Powódka chciała rozwiązać dożywocie za zaniedbania. SN odmówił przyjęcia skargi

D.B. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

z 27 września 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadniła potrzebą

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz jej oczywistą

zasadnością, wynikającą z naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 913 § 2 k.c. i

art. 77 w zw. z art. 908 w zw. z art. 158 k.c.

I CSK 683/24

2

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany A.B. wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania, że określony przepis

prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy powołać (zob. postanowienia SN: z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15,

i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Konieczne jest dokonanie analizy rozbieżnych

orzeczeń i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob.

postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r.,

II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK

617/20).

Skarga kasacyjna powódki kryteriów tych nie spełnia. Skarżąca we wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania nie wskazała bowiem, jaki konkretnie przepis

bądź przepisy, z powodu występowania poważnych wątpliwości interpretacyjnych

lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga dokonania wykładni.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zawiera też

pogłębionego wywodu prawnego, w szczególności przez odwołanie się do

poglądów judykatury, możliwych rozbieżnych interpretacji prawnych i racji

jurydycznych stojących za każdą z nich, z którego wynikałoby, że zastosowane

przez Sąd meriti przepisy prawa, ze względu na brak jednolitej czy też ustalonej linii

orzeczniczej, wymagają wykładni. Skarżąca pod pozorem potrzeby wykładni

przepisów prawa, w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego

wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Jej argumenty

sprowadzają się do zwykłej polemiki z oceną prawną dokonaną przez Sąd meriti, z

którą skarżąca się nie zgadza, co per se nie stanowi o potrzebie wykładni

przepisów prawa.

I CSK 683/24

3

Skarga kasacyjna jest natomiast oczywiście uzasadniona, gdy dla

przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i

jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej

podstawy zasługują na uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter

naruszenia przepisów prawa. Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc

dostrzegalna prima vista dla każdego prawnika, który bez przeprowadzania

wnikliwej analizy powinien dojść do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest

jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15).

Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że

popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie

stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom

(zob. postanowienia SN: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r.,

V CZ 131/00, i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla

uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona,

to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego

naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty

dla każdego prawnika (zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22).

Przedstawione przez skarżącą argumenty nie przekonują o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej. Z ustaleń Sądu meriti wynika, że pozwany wprawdzie

nie wywiązywał się ze wszystkich obowiązków wynikających z łączącej strony

umowy dożywocia. Było to jednak wynikiem ustaleń stron, co do sposobu

wykonywania umowy. Ponadto do czasu powstania konfliktu między powódką a

rodzicami pozwanego, skarżąca nie zgłaszała zastrzeżeń do wywiązywania się

przez pozwanego z jego obowiązków. W konsekwencji powódka nie wykazała

wystąpienia przesłanki „wyjątkowego wypadku” (art. 913 § 2 k.c.), uzasadniającej

rozwiązanie umowy dożywocia.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wspólną cechą

wszystkich zaszłości, kwalifikujących wypadek z art. 913 § 2 k.c. jako „wyjątkowy”,

jest krzywdzenie dożywotnika, agresja i zła wola po stronie jego kontrahenta (zob.

wyroki SN: z 9 kwietnia 1997 r., III CKN 50/97, OSNC 1997 nr 9, poz. 133;

z 9 listopada 2000 r., II CKN 342/00; z 13 kwietnia 2005 r., IV CK 645/04; z 9 maja

2008 r., III CSK 359/07; z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 901/22, oraz postanowienia

I CSK 683/24

4

SN: z 5 kwietnia 2018 r., II CSK 665/17, i z 18 maja 2023 r., I CSK 3593/22). Nie

wystarczy zatem samo stwierdzenie, że doszło do niewywiązywania się

z obowiązków względem dożywotnika. Z określoną w tym przepisie „wyjątkowością”

mamy do czynienia wtedy, gdy zachowanie się zobowiązanego wobec dożywotnika

jest szczególnie naganne (zob. wyrok SN z 24 października 2002 r., I CK 18/02,

oraz postanowienie SN z 19 grudnia 2019 r., II CSK 415/19). Sąd Najwyższy

wyjaśnił również, że dla udzielenia ochrony przewidzianej w art. 913 § 2 k.c. nie jest

rzeczą obojętną, z jakich przyczyn doszło do ukształtowania się złych stosunków

między stronami umowy dożywocia (zob. wyrok SN z 25 maja 2016 r., V CSK

499/15).

Konfrontując stanowisko Sądu drugiej instancji z poglądami orzeczniczymi

Sądu Najwyższego, nie sposób stwierdzić, że zaskarżony wyrok jest oczywiście

sprzeczny z prawem, a skarga kasacyjna oczywiście uzasadniona w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Ocena występowania „wyjątkowego wypadku” (art. 913 § 2 k.c.), ma z natury

rzeczy ocenny charakter i jest ściśle osadzona w okolicznościach faktycznych

konkretnej sprawy. Stanowi więc istotny atrybut sądów meriti i prawomocne

orzeczenie sądu drugiej instancji może zostać skutecznie zakwestionowane skargą

kasacyjną w razie wykazania przez skarżącego, że doszło do oczywiście błędnej

oceny ustalonego stanu faktycznego w kategorii wyjątkowego wypadku na

podstawie art. 913 § 2 k.c. Z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie

wynika, aby taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

Należy także zauważyć, że nie ma racji skarżąca, iż o oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej, świadczy naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 77 w zw.

z art. 908 w zw. z art. 158 k.c., które zdaniem skarżącej wynika z nieuwzględnienia

przez Sąd meriti, że modyfikacja przez strony zakresu obowiązków pozwanego

określonych w umowie dożywocia jest nieskuteczna, gdyż została dokonana

w formie ustnej, a nie w formie aktu notarialnego. Po pierwsze, kwestia ta nie ma

znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż samo niewykonywanie przez

zobowiązanego na rzecz dożywotnika określonych obowiązków wynikających

z umowy dożywocia, nie spełnia wymogu „wyjątkowego wypadku” z art. 913 § 2

I CSK 683/24

5

k.c., uzasadniającego rozwiązanie umowy dożywocia. Po drugie, w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż kształtowanie w sposób odmienny od pierwotnie

umówionego wzajemnych obowiązków umowy o dożywocie nie narusza art. 908

k.c. oraz, że w stosunkach rodzinnych treść art. 908 k.c. nie wymusza formalnego

potwierdzenia, w drodze notarialnej, czynności zmiany zakresu obowiązków

wynikających z umowy o dożywocie (zob. wyrok SN z 8 grudnia 2004 r., I CK

296/04, i postanowienie SN z 4 lutego 2016 r., II CSK 461/15).

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 11 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt

2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]