Osoba prywatna kontra osoba prywatna o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 972/26

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z

11 września 2025 r. (sygn. akt IV Ca 335/25), którym oddalono apelację powoda

H.Z. od wyroku Sądu Rejonowego w Płocku z 13 stycznia 2025 r., oddalającego

powództwo przeciwko M.W. i M.Z. o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,

pełnomocnik powoda wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania. Wniosek ten oparł

na twierdzeniu, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne oraz zachodzi

potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości, a zatem na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Na uzasadnienie tych

przesłanek sformułował trzy pytania odnoszące się do dopuszczalności

zastosowania art. 5 k.c. jako samodzielnej podstawy oddalenia powództwa o

ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa, możliwości utrzymywania stanu

cywilnego niezgodnego z rzeczywistością biologiczną oraz możliwości nadania art.

5 k.c. charakteru normy znoszącej skuteczność prawa podmiotowego

uregulowanego w art. 78 § 1 k.r.o. bez naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu

(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Ponadto postawił dodatkowe pytanie dotyczące

dopuszczalności oddalenia powództwa przy przyjęciu, że jego uwzględnienie

byłoby szczególnie dotkliwe dla małoletniej.

W piśmie z 11 lutego 2026 r., złożonym w wykonaniu zarządzenia o

uzupełnieniu braków formalnych skargi kasacyjnej przez przedstawienie

uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, pełnomocnik powoda

ponownie powołał się na wskazane przesłanki oraz przytoczył te same pytania.

Dalsza argumentacja uzasadniająca wniosek ogranicza się do stwierdzenia, że

dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego nie udziela na nie jednoznacznej

odpowiedzi, ponieważ rozpoznawane dotąd sprawy nie dotyczyły sytuacji, w której

dziecko było świadome, że uznający nie jest jego biologicznym ojcem, a uznający

nie wiedział i nie mógł przypuszczać, iż nie jest biologicznym ojcem dziecka.

Podniesiono także, że przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie było prawo

dziecka do posiadania ojca biologicznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 972/26

3

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego skarżący, który

powołuje się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien

odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na tle

których ono powstało, oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość przyjęcia rozbieżnych ocen prawnych i świadczącą o istotności

przedstawionego problemu. Zagadnienie prawne jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa lub ukierunkowania praktyki

sądowej, wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie zostało dotychczas

wyjaśnione w orzecznictwie albo zachodzi potrzeba zmiany przyjętej wykładni (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 18

września 2012 r., II CSK 180/12; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14; z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, z 18 grudnia 2020 r., II

CSK 279/20). Samo sformułowanie pytania nie jest wystarczające, gdy nie

towarzyszy mu przedstawienie możliwych sposobów rozwiązania problemu oraz

argumentów przemawiających za każdym z nich (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11; z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11; z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16; z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18; z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17; z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17). Istotne zagadnienie prawne powinno przy tym mieć

charakter abstrakcyjny i uniwersalny, wykraczający poza ocenę okoliczności

konkretnej sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III

CSK 285/08). Samo sformułowanie pytań i przedstawienie własnych wątpliwości

nie jest wystarczające do wykazania istnienia istotnego zagadnienia prawnego.

Postępowanie kasacyjne nie jest bowiem trzecią instancją sądową, lecz

nadzwyczajnym środkiem służącym realizacji funkcji publicznoprawnych Sądu

Najwyższego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 lipca 2019 r., II

CSK 152/18 oraz z 26 stycznia 2012 r., I PK 124/11).

Co do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., należy wskazać, że

skuteczne powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga

wykazania, iż określony przepis budzi nadal poważne wątpliwości interpretacyjne

albo wywołuje rzeczywiste rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżący powinien

wskazać przepis wymagający wykładni, przedstawić istotę występujących

I CSK 972/26

4

wątpliwości lub rozbieżności, przytoczyć orzecznictwo obrazujące ich

występowanie oraz zaprezentować argumentację uzasadniającą potrzebę

wypowiedzi Sądu Najwyższego. Nie jest w tym zakresie wystarczające samo

twierdzenie, że dotychczasowe orzecznictwo nie udziela jednoznacznej odpowiedzi

na postawione pytanie (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca

2007 r., II CSK 84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 23 kwietnia 2015 r., I

CSK 691/14; z 11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18; z 30 listopada 2023 r., I CSK

6472/22).

