Powódka chciała rozdzielności majątkowej wstecz. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

I CSK 97/25

2

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powódka

T.O. powołała się na istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni art. 52 § 2

k.r.o. w zakresie, w jakim przepis ten uzależnia ustanowienie rozdzielności

majątkowej małżeńskiej ze skutkiem wstecznym od wystąpienia wyjątkowego

wypadku. Wskazała również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiła twierdzona przyczyna kasacyjna.

Przepisy art. 52 § 1 i 2 k.r.o. nieprzypadkowo posługują się niedookreślonymi

pojęciami, takimi jak „ważne powody” i „wyjątkowe wypadki”, pozostawiając sądowi

luz interpretacyjny, pozwalający dostosować rozstrzygnięcie do ogółu okoliczności

konkretnej sprawy. Powoduje to, że materia ta, z racji kazuistycznego charakteru,

nie poddaje się w zasadzie uogólnieniom, a tym samym nie może stanowić

adekwatnego podłoża zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., którego założeniem jest abstrakcyjny charakter, odrywający się od

okoliczności konkretnej sprawy. Z drugiej strony, problematyka ta nie stanowi

novum, ponieważ była wielokrotnie poruszana w judykaturze Sądu Najwyższego, w

której podkreśla się, że do ustanowienia rozdzielności majątkowej ze skutkiem

wstecznym należy podchodzić z dużą ostrożnością, powściągliwością i

I CSK 97/25

3

świadomością wyjątkowego charakteru takiego rozwiązania. Sama zaś separacja

faktyczna małżonków nie oznacza per se, że zachodzi wyjątkowy wypadek w

rozumieniu art. 52 § 2 k.r.o. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18

grudnia 2019 r., I CSK 360/19 i z dnia 22 grudnia 2020 r., III CSK 64/20).

Pytanie o prawidłowość aplikacji tych zasad w konkretnej sprawie nie

stanowi istotnego zagadnienia prawnego, a do tego w istocie zmierzało

przedstawione przez powódkę w petitum wniosku zagadnienie, jednoznacznie

osadzone w okolicznościach sporu, w którym wydano zaskarżony wyrok.

Skarga kasacyjna nie była także oczywiście uzasadniona, co wymaga

wykazania, że zaskarżone orzeczenie jest wadliwe w sposób elementarny i

widoczny na pierwszy rzut oka (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001

r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156, i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK

38/18). O wystąpieniu takiej sytuacji nie przesądzała, wbrew stanowisku skarżącej,

okoliczność, że w motywach legislacyjnych uzasadniających wprowadzenie art. 52

§ 2 zdanie drugie k.r.o. wyjaśniono, że okolicznością przemawiającą za

orzeczeniem rozdzielności majątkowej ze skutkiem wstecznym jest faktyczna

separacja stron, ponieważ – jak wynika wprost z analizowanego przepisu –

pozostawia on jedynie na rzecz sądu możliwość ustanowienia rozdzielności

majątkowej ze skutkiem wstecznym, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w

rozłączeniu, jednak korzystanie z tej możliwości każdorazowo wymaga rozważenia

konkretnej sytuacji. W przypadku klauzul o generalnym charakterze, a do takich

należy art. 52 § 2 zdanie drugie k.r.o., oczywista zasadność skargi wymaga

stwierdzenia jednoznacznego wyjścia przez sąd meriti poza przyznane przez

prawodawcę granice uznania, taka zaś sytuacja – w zestawieniu z ustalonym

stanem faktycznym – nie miała miejsca w okolicznościach sprawy.

Uzupełniająco należało zaważyć, że jednoczesne powoływanie się we

wniosku – w odniesieniu do tej samej materii – na przyczyny kasacyjne określone w

art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. prowadzi do argumentacyjnej sprzeczności, jasne jest

bowiem, że albo w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a więc kwestia

trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i wymagająca pogłębionej analizy prawnej

I CSK 97/25

4

albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada niewystępowanie w

sprawie żadnych zagadnień prawnych (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z dnia

18 października 2016 r., I UK 466/15). W świetle dokonanych w sprawie ustaleń nic

nie stało ponadto na przeszkodzie, aby skarżąca – wobec długotrwałej, faktycznej,

separacji małżonków – wystąpiła wcześniej z wnioskiem o ustanowienie

rozdzielności majątkowej, względnie skorzystała z innych instytucji prawnych

mogących służyć temu celowi (por. np. art. 54 § 1 k.r.o.).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(M.M.)

[a.ł]