Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku, klienci dostaną 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Opolu zasądził od strony

pozwanej Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów D.K. i B.K.

kwotę 299.619,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi: od kwoty

292.966,11 zł od 2 lipca 2022 r. do dnia zapłaty, od kwoty 6.653,42 zł od 29

listopada 2022 r. do dnia zapłaty, oddalił dalsze powództwo w zakresie żądania

I CSK 472/25

2

głównego zapłaty; oddalił powództwo w zakresie żądania ustalenia nieważności

bliżej opisanych umów o kredyt zawartych przez powodów w dniu 18 kwietnia 2002

r. oraz dniu 31 maja 2007 r. z Bankiem1 z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym

pozwanego) i umorzył postępowanie w zakresie cofniętych żądań ewentualnych

zapłaty. Apelacja pozwanego od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 4 października 2024 r.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi skarżący powołał się na nieważność

postępowania apelacyjnego wskazując, że skład sądu orzekającego w drugiej

instancji był sprzeczny z przepisami prawa, jako, że rozpoznanie sprawy cywilnej

przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na

podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

I CSK 472/25

3

(tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) ogranicza prawo do

sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie

jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji

RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).

Odnosząc się do kwestii nieważności postępowania drugoinstancyjnego

należy przypomnieć, że w związku z pandemią COVID - 19 ustawą z dnia 2 marca

2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: "ustawa covidowa"), w wersji

obowiązującej od dnia 3 lipca 2021 r. (por. art. 4 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw,

Dz. U. poz. 1090), postanowiono, że w czasie obowiązywania stanu zagrożenia

epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu

roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach

rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji sąd

rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw

rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; prezes sądu mógł

zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za

wskazane ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub precedensowy jej

charakter (zob. art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4, uchylony art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca

2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1860). Na gruncie tych przepisów Sąd

Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. - zasada

prawna - III PZP 6/22, wyjaśnił, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej

instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust.

1 pkt 4 ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy

(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia

publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności

postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przy czym zastrzegł, że przyjęta w tej uchwale

wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.

I CSK 472/25

4

Należy jednak wskazać, że przed wydaniem zaskarżonego kasacyjnie

wyroku z 4 października 2024 r., wszedł w życie, poczynając od dnia 28 września

2023 r., art. 3671 k.p.c., dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z 7 lipca 2023 r. o

zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U.2023 r., poz.1860- dalej: „ustawa nowelizująca”), wprowadzający jako

model podstawowy skład jednoosobowy sądu odwoławczego z wyjątkami

wskazanymi w tym przepisie. Zgodnie z art. 32 ustawy nowelizującej, w

postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1

pkt 15-20, 22-32 i 34 oraz art. 15 i art. 20 ustawy nowelizującej (a do tej kategorii

należy ta sprawa), sąd rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z przepisami

ustawy zmienianej w art. 1, art. 15 i art. 20 w brzmieniu nadanym ustawą

nowelizującą, a zatem w składzie jednoosobowym. W niniejszej sprawie nie ziściła

się ponadto żadna z wymienionych w art. 3671 § 1 k.p.c. przesłanek rozpoznania

sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie trzyosobowym, stąd wydanie przez Sąd

Apelacyjny zaskarżonego kasacyjnie wyroku z 4 października 2024 r. w składzie

jednoosobowym było zgodne z ustawą. Nie wystąpiła zatem wskazana przez

skarżącego przyczyna kasacyjna w postaci nieważności postępowania

odwoławczego (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c.)

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się także na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

dotyczącego kwestii, czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po

usunięciu postanowienia abuzywnego dopuszczalne jest ustalenie treści umowy

(stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany przez abuzywną normę, na

podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w z w. z art. 41 ustawy - Prawo

wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. z innymi

opisanymi przez skarżącego przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub

analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z

którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP.

Według skarżącego, w sprawie występuje również istotne zagadnienia

prawne, polegające na ustaleniu, czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa

kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to

I CSK 472/25

5

dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko

zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby

miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia.

Kolejne przedstawione przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy

kwestii, czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby dobrowolnych i fakultatywnych operacji związanych z indeksowaniem przy

wypłacie i przy spłacie kredytu.

