Bank przegrał, SN odmówił przyjęcia skargi w sprawie kredytu frankowego

Wyrokiem z 22 sierpnia 2022 r., I C 1692/21, Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej

zasądził od banku łącznie na rzecz powodowych kredytobiorców 184 053,08 zł

z odsetkami tytułem zwrotu zapłaconych rat kredytu.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach

oddalił apelację banku.

I CSK 965/25

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 14 lutego 2006 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości

103 157,00 franków szwajcarskich (CHF), którego wypłata następowała w złotych,

według kursu kupna waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia

kredytu tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w banku. Integralną

częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt indeksowany

do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na

stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata

odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku. Od 14

lutego 2006 r. do 16 stycznia 2017 r. kredytobiorcy spłacili tytułem rat kapitałowo -

odsetkowych 425 407,58 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i

zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

I CSK 965/25

3

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 ,

354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych tj.

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

3) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu

denominowanego do waluty obcej i wygaśnięcia tym samym umowy łączącej

strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym wykonaniem

umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt denominowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

denominacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest

uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne.

I CSK 965/25

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Odnosząc się do ostatniego z podniesionych zagadnień prawnych należy

wskazać, że po spłacie kredytu przez kredytobiorcę nadal istnieje możliwość

kontroli wykonanej umowy pod katem jej abuzywności. Kontroli takiej dokonuje sąd

w procesie o zwrot nienależnych świadczeń lub o inne roszczenie. Po wykonaniu

I CSK 965/25

5

umowy żadna z jej stron nie ma już interesu prawnego w` żądaniu ustalenia

nieważności umowy (żądanie takie jest przyjętym w praktyce orzeczniczej

skrótowym określeniem żądania istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy), lecz nadal możliwy jest spór o

istnienie roszczeń zależnych od ważności umowy. Postulowana przez skarżącego

wykładnia art. 189 k.p.c. prowadziłaby do wyłączenia umów wykonywanych

jednorazowo spod kontroli pod względem abuzywności lub ważności.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[SOP]