SN nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt frankowy z 2006 r.

Wyrokiem z 7 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu ustalił, że umowa

kredytu z 26 grudnia 2006 r. zawarta pomiędzy I.M. i A.M. a Bankiem.1 spółką

akcyjną w W. (obecnie Bankiem S.A. w W.) jest nieważna (pkt 1), zasądził od

pozwanego na rzecz powodów bliżej określone kwoty wyrażone w polskich złotych

oraz

frankach

szwajcarskich

I CSK 592/25

2

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 2) oraz zasądził od pozwanego na

rzecz powodów koszty procesu (pkt 3).

Wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu na skutek

apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w pkt 2 w ten sposób, że uzależnił

wykonanie obowiązku zapłaty przez pozwanego zasądzonego świadczenia od

zaoferowania przez powodów zwrotu kwoty 300 000 zł albo zabezpieczenia przez

nich roszczenia o zwrot tej kwoty (pkt 1), w pozostałej części apelację oddalił (pkt 2)

i zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty postepowania (pkt 3).

Wyrok ten w całości został zaskarżony skargą kasacyjną przez pozwany

bank, który uzasadnił wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania potrzebą wykładni

przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., a także występowaniem w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, polegającego na konieczności ustalenia, czy brak

możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć

w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego,

a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem

abuzywności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

I CSK 592/25

3

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak

więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na

błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być

przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew

obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu

Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy

wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

I CSK 592/25

4

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów potwierdzających

skuteczne wykazanie, że w sprawie zachodzą powołane przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W zakresie istotnej dla rozpoznawanej sprawy problematyki Sąd Najwyższy

wypowiadał się już wielokrotnie i dokonał analizy art. 3851 § 1 i 2 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 co do kwalifikacji postanowień dotyczących

przeliczania franków szwajcarskich na złote przy wykorzystaniu kursu jednostronnie

ustalanego przez bank, jak też co do zastąpienia nieuczciwych postanowień

umownych przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie

umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,

połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową

w pozostałym zakresie (m.in uchwały SN: z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07,

OSNC 2008, Nr 7-8, poz. 87; z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9,

poz. 56; wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

I CSK 592/25

5

Również w orzecznictwie TSUE wyjaśniono już, że art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za

nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał

on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie

nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci

stworzenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on

w braku tego warunku. TSUE wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść

nieuczciwych warunków zawartych w umowach [wyrok TSUE z 26 marca 2019 r.

w sprawie Abanca Corporación Bancaria SA przeciwko Albertowi Garcíi Salamance

Santosowi (C-70/17) oraz Bankia SA przeciwko Alfonsowi Antoniowi Lau Mendozie

i Verónice Yulianie Rodríguez Ramírez (C-179/17), pkt 54 wraz z powołanym

orzecznictwem]. Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd

postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd

stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13 [wyrok TSUE

z 21 grudnia 2016 r. w sprawie Francisco Gutiérrez Naranjo przeciwko Cajasur

Banco SAU (C-154/15), Ana María Palacios Martínez przeciwko Banco Bilbao

Vizcaya Argentaria SA (BBVA) (C-307/15), Banco Popular Español, SA przeciwko

Emiliowi Irlesowi Lópezowi i Teresie Torres Andreu (C-308/15), pkt 61-62], gdyż

przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej

umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej

odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów

o niedozwolonych postanowieniach umownych.

Z kolei w wyroku TSUE z 8 września 2022 r. (C-80/21, C-81/21, C-82/21,

Deutsche Bank Polska i Bank Millennium) wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie

orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy

charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem

a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu

nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu

takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się

do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę, czego

zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego (pkt 64). Odwołując się do swojego

I CSK 592/25

6

dotychczasowego dorobku orzeczniczego, Trybunał podkreślił, że możliwość

zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego

o charakterze dyspozytywnym ma charakter wyjątkowy i jest ograniczona do

przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego

zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym

konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki tak, że ten ostatni zostałby tym

ukarany (pkt 67, 71). W razie możliwości stwierdzenia nieważności sąd krajowy nie

może zastąpić nieuczciwych warunków (klauzul abuzywnych) przepisem krajowym

o charakterze dyspozytywnym (pkt 68) czy ogólnym (pkt 77), przy czym kluczowe

znaczenie ma wola wyrażona przez konsumenta (pkt 74, 78). TSUE stwierdził

również, że „z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, by istniały

przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym, mające zastąpić uchylone

nieuczciwe warunki umowne”. Jednocześnie podkreślił niedopuszczalność sądowej

modyfikacji treści postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni sądowej

(pkt 79-80). Generalnie zatem w omawianej sytuacji sąd powinien stwierdzić

nieważność umowy, jeżeli konsument został poinformowany o skutkach takiego

rozstrzygnięcia i wyraził na to zgodę, chyba że wywołałoby ono dla niego

szczególnie negatywne skutki.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano również, że postanowienia

umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia

2016 r., I CSK 1049/14, z z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 7 listopada 2019 r.,

IV CSK 13/19, z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21, z 27 lipca 2021 r.,

V CSKP 49/21). Postanowienia takie, pozwalające bankowi swobodnie kształtować

kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Mają

one charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, przez

uzależnienie wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia

konsumenta od wyłącznej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na

złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności

I CSK 592/25

7

poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia

konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego

ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego

działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym

ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy

uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy

(banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona,

np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Sformułowane przez skarżącego zagadnienia i problemy nie są zatem nowe.

Zostały one poddane całościowej analizie w uchwale składu całej Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (opubl. OSNC 2024 nr 12,

poz. 118, str. 1).

W orzeczeniu tym wyjaśniono m.in., że w razie uznania, że postanowienie

umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty

obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że

w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Popierając poglądy wyrażone w uchwale, Sąd Najwyższy opowiedział się

w rozstrzyganej sprawie za stanowiskiem, zgodnie z którym najistotniejsze dla jej

wyniku problemy prawne zostały już wyczerpująco wyjaśnione w orzecznictwie.

A zatem, przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne nie ma waloru

nowości i nie jest zagadnieniem istotnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do

rozwoju prawa. Stanowi ono wręcz pytanie o trafność stanowiska Sądu

Apelacyjnego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy

i stanowi przejaw krytyki zastosowania konkretnych przepisów prawa. Nie nakreśla

zaś problemów związanych z istotnością zagadnienia prawnego.

I CSK 592/25

8

Końcowo należy wskazać, że według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym

innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(R.N.)

[SOP]