Spór o prawo użytkowania wieczystego działek w L. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 4 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację

powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 25 sierpnia 2023 r.

oddalającego ich powództwo o ustalenie, że U. w L. nie nabył z mocy prawa z

dniem 27 września 1990 r., na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990

r. o szkolnictwie wyższym, prawa użytkowania wieczystego bliżej oznaczonych

nieruchomości położonych w L.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powodowie wskazali przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1

pkt 1 i 4 k.p.c.

I CSK 58/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

I CSK 58/25

3

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie

określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2

k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i

ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie

pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ

131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC

2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007

r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11

kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,

niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać

na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.

Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do

rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,

niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody

I CSK 58/25

4

argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II

CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia

2012 r., I CSK 520/11, niepubl.). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy zaś samo sformułowanie pytania do Sądu

Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r., II CSK

12/18, niepubl.).

Wniosek skarżących nie spełnia wskazanych wymagań. Argumentacja

dotycząca przyczyny kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

ograniczona została jedynie do sformułowania dwóch pytań do Sądu Najwyższego:

„czy przepis art. 229 u.g.n. prowadzi do wyłączenia żądania poprzedniego

właściciela lub jego spadkobierców, dotyczącego zwrotu wywłaszczonej

nieruchomości w przypadku, gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o

wywłaszczeniu, gdy przepis ten ma na celu ochronę podmiotów, które w dobrej

wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności

nieruchomości”; „czy w sytuacji, gdy wobec istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n.,

stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, badanie merytorycznych

przesłanek tego zwrotu określonych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust 1 u.g.n.

jest zbędne” oraz skonkludowania, że odpowiedź w tym przedmiocie powinna być

przecząca, z uwagi na ukształtowany w orzecznictwie pogląd, że ochrona prawa

własności ma pierwszeństwo przed uwłaszczeniem. Natomiast uzasadnienie

wniosku w zakresie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ograniczono do

stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na

nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Apelacyjny w Lublinie. Już z tego tylko

względu wniosek nie może przekonywać o wystąpieniu powołanych w nim przyczyn

kasacyjnych.

Skarżący nie powiązali we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania argumentu o nierozpoznaniu istoty sprawy przez Sąd Apelacyjny

z postawionymi w skardze kasacyjnej zarzutami. Domniemywać można jedynie, że

twierdzenie o nierozpoznaniu istoty sprawy mogło być powiązane przez skarżących

z zarzutem naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. „przez jego niezastosowanie przez Sąd

drugiej instancji, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji skoncentrował się na

sposobie zagospodarowania działek o numerach […] i […] porośniętych trawą i

I CSK 58/25

5

młodymi, rosnącymi rzadko drzewami, nie zaś na ocenie skutków prawnych

zagospodarowania wywłaszczonego w 1979 r terenu, jakiego nie przewidywał akt

wywłaszczeniowy ani plany realizacyjne z 1979 i 1980 roku, inwestycji pod nazwą

budowa […] albo zarzutem naruszenia art. 378 k.p.c. „przez to, że Sad drugiej

instancji skoncentrował się na środku odwoławczym, nie rozpoznając całości

sprawy w granicach apelacji”.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że skorzystanie bądź

nieskorzystanie przez sąd z regulacji art. 386 § 4 k.p.c. jest efektem czynności

podjętych na wcześniejszych etapach postępowania, nie zaś przyczyną zarzucanej

wadliwości rozstrzygnięcia. Nie może być zatem postrzegane jako uchybienie

przepisom prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

skoro są to przepisy przyznające Sądowi drugiej instancji jedynie określoną

kompetencję, a nie obowiązek wydania orzeczenia reformatoryjnego lub

kasatoryjnego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2024 r., II CSKP

1059/22, publ.). Art. 386 § 4 k.p.c. odnosi się przy tym do wadliwości rozpoznania

sprawy z pominięciem jej istoty przez sąd pierwszej instancji, a nie sąd

odwoławczy.

Analiza motywów ujawnionych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia,

w świetle lakonicznego twierdzenia wniosku, nie uzasadnia również oceny, że Sąd

Apelacyjny nie wypełnił obowiązków wynikających z art. 378 § 1 k.p.c.,

ograniczając się do rozpoznania apelacji, a nie merytorycznego rozpoznania

sprawy w granicach apelacji.

Sformułowane przez skarżących wątpliwości nie wypełniają przyczyny

kasacyjnej w postaci istotnych zagadnień prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c. Pytania nie przystają do okoliczności sprawy, zważywszy, że z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, iż podstawy tego

rozstrzygnięcia nie stanowiła ocena, że wywłaszczona nieruchomość stała się

zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zaś przedmiotem ustaleń

i oceny Sądu Apelacyjnego były również przesłanki mogące uzasadniać zwrot

nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3 u.g.n. w zakresie, w jakim

pozostawały one w związku z przesłankami z art. 182 ustawy z dnia 12 września

I CSK 58/25

6

1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, ze zm.), ustalenia, czy nieruchomość

została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a także czy spełnione zostały

przesłanki nabycia przez pozwanego prawa jej wieczystego użytkowania i czy

nabycie prawa użytkowania wieczystego nie naruszałoby praw osób trzecich

w rozumieniu art. 182 ust. 2 w/w ustawy. Odwołanie w pytaniu do stanowiska

wyrażonego w orzeczeniu pierwszoinstancyjnym, z pominięciem stanowiska Sądu

Apelacyjnego i w braku zaoferowania jakiegokolwiek argumentacji jurydycznej na

uzasadnienie wniosku nie pozwala uznać przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. za wykazaną.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(M.M.)

[a.ł]