Sąd Najwyższy nie przyjął skargi redaktora portalu i nakazał mu zapłacić 360 zł

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

I CSK 598/26

2

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

konieczność rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), które przedstawił jako pytania: - „czy art. 24h ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8

marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1153),

w zakresie w jakim zobowiązuje wójta do ujawienia zasobów finansowych

w oświadczeniu majątkowym dopuszcza możliwość niewykazania otrzymanych

darowizn w wysokości powyżej 10 000 zł w ustawowym terminie, a jedynie – jak

twierdzi Sąd Apelacyjny w Łodzi – daje możliwość zakupu rzeczy materialnych

(w tym przypadku mieszkania) za wcześniej nieujawnione darowizny oraz

późniejszego przyznania się do nich po zakupie mieszkania oraz po ustawowym

terminie do ich wykazania, a krytyka prasowa w tym zakresie urzędnika

samorządowego wybranego w wyborach powszechnych, medialne domaganie się

przeprowadzenia śledztwa oraz informowanie w artykułach opinii publicznej

o toczących się czynnościach organów ochrony prawa stanowi naruszenie dóbr

osobistych tego urzędnika bez wskazania, o jakie dobra osobiste chodzi?”; - „czy

w czasie dominacji mediów społecznościowych nad mediami tradycyjnymi można

za bezprawne w rozumieniu art. 23 i 24 k.c., a tym samym naruszające dobra

osobiste dziennikarza w postaci czci, godności i dobrego imienia uznać działanie

urzędnika samorządowego, który ex lege powinien cechować się wysoką

znajomością systemu prawnego i zazwyczaj dysponujący zawodową obsługą

prawną w przypadku – w jego subiektywnym odczuciu podawania nieprawdy

w artykułach prasowych – polegające na tym, że nie korzysta on w pierwszej

kolejności z możliwości żądania sprostowania, o którym mowa w art. 31a ustawy

z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018, poz. 1914),

I CSK 598/26

3

a ogranicza się jedynie do umieszczenia w mediach społecznościowych filmów,

w którym szydzi z dziennikarza, ośmiesza, że ten nadaje się do pisania bajek,

upublicznia wyrok cywilny dziennikarza, który jest bez związku z wykonywaną

działalnością zawodową, zarzuca płatną protekcję oraz blokuje dostęp

dziennikarzowi, utrudniając zapoznanie się z treścią umieszczonego materiału,

odniesienie się do ich treści, a także pozyskanie tych materiałów celem

wykorzystania ich w procesie cywilnym?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problemy sformułowane przez skarżącego nie zostały ujęte abstrakcyjnie,

a wręcz przeciwnie – mają charakter pytań o to, w jaki sposób – w świetle art. 23

i 24 k.c. – powinien być oceniony kontekst faktyczny, na którego tle zostały zadane.

Jednak kontekst ten nie uwzględnia istotnych ustaleń Sądów meriti, a w części

prezentuje je odmiennie niż wynika z tych ustaleń. Na pierwsze z pytań

skarżącego, który w tekstach prasowych dotyczących powoda sugerował

popełnienie przez powoda przestępstwa, odpowiedziały już zaangażowane

w sprawę organa ścigania. Sąd Okręgowy zauważył przy tym, że dziennikarz

podejmujący się informowania opinii publicznej o społecznych zjawiskach

stosowania prawa, w szczególności prawa karnego, powinien pozyskać

podstawową wiedzę z tego zakresu i posługiwać się terminologią prawną tak, by

I CSK 598/26

4

jego wypowiedzi nie były dezinformujące, gdy chodzi o fakty, niezależnie od

obowiązku posługiwania się w przestrzeni publicznej językiem nienaruszającym

niczyjej godności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że żądanie

sprostowania prasowego nie jest instrumentem ochrony dóbr osobistych, a co

najwyżej pośrednio jego uwzględnienie może spełnić także taką funkcję.

Sprostowanie w prawie polskim stanowi szczególny mechanizm prawa prasowego

pozwalający opinii publicznej na zapoznanie się ze stanowiskiem drugiej strony

sporu, umożliwiając zainteresowanemu zajęcie własnego stanowiska

i przedstawienie swojej wersji wydarzeń oraz zapoznanie z nią opinii publicznej, za

pośrednictwem tego samego środka przekazu, w którym ukazały się uprzednio

informacje jego dotyczące i wpływające na jego wizerunek. Kryterium zasadności

publikacji sprostowania nie jest zatem prawdziwość faktów - ani prezentowanych

w prostowanej publikacji prasowej, ani podanych w sprostowaniu. (zob. np. wyroki

Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2021 r., I CSKP 126/21, OSNC-ZD 2023, Nr 1, poz.

