Klient kontra bank o zapłatę

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

I CSK 803/26

2

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją

w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że

w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności

o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący interwenient

uboczny J.P. powołał się na istotne zagadnienie prawne, wyrażające się w pytaniu

o dopuszczalność takiej wykładni zwrotu „postanowienie umowne”

(art. 3851 § 1 i 2 oraz art. 3853 k.c.), która pozwala na uznanie za bezskuteczną

części postanowienia kreującego karę umowną, określającej maksymalną

wysokość tej kary. Powołał się również na potrzebę wykładni art. 483 § 1 k.c.

w zakresie dopuszczalności ustalenia kary umownej przez określenie stawek

dziennych bez jednoczesnego określenia kwoty maksymalnej lub końcowego

terminu naliczania kary.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga z kolei sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002,

nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14).

W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis

prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub

I CSK 803/26

3

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.

Możność uznania za niedozwolony określonego elementu postanowienia

umownego na tle art. 3851 i n. k.c. i związanych z tym przepisem art. 6 ust. 1

i 7 ust. 1 dyrektywy Rady (WE) 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29,

dalej – „dyrektywa nr 93/13”) była wielokrotnie poruszana w judykaturze Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej i nawiązujących do tej judykatury

rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. Podejście takie, uogólniając, jest możliwe

wtedy, gdy treść umowy mająca podlegać wyeliminowaniu z powodu abuzywności

stanowi odrębne zobowiązanie umowne, mogące podlegać kontroli pod kątem

niedozwolonego charakteru, a jednocześnie usunięcie z umowy tylko elementu

nieuczciwego warunku nie godzi w istotę tego warunku i nie sprzeciwia się mu

wzgląd na prewencyjne oddziaływanie postanowień dyrektywy nr 93/13

(por. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 kwietnia

2021 r., C-19/20, I.W. i R.W. przeciwko Bankowi BPH S.A., postanowienie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 listopada 2025 r., C-160/25,

JK, KK, KB, AP przeciwko Bankowi BPH S.A., wyrok Sądu Najwyższego z dnia

29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i powołane tam dalsze orzecznictwo).

Prawidłowy sposób aplikacji tych reguł w odniesieniu do konkretnych

postanowień umownych jest w istocie pytaniem o trafność konkretnego

rozstrzygnięcia, a tym samym nie stanowi co do zasady materii zagadnienia

prawnego, które powinno charakteryzować się abstrakcyjnym, uogólnionym

charakterem. We wniosku nie wyjaśniono również, dlaczego rozstrzygnięcie

powołanej w nim wątpliwości nie może nastąpić z wykorzystaniem obszernego

dotychczasowego orzecznictwa unijnego i krajowego dotyczącego tej problematyki

oraz poglądów nauki. Nie można również tracić z pola widzenia konieczności

prokonsumenckiej wykładni art. 3851 i n. k.c. w powiązaniu z prewencyjnym

oddziaływaniem stosowania tych przepisów na obrót prawny. Okoliczność, że

I CSK 803/26

4

usunięcie tylko elementu warunku umownego kreującego karę umowną z racji jego

abuzywności może niekorzystnie oddziaływać na sytuację przedsiębiorcy,

a zarazem stanowić rozwiązanie optymalne z punktu widzenia interesów

konsumenta, nie świadczy zatem o tym, by podejście takie – w konkretnych

okolicznościach – było niedopuszczalne, a postanowienie umowne zastrzegające

karę umowną w maksymalnej wysokości należało w każdym przypadku traktować

jako nierozerwalną całość. Przypomnienia wymaga również, że art. 3851 § 2 k.c.

wyklucza zastosowanie art. 58 § 3 k.c., toteż dla pominięcia niedozwolonego

elementu postanowienia umownego i dalszego funkcjonowania umowy

w zmodyfikowanym kształcie nie ma znaczenia to, czy strony zawarłyby umowę

o takiej treści (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 r.,

I CSK 408/12, OSNC 2013, nr 11, poz. 127 i z dnia 20 maja 2022 r.,

II CSKP 713/22).

W zakresie drugiej z wątpliwości, w orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że

niedopuszczalne jest obciążenie strony wieczystym zobowiązaniem zapłaty kary

umownej, jednak nie oznacza to, że konieczne jest z góry określenie maksymalnej

kwotowej granicy tej kary, naliczanej okresowo za zwłokę lub opóźnienie

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2021 r., III CZP 26/21,

OSNC 2022, nr 7-8, poz. 70, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2021 r.,

IV CSKP 58/21 i z dnia 17 sierpnia 2022 r., II CSKP 326/22, OSNC 2023, nr 4,

poz. 38, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2022 r.,

I CSK 1691/22 i z dnia 29 października 2024 r., I CSK 3275/23). Powołanie jednego

wyroku Sądu Najwyższego, zmierzającego w przeciwnym kierunku, wydanego

w okresie poprzedzającym podjęcie wskazanych wyżej rozstrzygnięć, nie świadczy

o aktualnych rozbieżnościach orzeczniczych w analizowanej materii.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 107, art. 98 § 11

i art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji.

(K.G.)

I CSK 803/26

5

[SOP]