Klient kontra bank o zapłatę

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego Banku w punkcie pierwszym

(1) zmienił Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2023 r. – umarzający

postępowanie w zakresie roszczenia o ustalenie (pkt I), zasądzający od pozwanego

Banku na rzecz powodów łącznie kwoty 86.138,54 zł i 83.317,51 CHF wraz z bliżej

oznaczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt II) i oddalający powództwo

o zapłatę w pozostałym zakresie (pkt III) – w punkcie drugim II w ten sposób, że

oddalił powództwo ponad zasądzoną w nim kwotę 52.598,65 CHF wraz z bliżej

oznaczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a w punkcie drugim (2) oddalił

apelację w pozostałym zakresie.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jego

zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 4 ust. 2 i

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 k.c.

oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego.

W ocenie skarżącego w sprawie wystąpiły również istotne zagadnienia

prawne, wyrażające się w następujących pytaniach:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt denominowany klauzul spreadowych nieokreślających głównego

przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym

jest uznanie umowy za nieważną w całości, skoro klauzule ryzyka walutowego,

określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych

(nieuczciwych) warunków umownych?;

2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

I CSK 97/26

3

racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej

kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany

jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze

stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia

wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek

przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę

środków w walucie innej, niż waluta krajowa?;

3) czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu denominowanego

do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy

łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym

wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt denominowany do waluty obcej klauzul odnoszących

się do denominacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym

jest uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym

skutkiem uznania pewnych postanowień umownych za niedozwolone jest brak

związania nimi konsumenta, a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie, a

tym samym logicznym jest wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa

obowiązuje, a nie okresu, po którym zobowiązania z niej wynikające w całości

wygasły, co następuje w przypadku ich wykonania?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

I CSK 97/26

4

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się

wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1,

poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma

znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której

zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września

2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.),

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte

w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów

prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na

czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu

widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu

(por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca

I CSK 97/26

5

2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada

2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.;

z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17,

niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Zagadnienia i wątpliwości interpretacyjne sformułowane przez pozwanego nie

czynią zadość wskazanym wymaganiom.

Jego wątpliwości dotyczące wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy

93/13, art. 65, art. 354, art. 358 § 2, art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego

sprowadzają się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec wyodrębnienia w konstrukcji

umowy kredytu hipotecznego denominowanego klauzul ryzyka walutowego oraz

klauzul spreadowych oraz ustalenia, że klauzule ryzyka walutowego określają

główny przedmiot umowy kredytu, wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 2

dyrektywy 93/13 (oraz art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.) i nie są poddawane ocenie

przez pryzmat nieuczciwego (niedozwolonego) charakteru tych klauzul, przy

uprzednim stwierdzeniu przez sąd przeprowadzający badanie, że zostały one w

konkretnej umowie kredytowej sporządzone przez przedsiębiorcę w jasny i

zrozumiały sposób (zostały sformułowane w sposób jednoznaczny), w razie

jednoczesnego ustalenia przez sąd, że obecne w umowie klauzule spreadowe

stanowią nieuczciwe (niedozwolone) warunki umowne, sąd: (i) władny jest

wyeliminować z łączącej strony umowy o kredyt zarówno klauzule ryzyka

walutowego, jak i klauzule spreadowe, co prowadzi do przekształcenia zawartej

przez strony umowy w kredyt złotowy oprocentowany według stawki referencyjnej

właściwej dla waluty obcej, zaś w przypadku odpowiedzi negatywnej, zaś w

przypadku odpowiedzi negatywnej, (ii) władny jest odwołać się - w ramach procesu

stosowania prawa - w miejsce uznanych za nieuczciwe postanowień umownych do:

