Klient kontra bank o zapłatę. Sąd zasądził

W związku ze skargą kasacyjną powódki D.Ł. od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Łodzi z 30 października 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 821/26

2

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

I CSK 821/26

3

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12

grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Skarżąca wskazała, że w sprawie wystąpiły zagadnienia prawne,

sprowadzające się do następujących pytań:

1. „Czy w świetle art. 56 k.c. dopuszczalne jest uzupełnienie nieważnego

postanowienia umownego dotyczącego sposobu ustalania kursu waluty obcej przez

odwołanie się do przepisów prawa lub zwyczajów? A w razie odpowiedzi

przeczącej, czy w sytuacji, gdy umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej,

zawarta pomiędzy przedsiębiorcami nie zawiera możliwego do ustalenia

mechanizmu określania kursu waluty obcej, umowa ta może wiązać strony w

pozostałym zakresie, czy też brak określenia tego elementu skutkuje nieważnością

całej umowy?”

2. „Czy w świetle art. 355 k.c. fakt, prowadzenia przez Kredytobiorcę

jednoosobowej działalności gospodarczej uzasadnia zobligowanie go do dołożenia

należytej, staranności, aby zrozumieć implikacje gospodarcze, jakie wiążą się

z zawieraną umową kredytu w walucie obcej, w tym również związane

z ewentualnym wzrostem kursów walut, czy też Bank jako instytucja zaufania

publicznego, jest zobowiązany, niezależnie od statusu swego kontrahenta, przy

zawieraniu umowy kredytu działać zgodnie z zasadami współżycia społecznego,

w szczególności w sposób lojalny wobec swoich klientów, spełniając należycie

obowiązki informacyjne dotyczące ryzyka związanego z konstrukcją kredytu

indeksowanego do waluty obcej?”

Ponadto w ocenie skarżącej w ramach niniejszej sprawy powstała potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, sprowadzająca się do odpowiedzi na poniższe

pytania:

I CSK 821/26

4

1. „Czy przyznana Bankowi w umowie kredytu nieograniczona swoboda

zakresie kształtowania kursu waluty we własnych tabelach bez podania

miarodajnego obiektywnego miernika naruszała równowagę kontraktową stron,

uzależniając finalnie wysokość świadczenia kredytobiorcy od uznania Banku

i uniemożliwiając drugiej stronię wyliczenia takiego świadczenia jest sprzeczne

z właściwością (naturą) zobowiązania w rozumieniu art. 3531 k.c. oraz z zasadami:

współżycia społecznego, w szczególności zasadą równości i lojalności między

przedsiębiorcami objętymi dyspozycją art 58 k.c. (art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 k.c.);

2. „Czy w przypadku stwierdzenia nieważnego postanowienia umownego

dotyczącego sposobu ustalania kursu waluty obcej dopuszczalne jest uzupełnienie

-powstałej luki przez odwołanie się do przepisów prawa lub zwyczajów, czy też

nieważność takiego postanowienia, skutkuje nieważnością całej umowy (art. 358 §

2 k.c. w zw. z. art. 56 k.c.)?”

Szczegółowa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

nie pozwoliła uznać, że sprawie wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.

Konsekwencje stosowania w umowach kredytowych z przedsiębiorcami,

powiązanych z walutą obcą, postanowień odsyłających do stosowania kursu

tabelarycznego banku przy wypłacie kredytu i spłacie rat kredytu były wielokrotnie

rozważane przez Sąd Najwyższy. Wprawdzie w uchwale Sądu Najwyższego z 28

kwietnia 2022 r., III CZP 40/22 (przyjętej w sprawie o konsumenckim charakterze),

stwierdzono, że sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do

waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do

jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości

zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści

stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia

tego kursu, to jednak Sąd Najwyższy słusznie zauważył w uzasadnieniu tej

uchwały, że nie można wykluczyć, iż kryterium, na podstawie którego strona jest

uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w analizowanym przypadku –

na podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej –

będzie w szczególnych sytuacjach wynikało nie z treści samych oświadczeń woli

stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść

I CSK 821/26

5

stosunku prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego lub z ustalonych

zwyczajów.

W judykaturze przyjmuje się zatem, że rozwiązania o których mowa kolidują

z zasadami słuszności kontraktowej nie tylko w stosunkach z konsumentami, lecz

także w relacjach profesjonalnych (art. 58 § 2 w związku z art. 3531 k.c.), jednak

w drugim z tych przypadków ich nieważność nie przesądza jednak o nieważności

umowy kredytu.

