Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi podwykonawcy o zapłatę za niedokończone roboty

Wyrokiem z 11 lipca 2022 r., VI GC 243/18, Sąd Okręgowy w Toruniu

zasądził od wykonawcy na rzecz podwykonawcy 11 412,54 zł z odsetkami tytułem

wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane i oddalił powództwo w pozostałej

części.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku

oddalił apelację podwykonawcy.

Sąd drugiej instancji ustalił, że wykonawca podjął się zadania

inwestycyjnego składającego się na wykonanie trzech budynków mieszkalnych z

lokalami użytkowymi wraz z parkingiem podziemnym. W tym celu zawarł z

I CSK 783/25

2

podwykonawcą umowę w oparciu o przedstawiony przez siebie projekt, na

podstawie której podwykonawca zobowiązał się do wykonania na rzecz

generalnego wykonawcy robót żelbetowych i murowych w oznaczonych

budynkach. Umowa określała szczegółowy zakres robót, terminy, sposób

rozliczenia i odbioru.

Zgodnie z umową generalny wykonawca miał prawo natychmiastowego

odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot

umowy przy pomocy podwykonawców, bez jego pisemnej zgody.

W czasie realizacji umowy wykonawca miał zastrzeżenia do podwykonawcy

w zakresie jakości wykonanych prac, terminowości, a także wykonywania części

prac przez innych podwykonawców. Ostatecznie 6 grudnia 2018 r. została wydana

decyzja udzielająca inwestorowi pozwolenia na użytkowanie obiektu, a wykonawca

zapłacił podwykonawcy wynagrodzenie w wysokości 2 045 391,21 zł.

Mimo problemów w realizacji pierwszej umowy strony zawarły drugą umowę

o wykonanie przez podwykonawcę na obiekcie konstrukcji więźby dachowej oraz

kompleksowe wykonanie elewacji budynku. Strony ustaliły przybliżoną wartość

umowy netto, termin rozpoczęcia i termin zakończenia prac. W tej umowie również

wskazano, że wykonawca ma prawo natychmiastowego odstąpienia od umowy

w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy

kolejnych podwykonawców, bez jego pisemnej zgody. W czasie realizacji prac

wykonawca ustalił, że podwykonawca posługiwał się innymi podwykonawcami, były

to dwie spółki. Wykonawca uzyskał pisemne oświadczenie jednego z prezesów

podwykonawczych spółek, z którego wynikało że wykonywał prace w zakresie

pokrycia dachu więźby i robót elewacyjnych na podstawie ustnej umowy jako

podwykonawca. W oparciu o te informacje wykonawca odstąpił od umowy ze

skutkiem natychmiastowym.

Wynagrodzenie za prace elewacyjne zostało ustalone na 378 950,31 zł,

prace o wartości 159 059,10 zł zostały wykonane i zaakceptowane przez

pozwanego wykonawcę. Pozostała suma 245 345,69 zł została pomniejszona o

wartość niezużytych materiałów (55%) i tym samym roszczenie z tytułu zapłaty za

I CSK 783/25

3

prace niewykonane z przyczyn leżących po stronie zamawiającego zostało

określone przez podwykonawcę na 110 405,56 zł.

Sąd Apelacyjny uznał, że wykonawca był uprawniony do odstąpienia od

drugiej umowy w świetle jej postanowień z uwagi na posłużenie się przez

podwykonawcę innym podwykonawcą bez pisemnej zgody wykonawcy.

Podwykonawca nie wykazał, że wykonał roboty w zakresie szerszym niż przyznany

przez wykonawcę, a na nim, w myśl art. 6 k.c. spoczywał ciężar wykazania faktu

wykonania robót. Jak wskazał Sąd drugiej instancji zgodnie z art. 6494 § 3 k.p.c.,

jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w

wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, uprawniony jest do

odstąpienia od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia (§ 1 ).

Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót

budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora (§ 2). Inwestor nie może odmówić

zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca

(generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn

dotyczących inwestora, jednak w wypadku takim inwestor może odliczyć to, co

wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót

budowlanych (§ 3). Podwykonawca nie wykazał, aby był gotów wykonać

niewykonane prace, ale też nie wykazał, że przeszkoda w ich wykonaniu nastąpiła

z przyczyn leżących po stronie inwestora (wykonawcy). Podwykonawca nie

wywiązywał się terminowo z powierzonych mu robót, a ich wykonanie obarczone

było licznym i poważnymi usterkami, których nie usuwał lub usuwał z opóźnieniem.

Nadto nie zapewniał wystarczającej liczby pracowników o odpowiednich

kwalifikacjach dla terminowego i prawidłowego wykonywania robót. Zaprzestanie

wykonywania robót, za które domagał się wynagrodzenie w oparciu o omawianą

regulację, nastąpiło na skutek uzasadnionego wypowiedzenia umowy przez

wykonawcę. W związku z powyższym na skutek oświadczenia o potrąceniu

powództwo zostało uwzględnione jedynie w niewielkimi zakresie.

Podwykonawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 6494 § 3

k.c., a także ze względu na jej oczywistą zasadność przez naruszenie powyższego

I CSK 783/25

4

przepisu. Skarżący podnosi, że przepis ten stosuje się we wszystkich przypadkach,

gdy wykonawca robót budowlanych jest gotów do ich wykonania, lecz tego nie

uczynił z przyczyn dotyczących inwestora.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania wzajemnie się wykluczają, tylko

nieważność postępowania może zachodzić łącznie z inną podstawą. Jednak

dopuszczalne jest alternatywne przypisanie tego samego zarzutu różnym

podstawom z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c., gdyż granice między nimi nie są

ostre.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,

jaki konkretny przepis prawa, mający zastosowanie w danej sprawie, jest

przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta

polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika

i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej

mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku

przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku

między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa, a wynikiem

postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący konsekwentnie wskazywał na błędne – w jego ocenie – przyjęcie przez

Sądy obu instancji, że art. 6494 § 3 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy

prawnej jego roszczenia. Jednak to nie ta okoliczność zadecydowała o

ostatecznym oddaleniu roszczenia w tej części. Bez znaczenia jest to, czy skarżący

był gotów do dokończenia prac, czy też nie, gdyż odstąpienie od umowy nastąpiło

w oparciu o umowę, zgodnie z którą generalny wykonawca miał prawo do

I CSK 783/25

5

natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca

wykonuje przedmiot umowy przy pomocy kolejnych podwykonawców, bez jego

pisemnej zgody.

Tak więc zagadnienie zakresu stosowania art. 6494 § 3 k.c. nie powstało w

tej sprawie, ponieważ zamawiający roboty miał prawo odstąpienia od umowy w

zakresie robót niewykonanych. Ponadto nawet w przypadku bezpodstawnego

odstąpienia od umowy przez zamawiającego nie ma potrzeby rozszerzającego

stosowania tego przepisu, ponieważ bezpodstawne niedopuszczenie przez

zamawiającego świadczenie niepieniężne do spełnienia tego świadczenia rodzi

odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 471 k.c. Korzyściami, które

poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, w rozumieniu

art. 361 § 2 k.c. (utraconym zyskiem) jest utracone wynagrodzenie pomniejszone o

zaoszczędzone koszty, tak jak to przewiduje art. 6494 § 3 k.c. Różnica w

stosowaniu art. 471 i 6494 § 3 k.c. tkwi w możliwości podniesienia zarzutu – przy

odszkodowaniu z art. 471 k.c. – przyczynienia się do zwiększenia szkody (art. 362

k.c.) przez niewykorzystanie możliwości wykorzystania potencjału wykonawcy robót

do pozyskania innego zamówienia w miejsce bezpodstawnie utraconego. Przede

wszystkim, jak wyżej wskazano, odstąpienie od umowy było zgodne z umową.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wykonawcy przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]

I CSK 783/25

6