Skarżący wskazał także na istotne zagadnienie prawne, występujące w

niniejszej sprawie, polegające na ustaleniu, jaki charakter posiada wyrok sądu w

zakresie orzeczonych skutków abuzywności w postaci unieważnienia spornej

umowy kredytu (konstytutywny czy deklaratoryjny) w odniesieniu do roszczeń

pieniężnych o zwrot nienależnych świadczeń, a w konsekwencji, kiedy powstaje

obowiązek rozliczeń stron w związku z unieważnieniem funkcjonującej dotąd

umowy kredytu, tzn. kiedy roszczenia restytucyjne stron przedmiotowej umowy

stają się wymagalne oraz od kiedy należy liczyć odsetki za opóźnienie w zapłacie

tychże należności.

Według skarżącego, w sprawie występuje także istotne zagadnienie prawne

polegające na tym, czy wynikający z art. 212 § 2 k.p.c. w zw.z art. 1561 k.p.c. w zw.

z art. 1562 k.p.c. w zw. z art. 3851 §1 i 2 k.c. w zw.z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353

§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art 405 k.c. w zw. z art 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

i 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „Dyrektywa 93/13") w zw. z art.

267 i 288 TFUE oraz w zw.z art 4 ust. 3 TUE obowiązek poinformowania

konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia

w całości zawartej umowy kredytu obejmuje konieczność poinformowania

konsumenta o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń wynikających z

unieważnienia umowy, w tym roszczenia o zapłatę tzw. wynagrodzenia za

korzystanie z kapitału (nawet jeżeli istnienie tych roszczeń nie jest ostatecznie

I CSK 472/25

6

przesądzone), aby konsument mógł świadomie i dobrowolnie podjąć decyzję o

skorzystaniu z przysługujących mu uprawnień,

Kolejne występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne dotyczy kwestii,

czy w sytuacji, w której mechanizm przeliczenia należności w oparciu o Tabele

kursowe banku, ma charakter fakultatywny, zastosowanie winien mieć reżim art.

3851 § 1 i § 2 k.c., art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13.

Według skarżącego, potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie dotyczy 3851 § 1 i 2 k.c.

co do kwestii, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia

przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza

rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości

franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji

kredytu, tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

Potrzeba wykładni dotyczy także przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. co do

zagadnienia, czy zawarcie przez kredytobiorcę z bankiem negocjowanej,

natychmiastowej transakcji wymiany walut dotyczącej kursu kupna waluty w

zakresie uruchomienia transzy kredytu może być poczytywane za udzielenie

świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i ten sposób przywraca im

skuteczność.

W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien

sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd

I CSK 472/25

7

powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;

przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,

wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy

interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub

bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same

przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -

zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując

na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w

interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu

oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć..

Wszystkie sformułowane przez skarżącego wątpliwości prawne zostały już

rozstrzygnięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

oraz Sądu Najwyższego. Wskazano w nim, że określenie wysokości świadczenia z

tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów

walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza

równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają

charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017

r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24

lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy w

rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają kontroli, jeśli nie

zostały sformułowane w jednoznaczny sposób (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 4

kwietnia 2019 r., I CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z 21 czerwca 2021

r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Postanowienia umowne

są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, gdy umowa przedstawia w sposób

I CSK 472/25

8

przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane

postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i

zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji

ekonomicznych (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16; z 3

października 2019 r., C-260/18 oraz z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula

kursowa określająca przeliczenie zobowiązań stron (tzw. klauzula spreadowa) - w

ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji są ze sobą ściśle

powiązane, co ma istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają one

główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a

także w płaszczyźnie możliwości utrzymania umowy w mocy, a ich rozszczepienie

jest zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam

orzecznictwo). Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, co oznacza, że ocena

niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności

powstałych po zawarciu umowy - w tym także sposobu stosowania postanowienia

umowy w praktyce (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1. poz. 2). Uznanie klauzul

przeliczeniowych za abuzywne oznacza, że są one - z mocy samego prawa od

momentu zawarcia umowy - bezskuteczne (nie wiążą) konsumentów (art. 3851 § 1

k.c.), aczkolwiek strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeśli

jest to tylko możliwe. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w

umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. Umowa będzie

dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie

jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające

zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień abuzywnych nie

potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym

samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

I CSK 472/25

9

2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,

OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20, z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21

