

czyn bezprawny polega na zawinionym spowodowaniu uszkodzenia ciała lub

wywołaniu rozstroju zdrowia przez wadliwe leczenie, z kolei w drugim na

naruszeniu prawa pacjenta do informacji, niezależnie od ostatecznej skuteczności

przeprowadzonego zabiegu (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 29 maja

2007 r., V CSK 76/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 91, z 3 grudnia 2009 r., II CSK

337/09, z 4 listopada 2016 r., I CSK 739/15, OSNC - ZD 2018, nr 2, poz. 29, z 5

lipca 2018 r., I CSK 550/17, i z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 96/18).

I CSK 467/26

5

Sąd Najwyższy wyjaśniał już, że jeżeli w ramach przewidywalnych, choćby

nawet występujących rzadko, następstw zabiegu operacyjnego mieszczą się

komplikacje, które mają szczególnie niebezpieczny charakter dla zdrowia lub

zagrażają życiu, pacjent musi zostać o nich poinformowany. Natomiast nie

w każdym przypadku lekarz ma obowiązek informowania o wszelkich możliwych,

nawet poważnych skutkach zabiegu operacyjnego, niezależnie od rodzaju zabiegu

i prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Zakres udzielanych pacjentowi informacji

uzależniony jest zatem od rodzaju zabiegu, w szczególności od tego czy w danym

wypadku za jego przeprowadzeniem przemawiają wskazania bezwzględne (chodzi

o zabieg ratujący życie), czy też wskazania względne lub czy jest to jedynie zabieg

o charakterze kosmetycznym. W sytuacji, w której zachodzi bezwzględna

konieczność operacji lekarz powinien wyjaśnić pacjentowi jedynie cel i rodzaj

operacji oraz zwykłe jej następstwa. Ze względu na samopoczucie i zdrowie

pacjenta nie powinien zapoznawać go z nietypowymi następstwami, nieobjętymi

normalnym ryzykiem podejmowanego zabiegu, które w szczególnych wypadkach

powikłań mogą wystąpić i prowadzić do nieodzyskania przez pacjenta pełnej

sprawności. Jeżeli operacja jest niezbędna dla ratowania życia chorego lekarz nie

powinien udzielać pacjentowi informacji o powikłaniach, które zdarzają się

niezmiernie rzadko, ponieważ mogłoby to wpłynąć ujemnie na psychikę chorego

i doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia, do bezpodstawnej odmowy wyrażenia

zgody na dokonanie zabiegu albo wręcz do zwiększenia ryzyka operacji (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 r., II CSK 337/09; postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 lutego 2017 r., II CSK 552/16).

Udzielona informacja o typowych powikłaniach była zgodna z prawem.

Powódka została przyjęta do pozwanego szpitala celem korekcji ciężkiej wrodzonej,

asymetrycznej złożonej wady (deformacji) klatki piersiowej pod postacią klatki

piersiowej lejkowatej, ze znacznym zdeformowaniem lewej strony klatki piersiowej

i zrotowaniem mostka o 90 stopni. Zabieg ten miał na celu poprawę wydolności

oddechowej i zwiększenia objętości klatki piersiowej ze względu na stwierdzoną

przed zabiegiem zmniejszoną czynność parametrów oddechowych, zmniejszoną

objętość klatki piersiowej i znaczne przesunięcie serca w kierunku prawym.

Deformacja klatki piersiowej pacjentki stanowiła wskazanie do zabiegu z uwagi na

I CSK 467/26

6

zmiany medyczne, tj. zmiany rozedmowe i konieczność poprawy wydolności

oddechowej. Z kolei powódka decyzję o wyrażeniu zgody na przeprowadzenie

zabiegu podjęła z uwagi na oczekiwany pozytywny skutek kosmetyczny operacji.

Subiektywne zaś twierdzenia powódki o wyłącznie estetycznym charakterze

tego zabiegu nie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. Z akt sprawy

wynikało, że zabieg operacyjny miał charakter medyczny, gdyż powódka miała

wskazania medyczne do jego przeprowadzenia i z tego powodu została

zakwalifikowana do jego wykonania. Efekt estetyczny w tej sytuacji miał wystąpić

dodatkowo wskutek wykonania zabiegu operacyjnego. Osobiste względy powódki,

którymi kierowała się przy podjęciu decyzji co do poważnego zabiegu operacyjnego

są irrelewantne dla sprawy, gdyż okolicznością decydującą co do kwalifikacji tego

zabiegu były wskazania medyczne.

