Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku, bank zapłaci powodom koszty kasacji

Wyrokiem z 26 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w sprawie

z powództwa D.R. i M.R. przeciwko Bank w W., o ustalenie i zapłatę, na skutek

apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 3 kwietnia

2023r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że oddalił powództwo

I CSK 960/26

2

ponad zasądzoną nim kwotę 34 222,36 zł (pkt I), oddalił apelację w pozostałym

zakresie (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt III).

Wyrok został zaskarżony przez stronę pozwaną. Jako uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona pozwana wskazała, że

w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne oraz istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Strona powodowa złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła

o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie

skargi kasacyjnej i zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Konieczna selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu odbywa się w drodze badania zasadności

wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przesłanki

pozytywnej weryfikacji tego wniosku określa art. 3989 § 1 k.p.c. Są nimi:

(1) występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego; (2) istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów; (3) nieważność postępowania lub

(4) oczywista zasadność skargi. Dokonując tej weryfikacji, Sąd Najwyższy bada

jednie to, czy w sprawie zaistniała przynajmniej jedna z przesłanek

uzasadniających wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania, nie zaś podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie.

I CSK 960/26

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotnym

zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie

objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy

i nierozstrzygnięte dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić

do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga

jego sformułowania oraz uzasadnienia twierdzenia, że występuje ono w danej

sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2003r., II CK 324/03,

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca

2007r., III CSK 180/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2007r.,

I CSK 326/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005r., II PK 98/05,

postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Zagadnienie

przedstawione w skardze kasacyjnej nie spełnia powyższego kryterium.

Strona skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienia

prawne: czy art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy

(tj. w brzmieniu z dnia 14 lutego 2009 r.) może zostać zastosowany jako przepis

dyspozytywny, w miejsce postanowień umowy i regulaminu, wyeliminowanych ze

stosunku prawnego z powodu ich abuzywności.

Tymczasem uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22, mocą zasady prawnej rozstrzygnęła w punkcie

pierwszym, że „[w] razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub

zwyczajów”.

Na marginesie dodać można, że art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu

obowiązującym od 24 stycznia 2009 r. dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie

obcej. Tymczasem w przypadku kredytu indeksowanego do CHF (a ten rodzaj

kredytu był przedmiotem umowy uznanej za nieważną w postępowaniu, którego

dotyczy niniejsza skarga kasacyjna) waluta obca stanowi jedynie miernik wartości

zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez

I CSK 960/26

4

pożyczkobiorców (kredytobiorców) w walucie obcej (zob. wyroki z 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22 i 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Tym samym

art. 358 k.c. nie ma zastosowania do umów, których przedmiotem jest kredyt

indeksowany do waluty obcej.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano też

potrzebę wykładni przepisów prawnych o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Powołanie się na konieczność wykładni przepisów wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga: 1) wskazania przepisu prawa,

którego wykładnia budzić ma wątpliwości; 2) określenia zakresu koniecznej

wykładni; 3) wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter

i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy. Jeżeli natomiast podstawą

wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni danego

przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy

i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 15 października 2002r., II CZ 102/02, postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007r., II CSK 84/07, postanowienie Sądu Najwyższego

z 11 stycznia 2008r., I UK 283/07, postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lipca

2008r., I CSK 111/08). Skarga kasacyjna nie spełnia powyższego wymagania.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

strona pozwana wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2

k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art, 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c.,

w zakresie możliwości stwierdzenia przez Sąd nieuczciwości tylko niektórych

elementów warunku umownego w postaci klauzuli indeksacyjnej (klauzuli ryzyka

walutowego/waloryzacyjnej), tj. przez eliminację zapisu umownego wyłącznie

w zakresie zastosowania tabeli kursowej stosowanej przez bank (klauzuli

przeliczeniowej) do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz

ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu i ich zaliczenia na poczet

zobowiązania kredytowego oraz zastąpienia go innym sposobem określenia kursu

waluty obcej wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, np. jednoznacznym

postanowieniem odnoszącym się do średniego kursu banku centralnego

I CSK 960/26

5

(Narodowego Banku Polskiego), co nie rodziłoby

potrzeby

zastąpienia

wyeliminowanej treści jakimkolwiek przepisem prawa.

Zagadnienie to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej już

tylko z tego powodu, że – jak wyżej wyjaśniono – art. 358 nie znajduje

zastosowania do kredytów indeksowanych względem waluty obcej. Nade wszystko

jednak, zagadnienie to zostało w wiążący sposób rozstrzygnięte mocą

przytaczanego wyżej punktu pierwszego uchwały III CZP 25/22 i żadna dodatkowa

wykładnia w tym zakresie nie jest potrzebna.

Jako inne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, strona pozwana wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni

art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. - w zakresie możliwości uznania za indywidualnie

uzgodnione takiego postanowienia umownego, którego treść nie została ustalona

w wyniku negocjacji między konsumentem i przedsiębiorcą, lecz konsument miał

możliwość jego negocjacji lub wybrania spośród kilku alternatywnie

przedstawionych propozycji postanowień, a nie podjął takiej próby, co

w konsekwencji powinno oznaczać przyjęcie, że konsument zaakceptował jego

treść w postaci zaproponowanej przez przedsiębiorcę. Należy jednak wskazać, że

w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego sposób rozumienia przesłanki

indywidualnego uzgodnienia z art. 3851§1 k.c. nie budzi wątpliwości. Uzgodnienie

zachodzi wyłącznie w sytuacji, w której konsument miał realną możliwość

negocjowania brzmienia postanowienia oraz świadomie zdecydował o jego

uwzględnieniu w umowie. W przypadku, gdy przedsiębiorca nie wykazuje, że taka

sytuacja miała miejsce, a jedynie wskazuje na wybór przez konsumenta jednego

spośród jednostronne przygotowanych wariantów postanowienia, przesłanka

indywidualnego uzgodnienia pozostaje niespełniona. Uzgodnienie musi mieć

charakter faktyczny, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na przedsiębiorcy,

zgodnie z art. 3851 § 4 k.c. Sam wybór spośród opcji przedstawionych przez

przedsiębiorcę, jak również świadomość treści postanowienia, nie przesądza

o spełnieniu tej przesłanki (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r.,

II CSKP 464/22, wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2022 r., II CSKP 365/22,

wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22; oraz wyrok

I CSK 960/26

6

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20,

I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy nie stwierdził zaistnienia

w spawie istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów

prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów i z tego względu

należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. w związku z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz

w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.

Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

Aleksander Stępkowski

(Ł.W.)

[SOP]