11; z 4 października 2019 r., I CSK 416/18 ). Nie ma zatem żadnych powodów ku

temu, żeby uzależniać udzielenie ochrony naruszonym dobrom osobistym powoda

od tego, czy skorzystał on przed wywiedzeniem roszczenia z możliwości zażądania

sprostowania prasowego.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego zakwalifikowanie

określonego zachowania jako naruszającego dobra osobiste nie może odbywać się

według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego, który czuje się dotknięty

zachowaniem innej osoby, ale powinno uwzględniać elementy

obiektywne, a więc mieć na uwadze odczucia przeciętnego odbiorcy - osoby

rozsądnej i racjonalnie oceniającej, nieobciążonej uprzedzeniami, nieskłonnej do

wyrażania ekstremalnych sądów (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 1989 r., I CR 143/89, OSP 1990, nr 9, poz. 330; z 11 marca 1997 r.,

III CKN 33/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 93; z 4 kwietnia 2001 r., III CKN 323/00;

z 23 maja 2002 r., IV CKN 1076/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 121; z 18 czerwca 2009

r., II CK 58/09; z 29 września 2010 r., V CSK 19/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 37;

z 8 marca 2012 r., V CSK 109/11, OSNC 2012, nr 10, poz. 119; z 18 stycznia 2013

I CSK 598/26

5

r., IV CSK 270/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 94; z 19 czerwca 2015 r., IV CSK

470/14; z 10 sierpnia 2017 r., I CSK 21/17, z 23 czerwca 2017 r., I CSK 272/16).

W judykaturze przyjmuje się, że art. 24 § 1 k.c. chroni dobra osobiste jedynie

przed działaniami bezprawnymi. Powołany przepis przewiduje domniemanie

wzruszalne, w którego świetle każde zachowanie naruszające dobro osobiste lub

zagrażające naruszeniem określonego dobra uznaje się za bezprawne, a na

sprawcy ciąży powinność wykazania, że jego działanie nie było bezprawne.

W sytuacji, gdy przed sądem nie zostaną ustalone okoliczności wskazujące na

zgodność z prawem działania, którego sprawca się podjął, poniesie on ujemne

konsekwencje prawne tego działania, o ile wkroczyło w sferę dób osobistych innej

osoby.

W uchwale składu siedmiu sędziów z 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04 (OSNC

2005, nr 7-8, poz. 114) Sąd Najwyższy stwierdził, że wykazanie przez dziennikarza,

że przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie

społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania

szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza.

Z powołanej uchwały wynika również, że jeżeli zarzut okaże się nieprawdziwy,

dziennikarz zobowiązany jest do jego odwołania, gdyż rozpowszechnianie

nieprawdziwych informacji nie leży w interesie publicznym i nie może pozostać bez

reakcji, nawet gdyby te nieprawdziwe informacje dotyczyły osób publicznych, a ich

przedmiot mógł pozostawać w uzasadnionym zainteresowaniu opinii publicznej

(zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1215/24).

W wyroku z 3 października 2023 r., II CSKP 1083/22, Sąd Najwyższy

przypomniał utrwalony pogląd, że krytyczne wypowiedzi ocenne wprawdzie nie

podlegają testowi prawdy, jednakże muszą być rzetelne. W szczególności

dotyczy to sytuacji, w których oceny zawierają w sobie sugestię co do

zniesławiających, a nadających się do ustalenia faktów.

Zarzuty postawione powodowi w publikacji pozwanego dotyczyły faktów,

nie zaś ocen i opinii o nich. Opinie o faktach w istocie mogą być różne,

a powołujący się na prawo do ich wypowiadania mogą je realizować w różnej,

czasem przerysowanej formie. Nieprawdziwe informacje o faktach wymagają

I CSK 598/26

6

odwołania już z tej przyczyny, że są nieprawdziwe, a stanowią pretekst do

następczego formułowania krzywdzących ocen, rozpowszechnianych już nie tylko

przez autora nieprawdziwych informacji o faktach, lecz też i adresatów jego

wypowiedzi.

Przytoczone przez Sąd Apelacyjny okoliczności, w jakich pozwany

przygotował publikację, którymi Sąd Najwyższy byłby związany przy rozpoznawaniu

sprawy (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), a w świetle których należało

odpowiedzieć na pytanie, czy pozwany dochował wymaganej od niego staranności

przy przygotowywaniu materiału prasowego, uzasadniły wniosek, że staranność

pozwanego nie była należyta. Wniesiona przez pozwanego skarga kasacyjna nie

może być zatem uznana za oczywiście uzasadnioną.

Skarżący powołał się też na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), nie wskazując przy tym na żaden przepis prawa, jak

również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.),

jednak nie wskazał na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem

przepisów prawa materialnego lub procesowego i zaniechał przeprowadzania

wywodu zmierzającego do jego wykazania.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Pozwany nie przedstawił

argumentacji jurydycznej w tym zakresie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

I CSK 598/26

7

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku skarżącego takich wymagań nie spełnia, zaś samo

założenie, że równocześnie w związku z wykładnią przepisu powstaje wymagające

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienie prawne oraz że przepis ten

został w oczywisty sposób naruszony przez sąd orzekający w sprawie, jest

dotknięte logiczną sprzecznością. Większość zarzutów skarżącego nie uwzględnia

dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych lub stanowi wprost polemikę z nimi,

chociaż ustawodawca wyłączył możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących

błędów w ustaleniach faktycznych lub ocenie dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.)

i przyjął, że Sąd Najwyższy dokonanymi ustaleniami byłby związany przy

rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 8 ust. 1 pkt 2 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

[a.ł]