Klient kontra bank o ustalenie

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 53/26

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.

w W. powołała się na istotne zagadnienia prawne wyrażające się w pytaniach, czy

sąd w każdym przypadku jest związany wolą konsumenta żądającego ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, jak również, czy

niemożność oszacowania kwoty, którą konsument będzie świadczyć w przyszłości,

stanowi o niejednoznaczności postanowienia umownego. Wskazała również na

potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim

odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i

dopuszczalności zastąpienia postanowień abuzywnych przepisami

dyspozytywnymi.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga z kolei sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14).

W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis

prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub

I CSK 53/26

3

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.

Przytoczone i rozwinięte we wniosku wątpliwości - w zestawieniu z zarzutami

skargi i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti - odnosiły się do

konsekwencji zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem

szwajcarskim) postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie,

lecz także wszechstronnie podejmowana w odniesieniu do zbliżonych treścią umów

kredytowych w nowszej judykaturze Sądu Najwyższego i w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się

jednolitych kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się zaskarżony wyrok (por.

np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r.,

II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 13 maja 2022 r.,

II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, z dnia 9 września

2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20

lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, z dnia 28

lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z

dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP 1753/22, z dnia 19

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23 i z dnia 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r.,

I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r.,

I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze

orzecznictwo Sądu Najwyższego; w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej zob. zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W.

przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r.,

C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r.,

I CSK 53/26

4

C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada

2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

ECLI:EU:C:2023:911).

Uzupełniająco należało podnieść, że Sąd Najwyższy odnosił się także do

problemu wymagań, które muszą być spełnione, aby postanowienia umowne

składające się na mechanizm indeksacji kredytu, w tym ucieleśniające ryzyko

walutowe, można było uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny w

rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25

października 2023 r., II CSKP 820/23 i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP

1753/22). Wypowiedzi te są spójne ze stanowiskiem wyrażonym w powołanym

wcześniej wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada

2021 r., C-212/20, w którym stwierdzono, że postanowienie umowy kredytu

zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalające cenę zakupu i

sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinno, na podstawie

jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz

dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu

ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat

kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili

samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę.

W zakresie, w jakim we wniosku postulowano możliwość zastąpienia

abuzywnych postanowień przeliczeniowych, należało natomiast zauważyć, że

rozważania te, bez względu na to, że w judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniano

już wielokrotnie warunki tego rodzaju substytucji, nie mogły mieć rozstrzygającego

wpływu na wynik sprawy, zważywszy, że podłożem stanowiska wyrażonego przez

Sąd Okręgowy, a podzielonego przez Sąd Apelacyjny, było przede wszystkim

nadmierne obciążenie kredytobiorców ryzykiem walutowym, czego nie usuwałoby

odesłanie w umowie do kursu średniego waluty indeksacji, względnie innego

„słusznego” kursu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2026 r.,

II CSKP 152/24).

W tym stanie rzeczy wywody wniosku – w zestawieniu z motywami

zaskarżonego wyroku i aktualnym dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego –

I CSK 53/26

5

nie ujawniały potrzeby kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w objętej nimi

materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych zadań skargi

kasacyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 98 § 1-11 i art. 108 § 1

w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[SOP]