W sprawach pozostających poza zakresem zastosowania dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (Dz.Urz. WE L 95, s. 29) eliminacja luki polegającej na

braku w umowie kredytu ustaleń co do kursu pozwalającego dokonywać przeliczeń

walutowych, powstałej na skutek uznania pierwotnie zawartych w umowie

postanowień przeliczeniowych za nieważne, może bowiem nastąpić w drodze

analogicznego zastosowania norm, które odsyłają - w razie konieczności

dokonywania tego rodzaju przeliczeń (np. do kursu średniego odpowiedniej waluty

obcej ustalanego przez NBP - zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 6

czerwca 2025 r., I CSK 1958/24, z 20 lipca 2023 r., I CSK 6022/22).

Nie ma bowiem wątpliwości, że o treści stosunku prawnego powstałego

w wyniku zawarcia umowy kredytu bankowego decyduje nie tylko treść samych

oświadczeń woli i mającego zastosowanie wzorca umownego ustalonego przez

bank, ale także przepisy prawa, zasady współżycia społecznego i ustalone

zwyczaje (art. 56 k.c.). Strony składające oświadczenia woli w ramach czynności

prawnej kreującej stosunek prawny powinny brać (i zwykle biorą) pod uwagę także

elementy kształtujące treść stosunku prawnego, nieobjęte bezpośrednio ich

oświadczeniami woli. Stąd też stosując zawarte w art. 65 k.c. dyrektywy wykładni

oświadczeni woli, w szczególności dążąc do ustalenia rzeczywistej i zgodnej woli

stron, nie można abstrahować od wymienionych wyżej elementów stosunku

prawnego. Jeżeli zatem nawet z samej umowy i mającego zastosowanie

regulaminu nie wynikają precyzyjnie sformułowane kryteria ustalenia kursu waluty,

ocenie (zwłaszcza w stosunkach niekonsumenckich) powinny być poddane inne

elementy kształtowania treści stosunku prawnego wynikającego z zawartej umowy

kredytu. Zawarte w art. 56 k.c. odesłanie do ustawy obejmuje również normy

I CSK 821/26

6

ustalone w drodze wnioskowań inferencyjnych. Por. wyroki Sądu Najwyższego z 27

maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 50, z 12 kwietnia 2023 r.,

II CNPP 11/22, z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 914/22 i II CSKP 1130/22 oraz z 6

września 2024 r., II CSKP 964/23, OSNC 2025, nr 2, poz. 21, a także

postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 5082/22, z 20 lipca

2023 r., I CSK 6022/22, z 31 sierpnia 2023 r., I CSK 5891/22 i 7 września 2023 r., I

CSK 6354/22).

Jednocześnie w orzecznictwie Sadu Najwyższego podkreśla się, że nie

każda sytuacja, w której pozostawiono jednej ze stron umowy dookreślenie zakresu

spełnienia świadczenia (a tym bardziej – terminu jego spełnienia w określonych

ramach czasowych), prowadzić powinna do konstatacji, że umowa pozostaje

w sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku czy w sprzeczności z zasadami

współżycia społecznego. Do dokonania oceny umowy z tego punktu widzenia

niezbędne jest dokładne zbadanie praktyki obrotu gospodarczego, w tym ustalenie,

czy praktyka ta przekształciła się w ustalony zwyczaj w rozumieniu art. 56 k.c.,

zbadanie dotychczasowego zachowania strony określającej zakres świadczenia

w podobnych relacjach, poprzedzających zawarcie badanej umowy

(w szczególności pod kątem stosowania rynkowych czy odmiennych od rynkowych

kryteriów), świadomości drugiej strony umowy, wynikającej m.in. z pozostawania

stroną umów o podobnym charakterze. Dopiero analiza wszystkich tych czynników

pozwala na ustalenie rzeczywistej woli stron umowy i stwierdzenie czy - biorąc pod

uwagę wszelkie uwarunkowania gospodarcze (w tym dostęp do kredytów o innym

charakterze, czy innych źródeł finansowania) – obie strony godziły się na takie

postanowienia umowne, które pozostawiły jednej z nich dookreślenie zakresu

świadczenia, np. ustalenie kursów wymiany walut przez odwołanie do kursów

podawanych w tabelach kursów stosowanych w danym banku. Zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 26 października 2023 r., II CSKP 863/23.

W zestawieniu z powołaną judykaturą argumenty wniosku, nie stwarzały

podstawy do przyjęcia, że wskazywane przez skarżącą kwestie w dalszym ciągu

budziły poważne wątpliwości w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., a zatem

wykraczające poza typowe trudności interpretacyjne, immanentne procesowi

sądowego stosowania prawa, względnie powodowała rozbieżności w orzecznictwie,

I CSK 821/26

7

a tym bardziej, iżby stanowiła zagadnienie prawne o precedensowym (nowym)

charakterze.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

(M.M.)

[SOP]