SN odmówił przyjęcia skargi syndyka banku. Kredytobiorcy dostaną po 2700 zł kosztów

I CSK 973/24

2

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 30 września 2021 r. ustalił, że

umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego z 28 lipca

2008 r. zawarta pomiędzy powodami A.K. i A.B. a Bankiem S.A. w X. (następnie

pozwany Bank S.A. w W) jest nieważna, zasądził od pozwanego na rzecz powodów

łącznie 68 289,57 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 5 stycznia 2021 r.

do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

Apelację pozwanego od powyższego wyroku w zakresie uwzględniającym

powództwo Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił wyrokiem z 24 marca 2022 r.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu odwoławczego pozwany (obecnie syndyk

masy upadłości Banku S.A. w W.) oparł na obu podstawach kasacyjnych, o których

mowa w art. 3983 § 1 k.p.c.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występujące w sprawie zagadnienia prawne, które przedstawił w formie pytań:

a) Czy dopuszczalne jest wyeliminowanie charakteru niedozwolonego

w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność), postanowień umowy kredytu

dotyczących indeksacji do kursu waluty obcej, odsyłających do Tabeli Kursów

kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie ich, wskutek zawarcia aneksu

do umowy, postanowieniami pozbawionymi abuzywnego charakteru, dającymi

możliwość korzystania przez kredytobiorcę z dowolnie wybranego kursu, poprzez

samodzielne nabywanie waluty obcej na poczet spłaty kredytu?;

b) Jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę,

wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu

indeksowanego kursem waluty obcej, w szczególności wynikające z możliwości

żądania zwrotu dokonanych świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym

wzbogaceniu, to czy strona powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia

nieważności umowy?

c) Czy w świetle art. 69 ustawy Prawo bankowe oraz art. 3531 k.c.,

w przypadku stwierdzenia przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą

w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), dopuszczalne jest stwierdzenie przez Sąd upadku umowy,

I CSK 973/24

3

w przypadku, w którym strony uregulowały swoje stosunki prawne, zgodnie z istotą

zasady swobody umów, przy jednoczesnym braku podstaw do ogólnego

wyłączenia dopuszczalności wprowadzenia klauzuli indeksacyjnej do umowy?

d) Czy sposób, w jaki postanowienie umowne było stosowane

(wykonywane), już po zawarciu stosunku prawnego, może mieć znaczenie

dowodowe, tzn. służyć wykazaniu tezy o braku niedozwolonego charakteru

(abuzywności) tego postanowienia umownego, według stanu na dzień zawarcia

umowy?

e) Czy w toku (1) kontroli incydentalnej abuzywności postanowień umowy,

pod kątem ich jednoznaczności, zgodności z dobrymi obyczajami oraz

występowania rażącego naruszenia interesu konsumenta, jak również przy (2)

ocenie ewentualnych skutków abuzywności, w kontekście zasad proporcjonalności,

równości i pewności prawa, wynikających z Konstytucji oraz celami Dyrektywy

93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i

polskich przepisów implementujących Dyrektywę 93/13, Sąd ma obowiązek brania

pod uwagę indywidualne okoliczności dotyczące danego stosunku prawnego,

a w szczególności:

- wiedzę i doświadczenia kredytobiorcy na dzień zawarcia umowy oraz

świadomości w zakresie możliwych ryzyk związanych z zawieraną umową, w tym

również informacji przekazanych na ten temat przez przedsiębiorcę-kredytodawcę;

- faktycznej alternatywy dla kredytobiorcy na dzień zawarcia umowy, gdyby

chciał zawrzeć umowę bez kwestionowanych postanowień i całościowego wpływu,

jaki ich wprowadzenie do umowy miało na interes konsumenta?

f) Czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz Dyrektywy 93/13, dopuszczalne jest

stwierdzenie upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego

charakteru w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) części jej postanowień,

dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, jeżeli w ocenie Sądu,

skutkuje to obiektywnie niekorzystnymi skutkami dla konsumenta, bez względu na

wolę konsumenta w tym zakresie?

g) Czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.

3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowę norm postępowania - czy

I CSK 973/24

4

też, przeciwnie, wyodrębnionych redakcyjnie fragmentów tekstu umowy oraz czy

dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek

redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do

części zawartych tam norm?

h) Jak dotkliwa powinna być represyjna (odstraszająca) funkcja orzeczenia,

w sytuacji stwierdzenia w konkretnym przypadku, że:

a. kredytobiorca mógł spłacać raty kredytu bezpośrednio w walucie

indeksacji, tj. bez zastosowania kursów pochodzących z Tabeli Kursowej Banku;

lub

b. analogiczny kredyt pozbawiony ryzyka walutowego (i kwestionowanych

klauzul) byłby dla kredytobiorcy finansowo mniej niekorzystny lub porównywalny

w porównaniu z kredytem złotowym?

i) Czy w przypadku braku podstaw do stwierdzenia upadku całej umowy

kredytu hipotecznego indeksowanego do kursu waluty obcej, przy jednoczesnym

stwierdzeniu, przez tenże Sąd nieważności postanowień regulujących odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), skutkuje koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy

z pominięciem klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisu

dyspozytywnego jakim jest przepis art. 358 § 2 k.c. dla rat kredytu spłaconych po

dniu wejścia w życie ww. przepisu czyli od dnia 24 stycznia 2009 r. - wówczas

z wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego waluty indeksacji publikowanego

przez Narodowy Bank Polski, aktualnego na dzień zapadalności danej operacji

finansowej?

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania także z uwagi

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. i wskazał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów prawa, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6

ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”); art. 189 k.p.c.;

art. 3851 § 1 k.c. w zw. z 3852, 3851 § 1 k.c.; art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3851 § 2

i art. 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 358 § 2 w zw. z

art. 3851 § 2 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 dyrektywy

I CSK 973/24

5

93/13 i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji bądź art.

