Klient kontra bank o ustalenie i zapłatę. Sąd zasądził

Wyrokiem z 13 października 2022 r., XIII C 777/20, Sąd Okręgowy

w Poznaniu ustalił nieważność umowy kredytu zawartej pomiędzy powodowymi

kredytobiorcami, a pozwanym bankiem i zasądził od banku na rzecz

kredytobiorców łącznie 74 250,75 CHF z odsetkami,

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Poznaniu

uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części ustalającej nieważność umowy i w tym

zakresie umorzył postępowanie oraz oddalił apelację banku w pozostałym zakresie.

I CSK 53/25

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 23 stycznia 2008 roku powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 456 000

zł, denominowanego we frankach szwajcarskich (CHF), na okres 180 miesięcy,

wypłaconego w trzech transzach. W umowie określono, że wysokość transzy

kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty transzy. O wysokości

wykorzystanego kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz

wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał

informować kredytobiorców w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania

kredytu na zasadach określonych w umowie.

Każda transza kredytu była wypłacana w złotych, przy jednoczesnym

przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu

wykorzystania danej transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona

została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu

rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą

kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Aneksem z 20 października 2011 r.

umożliwiono kredytobiorcom dokonywanie spłat kredytu w CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji i

wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości

ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

I CSK 53/25

3

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i

wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni przepisów

prawnych wywołujących istotne rozbieżności w orzecznictwie tj.:

1) czy możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie w zakresie

odniesienia do stosowania przez bank tabel kursowych i przeprowadzenie tego

działania z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli obu stron umowy co do

istotnych postanowień umowy kredytu oraz uwzględnieniem charakteru, ogólnej

systematyki i całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym . uwzględnieniu

interesu konsumenta i dobrych obyczajów.

2) czy rekonstrukcja taka może nastąpić, poprzez sięgnięcie do przepisu

prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c.,

w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

I CSK 53/25

4

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy, jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.N.-J.)

[a.ł]