(a) bezwzględnie obowiązującej i bezpośrednio stosowanej normy prawa krajowego

w postaci art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, albo (b) wykładni oświadczeń woli stron

stosunku umownego w myśl art. 65 k.c., albo (c) przepisu prawa krajowego o

charakterze dyspozytywnym w postaci art. 358 § 2 k.c., mając na względzie

realizację celu dyrektywy 93/13, w szczególności jej art. 6 ust. 1, jakim jest

przywrócenie równowagi między stronami umowy, co do zasady przy jednoczesnym

utrzymaniu w mocy umowy jako całości, jak również przy uwzględnieniu

domniemania uczciwości wynikającego z motywu trzynastego dyrektywy 93/13,

I CSK 97/26

6

zgodnie z którym zakłada się, że obowiązujące w Państwach Członkowskich

przepisy ustawowe i wykonawcze, które bezpośrednio lub pośrednio ustalają warunki

umów konsumenckich, nie zawierają nieuczciwych warunków.

Jednakże wątpliwość ta – podobnie jak zagadnienia prawne sformułowane

przez skarżącego - pomijają, że w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie

budzi już wątpliwości, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta

z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania

obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

oraz narusza równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11,

poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP

39/17, niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018

r., V CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18,

niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18,

niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl., z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022

r., II CSKP 674/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia

25 października 2023 r., II CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22, niepubl., z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia

24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP

1644/22, niepubl.).

Zapatrywanie to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13, a w

szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A., dotyczącym

postanowienia zastrzeżonego w umowie kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego przewidującego, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej i w

dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, według

kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego

poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (pkt 19). Przypominając,

że przewidziane w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień

I CSK 97/26

7

umownych musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do

ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym

(pkt 41), Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej

problem dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania

kursu wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona

wszystkich czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany

stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48). We

wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia w

sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty obcej, a

także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w

innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, w oparciu o

jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w świetle całokształtu

istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczonych przez

kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, właściwie poinformowany

oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument może nie tylko

dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany ogólnie obserwowanych na rynku

walutowym, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje

ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat

kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt

zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50). Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs

wymiany zmienia się w długim okresie i w przypadku umowy kredytu indeksowanego

do waluty obcej na okres 40 lat kredytodawca nie może przewidzieć zmiany

obciążenia finansowego, jakie może pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji

przewidziany w umowie (pkt 51), jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może

uzasadniać niewskazania w postanowieniach umowy oraz w ramach informacji

dostarczonych przez przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów

stosowanych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do

obliczania rat spłaty, co umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego

kursu wymiany (pkt 53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się

zobowiązuje, zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga

(pkt 54). W rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między

I CSK 97/26

8

przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,

do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych

kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i

racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty

obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Przypominając również, że

przestrzeganie wymagania transparentności postanowienia stanowi jeden z

czynników, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny

abuzywności tego postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13 (pkt

58), Trybunał zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące indeksacji,

niepozwalające konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili kursu

wymiany stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64).

Zastrzegł przy tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających z

umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać

się do ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o

porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem umowy,

a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają konsumenta.

Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu wystarczająco

poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako strona danej

umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w postaci czy to

ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami przysługują mu na

podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy też nałożenia na

niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy krajowe” (pkt 65-66;

por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r., C-229/19 i C-289/19, Dexia

Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r., C-405/21, Nova Kreditna Banka

Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul

niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-

325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59, 69-71). W ujęciu Trybunału abuzywność

postanowienia sugeruje to, że konsumenci nie zostali uprzedzeni o dodatkowej

korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak również to że korzyść ta nie ma żadnego

ekwiwalentu (por. postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 48-50, teza).

I CSK 97/26

9

Sąd Najwyższy wypowiadał się także wiele razy co do tego, że w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

denominowanego w walucie obcej umowa ta nie może wiązać stron w pozostałym

zakresie ani jako kredyt złotówkowy (z oprocentowaniem obliczanym na podstawie

wskaźnika LIBOR/SARON), ani jako tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności

bowiem wskazuje się, że utrzymanie takiej umowy jako kredytu czysto walutowego

prowadziłoby do niedopuszczalnego zniekształcenia woli stron, która ukierunkowana

była od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej, a denominacja w CHF

pełniła jedynie funkcję waloryzacyjną (por. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022

r., II CSKP 694/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i II CSKP 405/22,

niepubl., z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22 i II CSKP 943/22, niepubl., z 24 czerwca

2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22, niepubl.,

z dnia 15 września 2023 r., II CSKP 1356/22, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1461/22, niepubl., z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.).

