Bank nie dostanie rozpoznania skargi kasacyjnej w sporze o kredyt frankowy

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Banku S.A. w W. (poprzednio

Bank1 S.A. w W.) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 20 sierpnia 2025

roku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 797/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

I CSK 797/26

3

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12

grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Według skarżącego jego skarga powinna być przyjęta do rozpoznania ze

względu na:

1. potrzebę wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego a dotyczące tego, które postanowienia

charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że

uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu franka szwajcarskiego

narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami:

czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca

sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego czy też wszystkie

postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa jak i

Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z

umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania

umowy wartości waluty obcej?

2. istotne zagadnienia prawne występujące w tej sprawie polegające na

ustaleniu:

1. „Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania urnowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap

zastępowania postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o

którym mowa w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-

932/19 OTP Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy

I CSK 797/26

4

(stosunku prawnego), w zakresie, który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy

- Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2, k.c. lub art. 56 k.c. w

zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie

obowiązuje generalna norma, zgodnie ż którą wartość waluty obcej określa

się według kursu średniego NBP?

2. „Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia

umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?”

3. „Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do CHF nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego

substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków

krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałby miejsce, gdyby

umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?”

4. „Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka

szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy

wypłacie i przy spłacie kredytu?”

5. „Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów

(klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie

wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone

rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13?”

6. „Czy w sytuacji, jeżeli:

1. Kredytobiorca wystąpił z inicjatywą zawarcia aneksu, w którym

doprecyzowany został sposób tworzenia kursów w tabeli kursów,

2. Kredytobiorca mając możliwość swobodnego zapoznania się z treścią

aneksu i zrezygnowania z jego zawarcia, dobrowolnie zawarł ten aneks,

I CSK 797/26

5

można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze

obowiązywanie określonego postanowienia, a w konsekwencji nie pozbawił umowy

ewentualnego, abuzywnego elementu, regulującego kwestie dokonywania

przeliczeń walutowych pomiędzy stronami?”

Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie koncentrują się wokół

problemu dotyczącego abuzywności postanowień umowy i skutków tej

abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu

Najwyższego. Zostały jednoznacznie przesądzone w uchwale całego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, wiążącej

wszystkie składy Sądu Najwyższego, która zasadniczo potwierdziła przyjętą linie

orzecznictwa (zob. np. stanowisko Sądu Najwyższego w uchwale z 28 kwietnia

2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24

października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK

159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z

28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego

2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II

CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP

532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30

czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja

2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r.,

II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP

403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP

550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22; z

19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30 czerwca

2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września 2022 r., II

CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP

875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1442/22;

z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 8

lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z 17 marca

2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26 stycznia 2023

r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31 stycznia 2023 r., II

I CSK 797/26

6

CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP

1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z

23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22; z 29

listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II CSKP 1722/22, i z

27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia

umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 2

czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie

umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną. Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym

świadczą ich twierdzenia i zarzuty podnoszone w toku procesu. Nie budzi też

wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie

kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną (zob. np. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP

6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III

CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca

2021 r., III CZP 41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października

2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank

International AG i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH

S.A.). Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką

dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę

nieuczciwych postanowień umownych. Niedopuszczalne jest zastępowanie

wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem

wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym

art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej

innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli

stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania

I CSK 797/26

7

sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i

wskazane tam orzeczenia, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października

2022 r., I CSK 3614/22).

Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że w

razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w

umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Koresponduje to z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, który przewiduje, że

nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z

konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części

będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej

nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 lipca 2021 r.,

V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP

459/22).

Jednocześnie wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

ugruntowany jest pogląd dotyczący tego, że brak jest możliwości wyodrębnienia

klauzuli ryzyka walutowego od klauzuli spreadowej bowiem klauzule te - w ramach

przyjętego w umowie mechanizmu indeksacji - są ze sobą ściśle powiązane, co ma

istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają one główne świadczenia

stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a także w płaszczyźnie

możliwości utrzymania umowy w mocy, wobec stwierdzenia abuzywności

przynajmniej jednej z tych klauzul. Podział klauzul w sposób w jaki to ujmuje

skarżący, jest zatem zabiegiem sztucznym. Klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron

celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji

I CSK 797/26

8

bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu indeksacji i wynikającej z

niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe (klauzula ryzyka kursowego) (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i przytoczone tam

orzecznictwo).

Także zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi na przeszkodzie

wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych

warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów

krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści

czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z

zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów

dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony

umowy wyrażą na to zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy

unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu

indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia

ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na

przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru

niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa

nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok

TSUE z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z

dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego

obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we

wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne

świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z dnia: 4 kwietnia 2019 r., III CSK

159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-

ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE

I CSK 797/26

9

również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu

„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy

uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które

z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z: 30 kwietnia 2014 r.

w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r. w sprawie

C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van Hove, pkt 33;

20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane

są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),

które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu

waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE

z dnia: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; 20 września

2018 r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r. w

sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18,

Dziubak, pkt 44).

Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż wymóg wyrażenia warunku

umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w

sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów

warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem

a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w

stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla

niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco

wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

(E.M.)

[SOP]

I CSK 797/26

10