Bank nie przebił się z kasacją w sprawie kredytu i zapłaci klientce 2700 zł kosztów

Pozwany Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w W. z 16 czerwca 2025 r., wydanego w sprawie

z powództwa A.K. o ustalenie i zapłatę.

Powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

I CSK 66/26

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia.

W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu

7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie

zostały spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

I CSK 66/26

3

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16; z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał w konieczności

rozstrzygnięcia: Czy w przypadku stwierdzenia upadku umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w związku z obecnością w tej

umowie klauzul uznanych za abuzywne, sąd rozpoznając powództwo o zapłatę, ma

obowiązek badania rzeczywistego poziomu wzbogacenia po stronie pozwanej,

kosztem strony powodowej – poprzez porównanie wysokości świadczeń

spełnionych przez każdą ze stron w wykonaniu upadłej umowy i zaliczenie

świadczeń uiszczanych przez jedną ze stron w toku wykonania upadłej umowy (tę,

która świadczyła mniej) na poczet wierzytelności drugiej strony (tej, która

świadczyła więcej) – oraz stwierdzenia, że ewentualne wzbogacenie odpowiada

jedynie wartości nadwyżki świadczeń jednej strony ponad świadczenia drugiej

strony (pogląd kwalifikowany w orzecznictwie i doktrynie jako jeden z wariantów

tzw. „teoria salda”, ewentualnie określany jako trzecia koncepcja, inna niż teoria

dwóch kondykcji i teoria salda)?

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na twierdzeniu, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości,

nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN:

z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,

z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Potrzebę wykładni przepisów skarżący łączył

z art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady

93/13/EWG.

Sformułowany przez skarżącego problem prawny w ramach pierwszego

zagadnienia nie czyni zadość wyżej wskazanym wymaganiom, gdyż nie jest nowy.

I CSK 66/26

4

Wprost przeciwnie, w dotychczasowym bogatym orzecznictwie Sąd Najwyższy

odnosił się do tych zagadnień wielokrotnie i wyczerpująco. Swoistym zwieńczeniem

orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego problematyki kredytów

denominowanych lub indeksowanych jest uchwała składu całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

do której treści oraz uzasadnienia, w tym również powołanego w niej orzecznictwa,

należy odesłać. Trzeba przypomnieć, że według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej Izby, z chwilą jej podjęcia,

uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu

Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Natomiast, w zakresie wykładni art. 405 w zw. z 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 należy wskazać, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu,

która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank

wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał

spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia

na rzecz każdej ze stron (zob. uchwała składu całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22).

Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, na który powołuje się skarżący,

w którym wskazano, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym

w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do

nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu

całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty

kwoty. Wyrok ten odnosi się bowiem do żądań przedsiębiorcy (banku), a nie

konsumenta.

Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego

z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, że wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło

mieć bezpośredniego wpływu na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą

I CSK 66/26

5

prawną. Dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to

znaczenie, że przy stosowaniu przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany

tak je interpretować, aby osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie

prezentuje Trybunał. Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady

wykładni prawa i nie może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa

krajowego contra legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności

odstąpienia od uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch

kondykcji na korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy

93/13, przy uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca

2025 r., C-396/24, Lubreczlik.

Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch

kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób

nie zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która

była podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu

stanowisko zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może

być rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle

umowy kredytu. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej

sytuacji, w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na

podstawie nieważnej umowy kredytu.

W sprawie nie zachodzi także nieważność

postępowania,

którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach

zaskarżenia -

z urzędu

(art. 39813 § 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

(M.T.)

I CSK 66/26

6

[SOP]

Ewa Stefańska