Należy jednocześnie podkreślić, że ocena występowania przesłanek

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest dokonywana na

podstawie uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, a argumentacja

przedstawiona na uzasadnienie przyczyn kasacyjnych nie może zastępować

odrębnego wykazania tych przesłanek. Wymagane jest przedstawienie

odpowiedniego wywodu jurydycznego, opartego na analizie przepisów,

orzecznictwa i poglądów prawnych, wskazujących, że w świetle kryteriów

określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ

178/99; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00; z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01; z 15

grudnia 2006 r., III CZ 93/06; z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11). Wymaganiom

tym skarżący nie sprostał. Zarówno w skardze kasacyjnej, jak i w piśmie z 11 lutego

2026 r. ograniczył się zasadniczo do przedstawienia czterech pytań oraz

stwierdzenia, że dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego nie udziela na

nie jednoznacznej odpowiedzi. Nie przedstawił natomiast argumentacji jurydycznej

wskazującej na możliwość przyjęcia konkurencyjnych kierunków wykładni art. 5 k.c.

w związku z art. 78 § 1 k.r.o., nie omówił argumentów przemawiających za

poszczególnymi rozwiązaniami ani nie wykazał, że przedstawiony problem ma

znaczenie wykraczające poza okoliczności rozpoznawanej sprawy. Skarżący nie

przeprowadził również analizy dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego

zastosowania art. 5 k.c. w sprawach odnoszących się do pochodzenia dziecka. Nie

wskazał na występowanie rozbieżnych kierunków wykładni ani nie wyjaśnił,

dlaczego istniejący dorobek orzeczniczy nie pozwala na rozstrzygnięcie kwestii

przedstawionych we wniosku. Ograniczył się do twierdzenia, że sprawy

I CSK 972/26

5

rozpoznawane dotychczas przez Sąd Najwyższy nie dotyczyły takiego samego

układu okoliczności faktycznych. Brak orzeczenia wydanego w identycznym stanie

faktycznym nie jest jednak równoznaczny z występowaniem istotnego zagadnienia

prawnego ani z potrzebą dokonania wykładni przepisów prawa przez Sąd

Najwyższy. O spełnieniu tych przesłanek nie decyduje bowiem odmienność

poszczególnych elementów stanu faktycznego, lecz istnienie rzeczywistego

problemu interpretacyjnego o znaczeniu wykraczającym poza okoliczności

konkretnej sprawy. Pytania przedstawione przez skarżącego zostały przy tym ściśle

powiązane z okolicznościami niniejszej sprawy, w szczególności z wiedzą

małoletniej o braku biologicznego ojcostwa powoda, utrzymywaniem przez niego

więzi emocjonalnej z dzieckiem, wiedzą matki o osobie biologicznego ojca oraz

przypisywaną powodowi motywacją ekonomiczną. W takim ujęciu zmierzają one

przede wszystkim do zakwestionowania oceny dokonanej przez Sądy meriti co do

zastosowania art. 5 k.c. w konkretnych okolicznościach sprawy, nie zaś do

przedstawienia abstrakcyjnego problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy. Także odwołanie się do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie

zostało wsparte wywodem prawnym wyjaśniającym, na czym miałaby polegać

poważna wątpliwość interpretacyjna dotycząca możliwości zastosowania art. 5 k.c.

do uprawnienia wynikającego z art. 78 § 1 k.r.o. bez naruszenia konstytucyjnego

prawa do sądu. Skarżący nie przedstawił argumentacji uzasadniającej takie

stanowisko. Również czwarte z przedstawionych pytań stanowi w istocie polemikę

z oceną Sądów meriti, że uwzględnienie powództwa byłoby szczególnie dotkliwe

dla małoletniej, nie zaś przedstawienie zagadnienia prawnego o znaczeniu

wykraczającym poza okoliczności rozpoznawanej sprawy. W uzasadnieniu wniosku

nie odniesiono się również do istniejącego dorobku judykatury i piśmiennictwa na

tle przepisów dotyczących pochodzenia dziecka, mimo że problematyka objęta

przedstawionymi pytaniami była już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego,

Trybunału Konstytucyjnego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz

rozważań doktryny. Skarżący poprzestał na ogólnym stwierdzeniu o braku

jednoznacznej odpowiedzi w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie poddając tego

dorobku analizie z punktu widzenia powołanych przesłanek dla uzasadnienia

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie mogło przy tym zostać uznane za

I CSK 972/26

6

wystarczające wykazanie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

samo twierdzenie, że dotychczas rozpoznawane przez Sąd Najwyższy sprawy nie

dotyczyły takiego samego układu okoliczności faktycznych jak występujący w

niniejszej sprawie.

W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie wykazał

występowania w sprawie ani istotnego zagadnienia prawnego, ani potrzeby

wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 §

1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

(A.G.)

[SOP]