Zarzut potrącenia banku w sporze o kredyt walutowy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w

Szczecinie

z 16 października 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa L.K. o ustalenie i

zapłatę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, bank wskazał na

oczywistą zasadność skargi polegającą na nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej

I CSK 562/25

2

instancji istoty sprawy poprzez brak dokonania oceny skuteczności złożonego

przez pozwanego zarzutu potrącenia. Skarżący podniósł, że w sprawie występują

istotne zagadnienia prawne polegające na konieczności ustalenia, czy Sąd

orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne kursem rynkowym lub

zastosować przepis dyspozytywny z art. 358 § 2 k.c. Ponadto, czy dopuszczalne

i skuteczne jest podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

I CSK 562/25

3

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną

z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Skarżący bank przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących

się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu

zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron

były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie te jednak

doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem Sądu

pierwszej i drugiej instancji.

Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., kontrola kasacyjna obejmuje stosowanie

prawa przez sąd drugiej instancji i w jej ramach - zasadniczo - nie można badać

kwestii ważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sąd Najwyższy

może uwzględnić nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji

jedynie pośrednio, przy spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze, może to uczynić

w ramach rozpoznawania zarzutów naruszenia art. 378 § 1 i art. 386 § 2 k.p.c. Po

I CSK 562/25

4

drugie jest to możliwe wyłącznie w razie stwierdzenia, że naruszenie to miało wpływ

na rozstrzygnięcie (zob. wyrok SN z 27 czerwca 2025 r., II CNPP 8/23).

Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie

sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał

on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie. Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane

być powinno jako wadliwość rozstrzygnięcia polegająca na wydaniu przez sąd

I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co jest przedmiotem sprawy

(zob. postanowienie SN z 4 lutego 2026 r., III CZ 49/25).

Przedstawione w skardze kasacyjnej argumenty nie przekonują, że Sąd

Apelacyjny naruszył prawo materialne w taki sposób, który przekłada się na

konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

I CSK 562/25

5

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład

całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym).

Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie

daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. postanowienie SN

z 17 lutego 2026 r., I CSK 3137/25).

Umorzenie wierzytelności nawzajem do wysokości wierzytelności niższej

przez potrącenie uzależnione jest m.in. od tego, czy wierzytelność potrącającego

jest wymagalna (art. 498 § 1 k.c.). Przeciwstawne roszczenie banku - z umowy

kredytu, która nie wiąże stron z uwagi na zamieszczenie w niej niedozwolonych

postanowień - o zwrot kwoty udostępnionego powódce kapitału jest świadczeniem

bezterminowym, którego wymagalność uzależniona jest od podjęcia czynności

przez uprawnionego. Świadczenie takie powinno być spełnione niezwłocznie po

wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c.). Podniesienie w postępowaniu

sądowym zarzutu potrącenia jest nieskuteczne, jeżeli przedstawiona do potrącenia

I CSK 562/25

6

wierzytelność jest niewymagalna. Procesowe oświadczenie o potrąceniu nie ulega

też konwalidacji w chwili, gdy wierzytelność objęta zarzutem potrącenia stanie się

wymagalna. Niezbędne jest wówczas ponowne podniesienie zarzutu potrącenia

w procesie, ewentualnie dokonanie tej czynność materialnoprawnej poza jego

biegiem (zob. wyrok SN z 11 września 2025 r., II CSKP 88/24).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

istotnych kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd

Najwyższy.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]