i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Sąd Najwyższy wypowiedział się także w

kwestii, czy bez dotkniętych abuzywnością. klauzul przeliczeniowych, umowa

kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Wyłączył

dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami

dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w

oparciu o art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 prawa wekslowego, ewentualnie w oparciu o

wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c. (zob. wyroki z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Wskazał, że jeżeli bez

niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są

spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie

wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale

bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II

CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II

CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyjaśniono także, że - w braku szczególnych rozwiązań

intertemporalnych - miarodajny dla rozstrzygnięcia, czy umowa może obowiązywać

bez klauzuli abuzywnej, jest stan prawny obowiązujący w chwili zawarcia umowy.

Wskazuje na to charakter sankcji zastosowanej w art. 3851 § 1 k.c., która polega na

tym, że niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego

prawa, dotknięte bezskutecznością, przy czym jest to bezskuteczność „na korzyść

konsumenta”, co oznacza, że może on udzielić następczo świadomej i wolnej

I CSK 472/25

10

zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą

wsteczną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23

i uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III

CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 i z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, Nr 9, poz. 56). Sąd Najwyższy wypowiedział się także co do znaczenia

nowelizacji prawa bankowego dokonanej tak zwaną ustawą antyspreadową czyli

ustawą z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) dla bytu prawnego umów zawartych przed

wejściem w życie tej noweli (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i

z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już także, że samo

zapewnienie kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie

indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w

walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego

swobodnie przez bank (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II

CSKP 820/23 i powołany tam wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września

2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57), gdzie

wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch

alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z

prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że dokonanie

przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju umowami oferowanymi przez

bank nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy w

rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem o rzeczywistym wpływie

konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się z bankiem (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22 i z 13 czerwca 2025 r., II

CSKP 1075/23). Za indywidualnie negocjowane w rozumieniu art. 3851 k.c. należy

I CSK 472/25

11

rozumieć tylko takie postanowienia, które zostały zaproponowane przez

konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych, rzetelnych negocjacji, a nie

takie na które konsument mógłby wywrzeć rzeczywisty wpływ, gdyby dołożył

należytej staranności. Wybór dokonany przez konsumenta spośród kilku możliwości

przez zaznaczenie jednej z opcji na wzorze jednostronnie przygotowanym przez

przedsiębiorcę nie oznacza, że zakwestionowane postanowienie umowne było

indywidualnie negocjowane (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2025 r., II

CSKP 2048/22).

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także problematyka sposobu

realizacji przez sąd obowiązku informacyjnego wobec konsumenta. Sąd Najwyższy

wyjaśnił w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC

2021, Nr 9, poz. 56), uwzględniając orzecznictwo TSUE, że sąd krajowy ma

obowiązek zbadania z urzędu, czy klauzula ma charakter abuzywny i wyciągnięcia

z tego konsekwencji. Aby konsument mógł udzielić wolnej i świadomej zgody, sąd

krajowy powinien, w ramach krajowych norm proceduralnych i zasady słuszności w

prawie cywilnym, wskazać konsumentowi w sposób obiektywny i wyczerpujący,

konsekwencje prawne, jakie mogą wynikać z usunięcia nieuczciwego warunku, w

tym upadku umowy i narażenia go na roszczenia restytucyjne instytucji kredytowej.

(zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20). Pouczenie to powinno nastąpić

niezależnie od tego czy konsument korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej. Nie

ulega jednak wątpliwości, że cel obowiązku informacyjnego sądu wobec

konsumenta może być oceniany w świetle działań konsumenta zmierzających do

uzyskania należnej mu ochrony (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56 oraz wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-

19/20). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że sąd nie może wiążąco przesądzić

wyniku przyszłego procesu z powództwa banku o zapłatę przeciwko konsumentowi,

a pouczenie o skutkach upadku umowy musi ograniczyć do potencjalnych

konsekwencji istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu

w świetle okoliczności sprawy i jej oceny prawnej. (zob.m.in. wyrok Sądu

Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Tymczasem przedmiotem

niniejszej sprawy było roszczenie konsumentów o zapłatę, w toku postępowania

powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika konsekwentnie

I CSK 472/25

12

powoływali się na nieważność umów kredytu , a nadto, po udzieleniu im przez Sąd

pierwszej instancji stosownego pouczenia o możliwych konsekwencjach

stwierdzenia nieważności umowy kredytu, podtrzymali wcześniej prezentowane

stanowisko prawne (protokół rozprawy z 30 listopada 2022 r., k. 337 i n.).

