Sąd Najwyższy nie przyjął skargi współwłaścicielki na wpis udziału kupionego od syndyka

Postanowieniem z 29 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił

apelację uczestniczki A.S. od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w Mikołowie

w dniu 27 kwietnia 2021 r. Wpis obejmował ujawnienie A.Ś. i D.Ś., na prawach

wspólności majątkowej małżeńskiej, jako współwłaścicieli nieruchomości w udziale

wynoszącym jedną drugą, w miejsce B.S. Podstawę wpisu stanowiła umowa

sprzedaży z 26 lutego 2021 r., sporządzona w formie aktu notarialnego, zawarta

przez syndyka masy upadłości B.S. Udział A.S. pozostał ujawniony w

dotychczasowej wysokości.

Sąd Okręgowy wskazał, że badanie dokumentu stanowiącego podstawę

wpisu obejmuje także skuteczność materialnoprawną czynności, z zachowaniem

ograniczeń wynikających z art. 6268 § 2 k.p.c. Odnosząc się do zarzutu

niezawiadomienia uczestniczki o sprzedaży udziału, przywołał art. 313 ust. 6 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawa upadłościowego (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r.,

poz. 913) oraz art. 1005 k.p.c. Uznał, że ewentualne uchybienia powinny zostać

zgłoszone w postępowaniu upadłościowym oraz nie znalazł podstaw do przyjęcia, że

niezawiadomienie powodowało nieskuteczność sprzedaży. Odnotował również

dokonanie ogłoszeń i stanowisko syndyka dotyczące braku danych adresowych

uczestniczki przebywającej za granicą. Nie stwierdził podstaw do przyznania jej

prawa pierwokupu.

Uczestniczka postępowania A.S. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia

Sądu Okręgowego w Katowicach, zaskarżając orzeczenie w całości i opierając

skargę na podstawach naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c.; art. 313 ust. 6 ustawy – Prawo

upadłościowe oraz art. 5 k.c. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, także w celu rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uczestniczka

powołała przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Istotnego zagadnienia

prawnego upatrywała w potrzebie wyjaśnienia skutków niezawiadomienia

współwłaściciela przez syndyka, w szczególności tego, czy uchybienie obowiązkowi

wynikającemu z art. 313 ust. 6 Prawa upadłościowego w związku z art. 1005 k.p.c.

prowadzi do nieważności sprzedaży udziału albo jej bezskuteczności względem

pozostałych współwłaścicieli. Podniosła ochronną funkcję zawiadomienia i powiązała

I CSK 897/24

3

ją z możliwością nabycia udziału oraz z uprawnieniami przewidzianymi w art. 958,

982 i 984 k.p.c.

Oczywistą zasadność skargi uczestniczka uzasadniała naruszeniem jej

uprawnień jako współwłaścicielki, sprzecznością postępowania syndyka z zasadami

współżycia społecznego oraz wadliwym, jej zdaniem, ograniczeniem kognicji sądu

wieczystoksięgowego.

W sprawie nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia do rozpoznania.

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

następuje, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo

skarga jest oczywiście uzasadniona. Przedsąd służy zbadaniu tych przesłanek, a nie

merytorycznemu rozstrzygnięciu o podstawach kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie

otwiera kolejnej instancji umożliwiającej ponowne rozpoznanie całego sporu

(postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, LEX nr

2508085).

Powołanie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia

problemu prawnego o znaczeniu wykraczającym poza rozstrzygnięcie konkretnego

sporu, pozostającego zarazem w związku z podstawą faktyczną i prawną

zaskarżonego orzeczenia. Konieczne jest wskazanie poważnych wątpliwości oraz

argumentów uzasadniających konkurencyjne sposoby ich rozwiązania. Samo

określenie dziedziny sporu lub zakwestionowanie zastosowania przepisu do

okoliczności sprawy nie realizuje tego wymagania (postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383).

Przedstawione przez skarżącą pytanie prawne pozostaje w związku z

przedmiotem sprawy. Samo oznaczenie przepisów i wskazanie braku wyraźnego

unormowania sankcji nie przesądza jednak o wystąpieniu istotnego zagadnienia

prawnego. Skarżąca powinna wykazać, na czym polega trudność wymagająca

wypowiedzi Sądu Najwyższego, wykraczająca poza zastosowanie ogólnych reguł

oceny czynności prawnej do uchybienia popełnionego w toku jej przygotowania.

I CSK 897/24

4

Wywód uzasadniający wniosek koncentruje się na znaczeniu zawiadomienia

dla ochrony interesów współwłaściciela. Funkcja ta nie jest obojętna dla wykładni.

Nie zastępuje jednak wyjaśnienia, dlaczego z jej naruszeniem należałoby łączyć

wskazane alternatywnie, odmienne skutki materialnoprawne. Wniosek nie

przedstawia dostatecznie rozwiniętego uzasadnienia konstrukcji bezskuteczności

względem niezawiadomionego współwłaściciela ani jej relacji do nieważności

czynności. Nie określa też, na czym miałaby polegać kwalifikowana trudność

zastosowania ogólnych reguł oceny ważności umowy do tego rodzaju uchybienia.

Odwołanie do art. 958, 982 i 984 k.p.c. nie usuwa tego braku. Skarżąca przyjmuje

ich zastosowanie przez art. 1004 k.p.c. i art. 313 ust. 6 Prawa upadłościowego, nie

rozwijając zagadnienia granic odpowiedniego stosowania przepisów egzekucyjnych

w odrębnym trybie likwidacji masy upadłości. Nie przedstawia wystarczającego

wywodu łączącego określone uprawnienie do nabycia udziału z postulowanym

skutkiem jego sprzedaży osobie trzeciej. Ocena ta dotyczy uzasadnienia przyczyny

kasacyjnej, a nie rozstrzygnięcia o zastosowaniu tych przepisów do spornej umowy.