Wywoływałoby też zasadnicze komplikacje związane z faktem wypłaty i spłat kredytu

– wbrew postulowanemu walutowemu charakterowi umowy - w złotówkach. Należy

ponadto pamiętać, że w umowie kredytu denominowanego do CHF ryzyko walutowe

jest już ucieleśnione w postanowieniu określającym wysokość kredytu w CHF, a

abuzywność i nieskuteczność klauzuli ryzyka walutowego (denominacyjnej),

niewątpliwie określającej główne świadczenie stron, prowadzi samo przez się do

upadku umowy (por. postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 84-87, teza). Również

próba utrzymania umowy jako kredytu złotowego napotyka zasadniczą przeszkodę,

polegającą na braku kryteriów normatywnych, które umożliwiałyby określenie, jaką

kwotę określoną w złotych powinien wypłacić powodom Bank, a tym samym

ustalenie, czy dokonana faktycznie wypłata odpowiadała zobowiązaniu umownemu

i jakie kwoty powinni spłacać kredytobiorcy (por. wyrok SN z dnia 24 maja 2024 r., II

CSKP 1560/22, niepubl.). Prowadziłaby również do wyeliminowania z umowy

klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu

indeksowanego czy denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie

stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i

charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

I CSK 97/26

10

2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022

r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II

CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP

1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy wypowiadał się już również co do niedopuszczalności

zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 69 ust.

3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) albo art. 358 § 2 k.c.

(por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i tam przywoływane orzecznictwo).

W orzecznictwie wyjaśniano też już wielokrotnie, że jeżeli bez niedozwolonych

postanowień umowa nie może obowiązywać – o czym decyduje ocena obiektywna -

sąd może podjąć środki zaradcze zmierzające do utrzymania umowy tylko pod

warunkiem (jest to jeden z warunków), iż całkowity upadek umowy naraża

konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności

istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22, niepubl.; por. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, pkt 51, z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P.,

pkt 67, z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz z dnia 23

listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87), z uwzględnieniem

rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej

oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym

sensie, że jeżeli sąd poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący

o skutkach prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie

może mieć dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu

jego woli stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego

ochrony przyznanej im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-

82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75, z dnia 16 marca 2023 r., C‑6/22,

M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-45 i teza oraz z dnia 12

października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29; postanowienie Trybunału

I CSK 97/26

11

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 66), a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta

przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 października 2023 r., C-

645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41).

Argumenty przytoczone przez pozwanego nie przekonują do potrzeby

formułowania dodatkowych wypowiedzi w tym względzie. Ponadto klauzule

spreadowe zgodnie z dominującym poglądem Sądu Najwyższego – stanowiąc część

szerszego mechanizmu indeksacji, decydującego ostatecznie o wysokości spłat

kredytobiorcy w złotówkach (i ucieleśniającego ryzyko walutowe), a tym samym o

wysokości podstawowego świadczenia konsumenta (bez tych klauzul nie da się

dokonać niezbędnych przeliczeń indeksacyjnych) – współokreślają główne

świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z

dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z

dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28 października

2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z dnia 12 kwietnia 2023

r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, z dnia 25 lipca

2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP

1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17,

OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 39, 50, 68, z dnia 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,

pkt 48, 52 oraz z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal

Finance, pkt 56; por. jednak postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023

r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 45).

Przedstawione orzecznictwo nie stwarza żadnych podstaw do uznania, że

umowy kredytu w całości wykonane (spłacone) powinny podlegać odmiennym

ocenom. Przeciwnie, wskazane reguły Sąd Najwyższy stosuje również w odniesieniu

do takich sytuacji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2023 r., II

I CSK 97/26

12

CSKP 1531/22, niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl. oraz

z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP 2144/22, niepubl.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił,

jak w sentencji.

[a.ł]

(K.L.)