Brak także potrzeby odniesienia się przez Sąd Najwyższy do

sformułowanego zagadnienia prawnego dotyczącego zagadnienia wymagalności

wzajemnych roszczeń zwrotnych, wskutek stwierdzenia nieważności umów

kredytu. Z orzecznictwa TSUE wynika, iż w razie stwierdzenia nieważności

umowy kredytowej, konsument jest uprawniony do domagania się od

przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej

umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak

przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyrok

TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22). Ponadto, powstanie stanu wymagalności

roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz

stanu opóźnienia w realizacji tego roszczenia przez zobowiązanego, nie jest

uzależnione od stanowiska konsumenta co do braku jego zgody na dalsze

obowiązywanie umowy zawierającej klauzule abuzywne (zob. wyrok TSUE z 7

grudnia 2023 r., C - 140/22). Z orzecznictwa TSUE wynika także jednoznacznie,

że przedsiębiorcy - w przypadku nieważności umowy kredytowej - przysługuje

roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w wykonaniu tej umowy,

z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta do zapłaty (zob. wyrok

TSUE z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21 oraz postanowienie TSUE z 11 grudnia

2023 r., C - 756/22). Do powstania roszczenia zwrotnego (restytucyjnego) jest

konieczne wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia, a zatem doprowadzenie

przez wierzyciela do stanu wymagalności własnej wierzytelności (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP 704/23). Brak zatem podstaw do

przyjęcia, że na gruncie niniejszej sprawy powstała potrzeba odniesienia się przez

Sąd Najwyższy do przedstawionej przez skarżącego wątpliwości.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, przejawiającą się w zastosowaniu

przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. i sankcji z art. 58 § 2 k.c. do

I CSK 472/25

13

umowy kredytu stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem

charakteru przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie

fakultatywnego charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które

w toku postępowania zostały uznane za abuzywne.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nakłada na skarżącego powinność wykazania kwalifikowanej

postaci naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego,

naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w szczegóły sprawy lub dokonywania jej

poszerzonej analizy. Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie

aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

Skarżący nie spełnił powyższych wymagań. Przedstawiona we wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania argumentacja nie wskazuje na uchybienia o

charakterze elementarnym, polegające w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa. Skarżący

kwestionując dokonaną przez Sądy meriti kwalifikację kredytu jako kredytu

denominowanego odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 9 października

2020 r., III CSK 99/18, pominął jednak inne orzeczenia Sądu Najwyższego, z

których wyprowadzić można wniosek przeciwny, a mianowicie, że umowa, której

dotyczy spór nie miała charakteru walutowego, skoro była to umowa o kredyt

waloryzowany do waluty obcej, kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej,

a kredyt został wypłacony w złotówkach, przy jednoczesnym jego przeliczeniu w

dniu wypłaty na walutę szwajcarską, uruchomienie kredytu miało nastąpić przez

przelew na rachunek bankowy prowadzony w złotówkach, a kredyt był kredytem

na cele mieszkaniowo-budowlane, w związku z czym powodowie byli

zainteresowani kredytem w złotówkach (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 30

września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i II CSKP

I CSK 472/25

14

293/22). Takiej umowy nie można uznać za umowę kredytu walutowego, skoro po

stronie kredytobiorcy nie powstało roszczenie o wypłacenie mu środków w

walucie obcej w kwocie oznaczonej w umowie. Brak również gospodarczej

potrzeby uzyskania przez kredytobiorcę waluty obcej, z czego zdaje sobie sprawę

kredytodawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Ponadto, sam walutowy albo

waloryzowany charakter umowy kredytu nie przesądza oceny czy umowa zawiera

niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 k.c. Abuzywny

charakter mogą mieć postanowienia narażające konsumenta na ryzyko kursowe.

Przesądza to, że skargi kasacyjnej z wyżej omawianej przyczyny nie można

uznać za oczywiście uzasadnionej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25

listopada 2025 r., I CSK 1248/24).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. . O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i

art. 39821 k.p.c., a § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]