58 § 1 i 2 w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 § 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art.

2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do

rozpoznania ewentualnie o jej oddalenie, a ponadto o zasądzenie od pozwanego

na rzecz powodów kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może zostać osiągnięty jedynie poprzez powołanie i właściwe

uzasadnienie istnienia wymienionych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu

Najwyższego o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania następuje

na podstawie oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają

przyczynom kasacyjnym wymienionym w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało

i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych

podobnych spraw (zob. postanowienia SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

2002, nr 1, poz.11; z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16 i z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

I CSK 973/24

6

dotychczas wykładni albo jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. np. postanowienia

SN z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15 i z 20

maja 2016 r., V CSK 692/15).

Żadna z powołanych w skardze przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania nie

została wykazana przez stronę skarżącą.

Podnoszone przez pozwanego w uzasadnieniu wniosku kwestie prawne

i wątpliwości interpretacyjne zostały już wyjaśnione w orzecznictwie sądowym, nie

ma zatem obecnie żadnych podstaw, aby się do nich ponownie odnosić (zob. m.in.

wyroki SN z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45; z 26 maja 2022 r., II CSKP 19/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 47; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.

48; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50; z 1 czerwca

2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 51; z 30 czerwca 2022 r., II

CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 28 września 2022 r., II CSKP

412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 29

listopada 2023 r., II CSKP 1753/22; z 20 marca 2024 r., II CSKP 2164/22; z 24

października 2024 r., II CSKP 1188/22 i z 18 grudnia 2024 r., II CSKP 1486/22). Co

więcej część zagadnień prawnych w istocie pokrywa się z niektórymi kwestiami

prawnymi powołanymi w związku potrzebą wykładni wskazanych w skardze

przepisów.

Należy stwierdzić, że konsekwencją uznania danego postanowienia umowy

za bezskuteczne jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego

postanowienia, połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie

(zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., której nadano moc

zasady prawnej, III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Jak również wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22,

OSNC 2024, nr 12, poz.118), mającej moc zasady prawnej, w przypadku uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej (klauzula kursowa) stanowi

I CSK 973/24

7

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, nie można w

obowiązującym stanie prawnym przyjąć, że postanowienie to zostanie zastąpione

przez inną regulację określającą kurs waluty obcej wynikającą z przepisów prawa

lub zwyczajów (pkt 1). Niemożność ustalenia wiążącego dla strony kursu waluty

obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego oznacza, że umowa

nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).

Jeśli chodzi o ustawę „antyspreadową”, na podstawie której dodano w art. 69

pr.bank. ustęp trzeci, to nie wpłynęła ona na ocenę abuzywności postanowień

umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji prawnych wynikających z tej

oceny (zob. m.in. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

nr B, poz. 20; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 28 października 2022 r., II

CSKP 894/22 i postanowienie SN z 28 listopada 2022 r., I CSK 934/22). Wynika to

z faktu, że oceny czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone, należy

dokonywać według stanu z chwili zawarcia tej umowy (zob. uchwałę SN z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Od tego momentu

klauzule abuzywne nie wiążą konsumenta, chyba że wyrazi on świadomą zgodę na

objęcie go takim postanowieniem.

O decydującym charakterze woli konsumenta do doprowadzenia do

„upadku” umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, zawierającego

abuzywne postanowienia, która to decyzja może mieć dla niego niekorzystne

skutki, także wypowiadał się już Sąd Najwyższy (zob. m.in. wyroki SN z 19 stycznia

2024 r., II CSKP 874/22; z 30 stycznia 2026 r., II CSKP 1053/23; z 17 lutego 2026

r., II CSKP 1124/23 i z 27 marca 2026 r., II CSKP 25/24).

W odniesieniu do problematyki powstałej na tle art. 189 k.p.c., a związanej

z interesem prawnym strony powodowej w stwierdzeniu nieważności umowy

kredytowej, trzeba odnotować, że w wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22 TSUE

stwierdził, iż art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy

interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym,

zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia

wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia

bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą

I CSK 973/24

8

wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że

taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot

nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność

w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania

wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę

na podstawie tego warunku. Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował już stanowisko

o przysługiwaniu kredytobiorcy interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności

umowy kredytu zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, niezależnie od

możliwości dochodzenia świadczenia lub podniesienia zarzutu nieważności w

innym postępowaniu (zob. wyroki SN z 7 marca 2025 r., II CSKP 530/23; z 18

lutego 2025 r., II CSKP 1705/22; z 19 lutego 2025 r., II CSKP 217/23 i z 12 czerwca

2025 r., II CSKP 1740/22).

W postanowieniu z 23 stycznia 2024 r., I CSK 300/23, Sąd Najwyższy

wskazał, że gramatyczna wykładnia art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie pozwala

na przyjęcie, że w ramach oceny abuzywności danego postanowienia umownego

jest istotny sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie

ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to

korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki

konsumenta. Z przepisu tego wynika ponadto, że przedmiotem oceny jest treść

normatywna wyrażona w określonej formie, tzn. norma lub jej element określający

prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę składu sędziów SN z 20 listopada 2015 r.,

III CZP 17/15, OSNC 2016, nr 4, poz. 40), a jej punktem odniesienia - sposób

oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

pozwanej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego wywołanych skargą kasacyjną

orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c., w zakresie zaś odsetek, stosownie do art. 98 § 11 k.p.c. Zasądzone

koszty obejmują wynagrodzenie adwokata za zastępstwo procesowe ustalone

I CSK 973/24

9

według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie - tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 215).

Ireneusz Kunicki

(M.M.)

[a.ł]