Plan z 2019 r. zniweczył budowę dwóch budynków. SN nie przyjął skargi gminy Ł.

Pozwana, Gmina Ł., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 14 sierpnia 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa

M.A. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, ewentualnie o zapłatę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca wskazała

na oczywistą zasadność skargi polegającą na naruszeniu przepisów prawa

materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 63 ust. 1, 2 i 3 i art. 36 ust. 1 w zw.

I CSK 510/25

2

z art. 37 ust. 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu

przestrzennym. Skarżąca wskazała także, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne związane ze stosowaniem art. 37 ust. 11 w zw. z art. 36 ust. 1

ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym powstaje ryzyko

naruszenia ochrony praw podmiotu niebędącego gminą, poprzez nieuprawione

promowanie ochrony praw gminy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

I CSK 510/25

3

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną

z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwana pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawiła wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji.

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem

się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że

w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu

instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji

wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do przeprowadzonych dowodów z opinii

Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i biegłego pediatry-neonatologa. Nie ma

racji skarżąca, iż odmowa przeprowadzenia opinii uzupełniających stanowiła

uchybienie Sądu Odwoławczego.

I CSK 510/25

4

W judykaturze zostało już rozstrzygnięta korelacja art. 36 i 37 ustawy

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wyroku z 21 marca 2024 r.,

II CSKP 1993/22 Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.z.p.

(w brzmieniu obowiązującym do 24 września 2023 r.) wysokość odszkodowania

z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 36 ust. 3 u.p.z.p.

ustala się na dzień jej sprzedaży. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi

różnicę między wartością nieruchomości określoną przy uwzględnieniu

przeznaczenia terenu obowiązującego po uchwaleniu lub zmianie planu

miejscowego a jej wartością, określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu,

obowiązującego przed zmianą tego planu, lub faktycznego sposobu

wykorzystywania nieruchomości przed jego uchwaleniem. W dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego ujmowanie pojęć "przeznaczenie terenu"

i "faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości" nie jest jednolite.

Wskazuje się bowiem, że sposób korzystania z nieruchomości ma znaczenie

w przypadku, gdy nieruchomość nie była objęta MPZP, natomiast przeznaczenie

nieruchomości (terenu) jest determinowane obowiązującym planem. Zatem

korzystanie z nieruchomości nawiązuje do stanu faktycznego, a jej przeznaczenie -

do stanu prawnego, wyznaczonego ustaleniami planu (zob. wyrok SN

z 5 lipca 2012 r., IV CSK 619/11, podobnie wyrok SN z 22 listopada 2003 r.,

II CSK 98/13).

W konsekwencji faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości

w rozumieniu art. 37 ust. 1 u.p.z.p. to wyłącznie stan rzeczywisty nieruchomości

przed uchwaleniem lub zmianą planu zagospodarowania przestrzennego, a nie

potencjalne (przyszłe) możliwości zagospodarowania nieruchomości (wyroki SN

z 9 października 2020 r., III CSK 78/18, i z 19 listopada 2020 r., II CSK 63/19).

W takim ujęciu nieruchomość nieobjęta planem nie ma określonego

"przeznaczenia" (o nim może decydować tylko plan), co oznacza, że w takim

przypadku możliwa jest tylko ocena "sposobu korzystania" z niej. Z tego względu

faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości objętej planem, w przypadku

jego zmiany, traci na znaczeniu z perspektywy art. 37 ust. 1 u.p.z.p., bo dla oceny

zmiany wartości nieruchomości istotne jest tylko jej przeznaczenie wynikające

z wcześniejszego planu w kontekście postanowień nowego (zmienionego) planu.

I CSK 510/25

5

Z drugiej strony przyjmuje się również, że nieruchomość nieobjęta planem

ma w rozumieniu art. 36 i 37 u.p.z.p. określone przeznaczenie (zob. wyroki SN

z 9 września 2015 r., IV CSK 754/14, i z 11 maja 2018 r., III CSK 461/17,

i powołane w nich orzecznictwo). W tym przypadku "faktyczny sposób

wykorzystania" i "przeznaczenie" nieruchomości nie są uzależnione od tego, czy

nieruchomość była wcześniej objęta MPZP, czy też nie, ale od tego, w jaki sposób

nieruchomość jest aktualnie wykorzystywana i jak może zostać potencjalnie

i realnie wykorzystana w przyszłości. Stąd też przez korzystanie z nieruchomości

w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem rozumie się obiektywne

określenie możliwych w świetle uregulowań prawnych sposobów gospodarowania

na tej nieruchomości, zgodnych z dotychczas obowiązującym planem miejscowym,

bez względu na to jaki sposób korzystania realizował lub planował uprawniony

(wyrok SN z 9 października 2020 r., III CSK 78/18, zob. też m.in. wyroki SN:

z 11 września 2009 r., V CSK 46/09; z 5 lipca 2012 r., IV CSK 619/11;

z 9 kwietnia 2015 r., II CSK 336/14).

Jednak jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku

z 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1657/22, ostatecznie skutek praktyczny obu

kierunków wykładni jest zbieżny. W celu ustalenia czy korzystanie z nieruchomości

stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone (art. 36 ust. 1 u.p.z.p.) badany jest

stan istniejący przed wprowadzeniem aktualnego planu, czyli sposoby

wykorzystania gruntu, które - w perspektywie planistycznej (w tym: co do

możliwości zabudowy) - były dostępne właścicielowi w określonych faktycznych

i prawnych uwarunkowaniach należącej do niego nieruchomości.

Sąd Apelacyjny słusznie podkreślił, że Sąd Okręgowy trafnie ocenił, że

w okresie luki planistycznej powód poczynił kroki w celu wybudowanie dwóch

budynków mieszkalnych, co następnie zniweczył uchwalony w 2019 r. plan

zagospodarowania przestrzennego. Sam fakt, że pozwana nie zgadzała się

z oceną przeprowadzonych dowodów nie może stanowić podstaw kasacyjnych.

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

I CSK 510/25

6

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Adam Doliwa

(P.H.)

[a.ł]