Raty kredytu w podziale nieruchomości. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

Postanowieniem z 28 maja 2021 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-

Południe w Warszawie postanowił znieść współwłasność bliżej opisanej

nieruchomości lokalowej oraz znieść współwłasność udziałów w nieruchomości

stanowiącej lokal niemieszkalny – garaż między wnioskodawczynią a uczestnikiem

w ten sposób, że przyznał powyższe nieruchomości na własność A.M. (pkt 1);

nakazał uczestnikowi wydanie wnioskodawczyni nieruchomości opisanych w

punkcie 1. postanowienia w terminie miesiąca od uprawomocnienia się

postanowienia (pkt 2); przyznał uczestnikowi od wnioskodawczyni dopłatę w

wysokości 148 122,56 zł tytułem wyrównania wartości udziałów płatną w terminie 3

miesięcy od wydania nieruchomości (pkt 3); zasądził od uczestnika na rzecz

I CSK 645/25

2

wnioskodawczyni bliżej określoną kwotę (pkt 4); a także rozliczył między

uczestnikami koszty postępowania (pkt 5 - 6).

Postanowieniem z 20 marca 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie na skutek apelacji uczestnika postanowił uchylić zaskarżone

postanowienie w punkcie 4, 5 i 6 i przekazać w tym zakresie sprawę Sądowi

Rejonowemu dla Warszawy-Pragi Południe w Warszawie do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 1);

zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 3., nadając mu następującą treść:

„zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika spłatę w kwocie 602 500 zł

płatną w dwóch ratach, pierwsza w kwocie 60 000 zł do 29 marca 2024 r., a druga -

w kwocie 542 500 zł w terminie do dnia 30 września 2024 r., wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności

którejkolwiek z rat” (pkt 2); odrzucił apelację w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 4).

Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną w zakresie punktu

2 postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, domagając się

„przyjęcia skargi do rozpoznania w oparciu o przepis art. 3989 pkt 1 k.p.c.”.

Wskazywała, że w sprawie występuje zagadnienie prawne istotne z uwagi na

powszechność nabywania nieruchomości za środki pochodzące z kredytu

hipotecznego wyrażające się w pytaniu „czy w oparciu o art. 618 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 207 k.c. zgodnie z którym współwłaścicielom przypadają pożytki i inne

przychody z rzeczy wspólnej, a także obciążają ich wydatki i inne ciężary związane

z tą rzeczą w stosunku do wielkości udziałów w postępowaniu o zniesienie

współwłasności nieruchomości sąd powinien rozliczyć jako wydatek lub inny ciężar

spłatę rat kredytu, jeżeli jest to spłata dokonana przez współwłaściciela ponad jego

udział we współwłasności i została dokonana przed uprawomocnieniem się

orzeczenia o zniesieniu współwłasności?”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

I CSK 645/25

3

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Poza

tym istotne zagadnienie prawne może stanowić przyczynę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania tylko wtedy, gdy jest przydatne dla rozstrzygnięcia

o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej, co ma miejsce wówczas, gdy jest

związane z zarzutami wypełniającymi podstawę skargi kasacyjnej (vide:

postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., I CSK 3415/23). Powołanie

się na tę przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga od

skarżącego zbudowania profesjonalnego wywodu prawnego, przybliżającego

wątpliwości wynikające ze stosowania określonych przepisów, na tle których

zagadnienie prawne się wyłoniło, a przede wszystkim propozycji prawnego

rozwiązania zaistniałego problemu.

I CSK 645/25

4

Zapoznanie się z wnioskiem o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

poprowadziło Sąd Najwyższy do konkluzji, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi

przedstawienia wywodu prawnego, za pomocą którego wykazałaby, iż w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne w wyżej opisanym rozumieniu.

Uzasadnienie przesłanki art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie powinno było

ograniczyć się do przytoczenia dwóch orzeczeń Sądu Najwyższego z wybiórczym

zacytowaniem dosłownie urywka fragmentów ich uzasadnień. Powinno sprowadzać

się do propozycji podania rozstrzygnięcia istotnego z punktu widzenia stanu

faktycznego konkretnej sprawy problemu prawnego, ewentualnie do rozwikłania

powstałych rozbieżności ujętych w ramach toczącego się postępowania. Trudno

w przypadku uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej

doszukać się jakiegokolwiek wywodu prawnego w odniesieniu do sprawy będącej

przedmiotem rozstrzygnięcia między uczestnikami. Brak w szczególności

jakiejkolwiek pogłębionej argumentacji prawnej, dokładnie opisującej problem,

a także motywów przemawiających za przyjęciem słuszniejszego z proponowanych

rozwiązań.

Aprobowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego teza, z którą „w sprawie

o podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego nieruchomość obciążoną

hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt bankowy, sąd –

przydzielając tę nieruchomość na własność jednego z małżonków – ustala jej

wartość, jeżeli nie przemawiają przeciwko temu ważne względy, z pominięciem

wartości obciążenia hipotecznego”, wyrażona m.in. w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 28 października 2020 r., IV CSK 50/19, nie jest jedynym

rozwiązaniem. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, m.in. w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., III CZP 30/18, OSNC 2019 nr 9,

poz. 87, str. 1, dopuszcza bowiem możliwość odejścia od rozwiązania pomijającego

obciążenie hipoteczne w związku zaistnieniem szczególnych przyczyn, które mogą

mieć charakter podmiotowy i wynikać z osobistej lub majątkowej sytuacji

współuprawnionych.

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że potrzebę odstępstwa mogą też

powodować okoliczności dotyczące przedmiotu postępowania, w tym szczególnie

I CSK 645/25

5

proporcja w jakiej pozostaje wielkość obciążenia do wartości obciążonej

nieruchomości lub prawa, powodujące, że obciążenie rzutuje na wartość rynkową

nieruchomości lub prawa, a nawet - w skrajnych wypadkach - praktycznie pozbawia

przedmiot zabezpieczenia zdolności zbywczej lub też prowadzi do poważnego

zagrożenia, że wyniki postępowania działowego okażą się krzywdzące i nie będą

odpowiadały założeniom postępowania działowego. W takich wypadkach możliwe

jest uwzględnienie obciążenia przez odliczenie nominalnej wartości hipoteki albo

też zastosowanie innych rynkowych kryteriów urealniania wartości przedmiotu

zniesienia współwłasności (wspólności), gdyż przyjąć należy, że wówczas

zabezpieczone obciążenie wpływa negatywnie na wartość przedmiotu działu

(postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2020 r., III CZP 14/19, OSG 2021

nr 5, poz. 33, str. 3).

Jednakże, w zaistniałym stanie faktycznym, takie argumenty uczestników nie

były podnoszone, co wynikało z ustaleń Sądów meriti, którymi związany był Sąd

Najwyższy, oceniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy, nie odnajdując podstaw do przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, wydał postanowienie o treści jak w sentencji, czyli odmówił jej

przyjęcia (art. 3989 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnie Sąd meriti w orzeczeniu

kończącym postępowanie w sprawie. Uchylenie przez Sąd Okręgowy w części

postanowienia Sądu pierwszej instancji spowodowało, że zaskarżone skargą

kasacyjną postanowienie ma charakter postanowienia częściowego.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(R.N.)

[a.ł]