Powódka została poinformowana o przebiegu zabiegu operacyjnego

torakochirurgicznych i możliwym wystąpieniu normalnych, typowych powikłań.

Z oświadczenia tego wynikało, że powódka została pouczona w szczególności

o możliwości sztucznej wentylacji za pomocą respiratora, zastosowaniu leków lub

czynności medycznych w celu prawidłowego leczenia, jak i o możliwości dojścia

powikłań w postaci nadmiernego krwawienia, porażenia przepony, niedowładu lub

porażenia struny głosowej, objawów Homera, zaburzeń gojenia się rany, stanów

zapalnych w jamie opłucnej lub śródpiersiu, krwiaków w okolicy rany. Ponadto

powódka oświadczyła, że nie ma żadnych dodatkowych pytań i została

wyczerpująco poinformowana w zakresie ryzyka pooperacyjnego i ewentualnych

jego powikłań.

Powódka wyraziła świadomą zgodę na zabieg operacyjny 21 listopada

2013 r. Wystąpienie zaś rzadkich powikłań nie jest równoznaczne z brakiem

należytej informacji o możliwych skutkach zabiegu. Udzielona zgoda pacjenta

w sytuacji zabiegu terapeutycznego obejmuje również ryzyko wystąpienia

szczególnych a nawet rzadko występujących powikłaniach. Nie jest możliwe

poinformowanie o wszystkich następstwach zabiegu operacyjnego, których nie da

się przewidzieć bądź mają charakter wyjątkowy. Ponadto, powódka miała obniżone

znacząco parametry spirometryczne, co stanowiło dodatkowe obciążenie co do

I CSK 467/26

7

wystąpienia powikłań oddechowych, jednak nie było przeciwskazaniem do

wykonania tego zabiegu.

W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że poinformowana o ryzyku

tego rzadkiego powikłania, powódka odmówiłaby zgody na tę operację. Udzielenie

takiej informacji w żaden sposób nie wpłynęłoby na bieg zdarzeń, a tym samym nie

ma podstaw do obciążenia szpitala odpowiedzialnością za doznany uszczerbek na

zdrowiu (por. wyroki Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2007 r., II CSK 2/07, OSP

2009, z. 1, poz. 6 i z dnia 5 lipca 2018 r., I CSK 550/17; wyrok Sądu Najwyższego

z 19 czerwca 2019 r., II CSK 279/18).

W ocenie powódki skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.) z uwagi na oddalenie powództwa mimo znacznego rozmiaru

i stopnia krzywdy oraz cierpień, jakich doznała powódka podczas pobytu od 18

listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w pozwanym szpitalu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz

przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania decyduje przy tym stwierdzenie, że zarzucane i wywiedzione

w skardze oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Wbrew twierdzeniom skarżącej z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia

wynika, że Sąd Apelacyjny oddalił jej apelację uznając, że nie ma podstaw do

obciążenia pozwanej odpowiedzialnością za następstwa operacji, gdyż w trakcie jej

przeprowadzania i następnie leczenia powódki nie doszło do błędu medycznego.

Rozstrój zdrowia powódki był spowodowany powikłaniami pooperacyjnymi, których

I CSK 467/26

8

opanowanie wiązało się z przedłużającym się leczeniem i cierpieniem powódki, lecz

przebiegało z zachowaniem obowiązujących pozwanego w takich przypadkach

procedur medycznych. Skoro personel pozwanego nie popełnił błędu medycznego

przy leczeniu powódki, to brak było podstaw do przypisania odpowiedzialności

pozwanemu za rzadkie następstwa operacji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie

art. 102 k.p.c., odstępując od obciążenia skarżącej kosztami postępowania

wywołanymi skargą. Sąd Najwyższy miał przy tym na względzie sytuację osobistą

i majątkową skarżącej, jak również przedmiot postępowania w sprawie i przyczyny

wystąpienia z roszczeniem.

Marta Romańska

[dr]