Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o sprostowanie prasowe z redaktorem naczelnym

J.K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z

9 września 2025 r., zaskarżając ten wyrok w bliżej określonej części, wnosząc o

jego uchylenie w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie przez

oddalenie apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 11

marca 2025 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne:

1) Czy sprostowanie prasowe może przybrać formę prostej negacji

(„Nieprawdą jest, że...”) konkretnych twierdzeń z materiału prasowego, w tym

I CSK 889/26

2

zarzutów formułowanych przez organy ścigania lub cytowanych wypowiedzi innych

osób, bez utraty przymiotu „rzeczowego i odnoszącego się do faktów” w rozumieniu

art. 31a ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (dalej: „pr.pras.”)?

2) Czy i w jakim zakresie redaktor naczelny, który nie zrealizował

obowiązków wynikających z art. 33 ust. 3 pr.pras. (nie wdrożył tzw. trybu

naprawczego i nie wskazał w terminie 7 dni przyczyn odmowy publikacji), a także

nie uczestniczył w jakikolwiek sposób w postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji, zachowuje w procesie uprawnienie do powoływania się na tzw. wady

usuwalne sprostowania (nierzeczowość, ocenny charakter, nadmierna objętość

itd.)?

3) Jaki jest zakres kognicji sądu rozpoznającego powództwo o opublikowanie

sprostowania w sytuacji, gdy redaktor naczelny w ogóle nie zareagował na żądanie

sprostowania w trybie art. 33 ust. 3 pr.pras. – czy sąd może wówczas z urzędu lub

na wniosek pozwanego badać istnienie tzw. wad usuwalnych sprostowania?

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje również potrzeba wykładni

przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie, tj.:

1) art. 31a ust. 1 pr.pras. w zakresie rozumienia pojęcia „faktów” oraz

kryterium „rzeczowości” sprostowania, zwłaszcza gdy materiał prasowy relacjonuje

akt oskarżenia i wypowiedzi organów ścigania, a zainteresowany żąda

sprostowania przez proste zanegowanie przypisywanych mu czynów;

2) art. 33 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pr.pras. w zakresie prekluzyjnego charakteru

terminu siedmiodniowego oraz skutków zaniechania wdrożenia trybu naprawczego

po stronie redaktora naczelnego;

3) art. 39 ust. 1 pr.pras. w zakresie określenia granicy między formalnie

ukształtowaną kognicją sądu w sprawach o sprostowanie, a zakazem wkraczania

sądu w rolę redaktora naczelnego, w szczególności w sytuacji, gdy ten ostatni

w ogóle nie zrealizował obowiązków wynikających z art. 33 ust. 3 pr.pras.

Ponadto skarżący wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona gdyż:

I CSK 889/26

3

1) Sąd Apelacyjny pominął konsekwencje wynikające z art. 33 ust. 3 pr.pras.,

nie odnosząc się merytorycznie do zarzutu prekluzji „wad usuwalnych” po stronie

pozwanego, mimo że ten w terminie siedmiu dni od otrzymania żądania

sprostowania nie wdrożył trybu naprawczego ani nie wskazał żadnych przyczyn

odmowy;

2) Sąd ten przyjął rozumienie pojęcia „faktów” oraz „rzeczowości”

sprostowania pozostające w oczywistej sprzeczności z wykładnią zaprezentowaną

przez Sąd Najwyższy w wyroku II CSKP 503/22, w szczególności co do

dopuszczalności prostego zanegowania twierdzeń o zdarzeniach, które albo miały

miejsce, albo nie;

3) wydane rozstrzygnięcie w części dotyczącej kosztów procesu całkowicie

abstrahuje od zasady proporcjonalności wynikającej z art. 100 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu.

Konstrukcja takiego zagadnienia powinna odpowiadać wymogom

zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 390 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z 9

maja 2006 r., V CSK 75/06). W konsekwencji dopuszczalne jest przedstawianie

zagadnień (pytań) prawnych wyłącznie „do rozstrzygnięcia”, a nie „do

uzupełnienia”. Pytanie takie, zaczyna się zawsze od partykuły pytajnej „czy”.

Oznacza to, że rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, dokonuje się przez wybór

towarzyszącej mu odpowiedzi (postanowienie SN z 13 kwietnia 2000 r., III CZP

2/00). Przedstawione przez skarżącego trzecie zagadnienie prawne tych wymagań

nie spełnia.

I CSK 889/26

4

Co więcej, zagadnienia przedstawione przez skarżącego nie mają

charakteru uniwersalnego, na co wskazuje bezpośrednie odniesienie się w ich

treści do sytuacji procesowej stron, i stanowią w istocie kolejne zarzuty skierowane

przeciwko zaskarżonemu orzeczeniu. Skarżący, uzasadniając wątpliwości

dotyczące obu problemów, nie wskazał też na istnienie rozbieżności w

orzecznictwie lub doktrynie, nie przedstawił możliwych rozbieżnych interpretacji

prawnych ani racji jurydycznych stojących za każdą z nich. Powód sporządził dla

trzech przedstawionych zagadnień prawnych jedno wspólne i niezwykle lakoniczne

uzasadnienie, składające się z zaledwie trzech zdań (s. 13 skargi). W uzasadnieniu

tym powołano jedno orzeczenie Sądu Najwyższego, nie dokonując jednak analizy

argumentacji przedstawionej w jego uzasadnieniu i nie wskazując na jej związek z

okolicznościami niniejszej sprawy.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem

rozbieżnej wykładni w orzecznictwie i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga

przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych

stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w

danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego

potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i

orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego.

Skarżący również w zakresie drugiej przesłanki kasacyjnej nie sporządził

uzasadnienia w sposób prawidłowy. Uzasadnienie to składa się bowiem z dwóch

zdań (s. 13-14 skargi). Powód nie przytoczył w zasadzie żadnej argumentacji

wskazującej na istnienie poważnych wątpliwości prawnych odnoszących się do

wykładni wskazanych przepisów.

I CSK 889/26

5

Już tylko na marginesie można wskazać, że jest niemożliwe, aby ten sam

przepis stanowił podstawę formułowanego przez stronę zagadnienia prawnego

i jednocześnie wymagał dokonania wykładni. Jeżeli przedstawione zagadnienie

prawnym jest zagadnieniem nowym, nierozwiązanym w orzecznictwie (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.), to nie może przecież budzić rozbieżności w orzecznictwie sądów (art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). W razie, gdy takie rozbieżności istnieją, to nie jest to

zagadnienie nowe, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarga kasacyjna jest natomiast oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone

nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna

już nawet przy pobieżnej lekturze skargi.

Skarżący nie wykazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przede wszystkim powód nie wskazał, jaki konkretnie przepis bądź przepisy

zostały, jego zdaniem, naruszone w stopniu kwalifikowanym, przemawiającym za

oczywistą zasadnością skargi. Skarżący stwierdził co prawda, że „[w] świetle

wskazanych uchybień zaskarżony wyrok jest w oczywisty sposób sprzeczny z

powołanymi przepisami prawa prasowego i procesowego”, jednak z treści

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wynika

wprost, o jakie przepisy chodzi i dlaczego ich naruszenia miałoby w sposób

oczywisty przekładać się na wadliwe rozstrzygnięcie. Taka konstrukcja wniosku

wyklucza przyjęcie, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Należy przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi

kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach

skargi argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń. Rolą Sądu

Najwyższego nie jest bowiem domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które

I CSK 889/26

6

uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie

przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie

wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ

mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu

bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do

rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Marcin Łochowski

(D.Z.)

[a.ł]