SN nie przyjął skargi banku w sporze kredytobiorców, bank zapłaci po 2700 zł kosztów

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank w W. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 19 listopada 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 766/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

I CSK 766/26

3

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12

grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Według skarżącego jego skarga kasacyjna powinna być przyjęta do

rozpoznania, ponieważ:

1. istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to przepisów art.

4 ust. 2, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, art. 354, art. 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2,

art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego;

2. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, związane

z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13

oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy

93/13, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie:

„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul sprcadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?”

3. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, związane

z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz

I CSK 766/26

4

w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13, sprowadzające

się do odpowiedzi na pytanie:

„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej

strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindcksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?”

4. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, związane

z wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, sprowadzające się do odpowiedzi na

pytanie:

„Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

I CSK 766/26

5

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa?”

5. istnieje potrzeba wykładni przepisu prawnego budzącego poważne

wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to przepisu

art. 189 k.p.c.

Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów

prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień

umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem

licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki SN: z 3 lutego 2022 r.,

II CSKP 459/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45; z 26 maja 2022 r., II CSKP 19/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 47; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.

48; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50; z 1 czerwca

2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 51; z 30 czerwca 2022 r., II

CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 28 września 2022 r., II CSKP

412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22; z 18

maja 2023 r., II CSKP 1164/22; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 29 listopada

2023 r., II CSKP 1753/22; z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22; z 20 grudnia

2023 r., II CSKP 1888/22; z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24, oraz uchwałę SN

z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109).

Podsumowaniem tej linii orzecznictwa jest uchwała składu całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

wiążąca wszystkie składy Sądu Najwyższego (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017

r. o Sądzie Najwyższym).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalono, że między tzw. „klauzulami

ryzyka” (przewidującymi indeksację) i „klauzulami spreadu walutowego”

(określającymi kurs waluty przy stosowaniu indeksacji) występuje ścisłe powiązanie

(zob. uzasadnienie uchwały składu całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, i przywołane tam orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby

postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania

indeksacji konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem

I CSK 766/26

6

określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie z punktem

pierwszym powyższej uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

Zgodnie z utrwaloną wykładnią Sądu Najwyższego, warunkiem uznania

postanowienia za indywidualnie uzgodnione jest rzeczywisty wpływ konsumenta na

jego treść. Sam wybór spośród opcji przedstawionych przez przedsiębiorcę, jak

również świadomość treści postanowienia, nie przesądza o spełnieniu tej

przesłanki. Uzgodnienie zachodzi wyłącznie w sytuacji, w której konsument miał

realną możliwość negocjowania brzmienia postanowienia oraz świadomie

zdecydował o jego uwzględnieniu w umowie. W przypadku, gdy przedsiębiorca nie

wykazuje, że taka sytuacja miała miejsce, a jedynie wskazuje na jednostronne

przygotowanie wariantów i wybór przez konsumenta spośród nich, przesłanka

indywidualnego uzgodnienia pozostaje niespełniona. Uzgodnienie musi mieć

charakter faktyczny, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na przedsiębiorcy,

zgodnie z art. 3851 § 4 k.c. (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 maja 2022

r., II CSKP 464/22, z 18 maja 2022 r., II CSKP 365/22 i z 27 kwietnia 2023 r., II

CSKP 1027/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 28 września 2023 r., I CSK

6388/22, z 5 października 2023 r., I CSK 420/23, z 9 sierpnia 2024 r., I CSK

1807/23 i I CSK 1849/23 i z 25 marca 2015, I CSK 692/24 oraz wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W.

przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). Nie jest też tak, że sama

możliwość negocjacji postanowień o źródle kursów walutowych pozwala na uznanie

ich za indywidualnie uzgodnione. W celu uznania postanowienia zawartego

w projekcie umowy sporządzonym przez przedsiębiorcę za indywidulanie

uzgodniony przedsiębiorca musiałby zaproponować negocjacje właśnie co do tego

konkretnego postanowienia, np. przez wskazanie innego możliwego sposobu

ustalania kursu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 października 2025 r.,

I CSK 635/24). Tymczasem skarżący nie wykazał takiej okoliczności.

Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień umownych

pozostawiających możliwość ustalania kursu CHF, a w konsekwencji wysokości

świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest jednolicie przyjmowane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Takie uregulowanie umowne uznawane jest za

niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

I CSK 766/26

7

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona (zob. np. wyroki

SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24

października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja

2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 30 maja 2023 r.,

II CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; z 23 czerwca 2023 r.,

II CSKP 1464/22, i z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd w myśl którego, postanowienia

uprawniające bank do jednostronnego ustalenia kursów walut są nietransparentne,

ponieważ pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, a równocześnie

obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji

postanowienia umowy określające zarówno zasady przeliczenia na złote kwoty

udzielonego kredytu przy jego wypłacie, jak i przeliczenia spłacanych rat,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (zob. uzasadnienie uchwały składu całej

Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, i przywołane tam

orzecznictwo).

Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające

wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie

kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., ale

tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. W sprawie, w której wniesiona została skarga kasacyjna, sytuacja

taka nie miała miejsca. Utrwalona jest bowiem rozszerzająca wykładnia tego

warunku jako obejmującego nie tylko jego tekst (jest jasne, co znaczy stosowanie

kursu ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby

odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe

zasady ustalania kursu, tak aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej

chwili. Choć zatem kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111

ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże co do zasady klientów banku przy dokonywaniu

z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia

nowego kursu, nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero

zostaną ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym

kursem za niedozwolone.

I CSK 766/26

8

Sąd Najwyższy konsekwentnie też przyjmuje, że oceny czy postanowienie

umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy

(zob. uchwałę SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2)

i od tego momentu klauzule abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że

konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie go takimi postanowieniami

umownymi. Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex tunc oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej taką

klauzulę pozostają bez znaczenia dla niewiążącego charakteru niedozwolonych

postanowień umownych. Oznacza to, że fakt wykonania umowy nie stanowi

przeszkody do odchodzenia roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia w sytuacji,

gdy umowa uznana jest za nieważną.

Nie budzi również wątpliwości, z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 3851 §

2 k.c., że konsekwencją uznania danego postanowienia umowy za bezskuteczne

jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,

połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.

uchwałę SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21; postanowienie SN z 26 marca 2025 r.,

I CSK 2614/24). W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie uznania, iż postanowienie

umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1). W razie zaś niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).

Niedozwolony charakter sposobu określania kursu waluty obcej przesądza zatem

o niezwiązaniu stron umową w całości. Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie

(art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym), uniemożliwiają uznanie umów stron za

ważne, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy

źródła kursu walutowego, co przesądza także o bezpodstawności zarzutu

o możliwości stosowania kursu średniego NBP lub uznania umowy za umowę

kredytu złotowego.

I CSK 766/26

9

Także zagadnienie interesu prawnego w kontekście tzw. spraw frankowych

było już przedmiotem poszerzonej analizy Sądu Najwyższego (zob. wyroki SN z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22, i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22).

Opowiedziano się w tym zakresie za szerokim pojmowaniem tego interesu, o ile

powód wykaże, że wyrok ustalający wywoła takie konsekwencje prawne

w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie

określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje

w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw

i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (zob. również

postanowienie Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2024 r., I CSK 6311/22).

Ponadto, w wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko

Provident Polska S.A., Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że

dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych, która

negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko

powodu, iż konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego

świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując

obronę przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na

takim warunku umownym.

Należy zatem uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco wyjaśnione

w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

(M.M.)

[SOP]

I CSK 766/26

10