Nie można przy tym przyjąć ogólnego założenia, że naruszenie reguł sprzedaży w

postępowaniu upadłościowym nigdy nie wpływa na ważność umowy. W wyroku z

dnia 11 lipca 2012 r., II CSK 597/11 (LEX nr 1215613), Sąd Najwyższy dopuścił ocenę

sprzedaży dokonanej przez syndyka z punktu widzenia art. 58 k.c. Orzeczenie to nie

dotyczyło jednak sankcji niezawiadomienia współwłaściciela na podstawie art. 1005

k.p.c. Wynika z niego konieczność powiązania konkretnego uchybienia z

przesłankami oceny ważności czynności, nie zaś automatyczna nieważność każdej

sprzedaży poprzedzonej naruszeniem obowiązków syndyka.

Istotne zagadnienie prawne nie może być redukowane do pytania i

odpowiedzi, która nie wykracza poza zwykłą wykładnię i stosowanie prawa,

zwłaszcza czy rozstrzygnięcie Sądu powszechnego jest prawidłowe w indywidualnej

sprawie. Wówczas funkcja pierwszej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

nie miałaby granic i postępowanie kasacyjne stałoby się powszechną instancją.

Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego

o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu

I CSK 897/24

5

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną

jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na zastosowaniu

przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu

określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29

listopada 2022 r., I CSK 4912/22, LEX nr 3519094; z 30 listopada 2022 r., I CSK

2735/22, LEX nr 3559544; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23, LEX nr

3632291; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, LEX nr 3621070 i z 31 października

2023 r., I CSK 4805/22, LEX nr 3621674).

Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną.

Należy odróżnić oczywistość samego obowiązku zawiadomienia od

oczywistości wpływu jego niewykonania na wynik postępowania o wpis. Nawet przy

założeniu naruszenia obowiązku konieczne pozostaje uzasadnienie, że uchybienie

powoduje wadliwość podstawy wpisu o takim charakterze, iż zaskarżone

rozstrzygnięcie jest oczywiście błędne. Twierdzenie o doniosłości naruszenia praw

współwłaścicielki nie zastępuje tego wywodu. Za oceną przeciwną nie przemawia

odwołanie do art. 626⁸ § 2 k.p.c. Sąd wieczystoksięgowy bada także

materialnoprawną skuteczność dokumentowanej czynności, w granicach właściwych

temu postępowaniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 2 lipca 2004 r., II CK

265/04, LEX nr 188498 oraz z 15 lipca 2021 r., IV CSKP 96/21, LEX nr 3239902).

Drugie z tych orzeczeń zostało powołane przez Sąd Okręgowy, który wyraźnie przyjął

obowiązek kontroli materialnoprawnej. Uzasadnienie wniosku nie może więc

skutecznie opierać oczywistej zasadności skargi na założeniu, że sąd odwoławczy

uznał swoją rolę wyłącznie za rejestracyjną.

Nie oznacza to aprobaty dla generalnego wyłączenia badania skutków

uchybień popełnionych w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli uchybienie wpływa

na ważność czynności stanowiącej podstawę wpisu, ograniczenia postępowania

wieczystoksięgowego nie zwalniają z jej oceny w dopuszczalnym zakresie. Wniosek

nie wykazuje jednak w sposób oczywisty, że taki skutek wystąpił w rozpoznawanej

sprawie. Trzeba też wspomnieć, że w doktrynie wskazuje się, iż obowiązek

zawiadomienia o zajęciu udziału w nieruchomości pozostałych współwłaścicieli ma

nie tyle na celu, chronienie interesu współwłaściciela, ile zmniejszenie ryzyka

bezskuteczności egzekucji z powodu braku chętnych na nabycie udziału w

nieruchomości. Dodaje się jednocześnie, że nawet uchybienie obowiązkowi

I CSK 897/24

6

zawiadomienia wszystkich współwłaścicieli nieruchomości w przypadku efektywnej

egzekucji z udziału w nieruchomości nie powinno mieć negatywnych procesowych

następstw dla toczącej się egzekucji, a w szczególności nie powinno też stanowić

podstawy do odmowy udzielenia przybicia (tak: P. Blus, w: Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz. Art. 730-1217, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2025, art.

1005, pkt 7-8). Powyższą uwagę należy odnieść również do odpowiedniego

stosowania art. 1005 k.p.c. w kontekście czynności zbycia dokonywanej przez

syndyka. Dowodzi to również, że skarga nie może być uznana za oczywiście

uzasadnioną.

Odwołanie do art. 5 k.c., więzi rodzinnych oraz osobistego znaczenia

nieruchomości nie dowodzi oczywistej wadliwości wpisu. W postanowieniu z dnia 17

stycznia 2013 r., III CSK 75/12 (LEX nr 1293780), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

zasadność wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie podlega ocenie przez

pryzmat art. 5 k.c. Należy od tego odróżnić kontrolę ważności czynności na

podstawie art. 58 k.c. Samo powołanie zasad współżycia społecznego, bez

wykazania ich znaczenia dla skuteczności dokumentowanej czynności i wyniku

sprawy w granicach tego postępowania, nie spełnia wymagań przesłanki oczywistej

zasadności. Twierdzenia skarżącej o celowym zatajeniu informacji oraz możliwości

uzyskania jej danych kontaktowych nie mogą ponadto zastąpić ustaleń stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Ich weryfikacja nie należy do przedsądu.

Z tych przyczyn, nie stwierdzając w przedstawionym materiale okoliczności

uzasadniających przyjęcie skargi z urzędu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

[a.ł]

SSN Tomasz Szczurowski