Skarga o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody odrzucona przez Sąd Najwyższy

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanego odpowiednio w związku z art.

13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia w

skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty

I CSK 997/26

2

jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do

rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z 14 października 2025 r.

(sygn. akt V Ca 791/25) oddalił apelację uczestniczki G.B. od postanowienia Sądu

Rejonowego w Rzeszowie z 16 czerwca 2025 r., wydanego w sprawie z wniosku

K.B. o przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody. Od

powyższego postanowienia pełnomocnik uczestniczki ustanowiony z urzędu,

adwokat K.P., wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Jako

podstawę kasacyjną powołał art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzucając naruszenie

przepisów postępowania, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie,

na czym ma polegać znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego

uczestniczki na tle szczegółowo określonego przez biegłego stanu jej zdrowia

psychicznego. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący

wskazał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia,

dotyczące możliwości wydania orzeczenia na podstawie opinii biegłego lekarza

psychiatry, która nie zawiera odpowiedzi na istotnie postawiony zarzut

wyjaśniający, na czym ma polegać pogorszenie stanu zdrowia psychicznego

uczestniczki. Ponadto pełnomocnik uczestniczki wniósł o przyznanie od Skarbu

Państwa na rzecz jego kancelarii wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną

uczestniczce z urzędu poprzez sporządzenie skargi kasacyjnej, oświadczając, że

wynagrodzenie to nie zostało uiszczone w całości ani w części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów bądź oceny dowodów. Przepis ten wyznacza

granice kontroli kasacyjnej, wyłączając spod kontroli Sądu Najwyższego zarzuty

zmierzające do podważenia dokonanej przez sądy meriti oceny materiału

dowodowego oraz opartych na nie ustaleniach faktycznych. Każdy zarzut

I CSK 997/26

3

kasacyjny, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej

instancji bądź zmierza do podważanie tej oceny, chociażby pod pozorem

kwestionowania błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych

przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c.

jest a limine niedopuszczalny, a skarga oparta wyłącznie na takich zarzutach

podlega odrzuceniu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 września

2005 r., III CSK 13/05, z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, z 30 maja 2006 r., I

PK 300/05, z 24 czerwca 2009 r., III CSK 73/09, z 23 stycznia 2015 r., III CSK

328/14). Według jednolitego i utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego zakaz

podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów

obejmuje m.in. zakaz podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art.

233 § 1 k.p.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego 10 listopada 1998 r., III CKN

792/98, z 17 czerwca 1999 r., I CKN 51/98, z 9 października 2014 r., I CSK 544/14,

i z 22 listopada 2017 r., IV CSK 63/17, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21, z 25

lipca 2024 r., I CSK 1743/23, z 29 października 2024 r., I CSK 3552/23). Przepis

ten bowiem wprost określa reguły oceny dowodów przez sądy meriti.

Zarówno treść zarzutu wypełniającego podstawę skargi kasacyjnej, jak i jego

uzasadnienie nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że uczestniczka oparła

skargę wyłącznie na niedopuszczalnym zarzucie dotyczącym kwestionowania

oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych na tej

podstawie ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez

niewyjaśnienie, na czym miałoby polegać przewidywane znaczne pogorszenie

stanu zdrowia psychicznego uczestniczki, w istocie zmierza do zakwestionowania

oceny opinii biegłego psychiatry, kompletności postępowania dowodowego oraz

prawidłowości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania

przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Skarżąca nie wskazuje

natomiast żadnych uchybień procesowych podlegających kontroli kasacyjnej,

niezwiązanych z oceną dowodów lub ustaleniami faktycznymi. Podniesione w

skardze twierdzenia sprowadzają się do polemiki z oceną materiału dowodowego

dokonaną przez sądy meriti oraz z wyprowadzonymi na jej podstawie wnioskami co

do stanu zdrowia uczestniczki i potrzeby jej przyjęcia do szpitala psychiatrycznego

I CSK 997/26

4

bez zgody. Tego rodzaju zarzuty pozostają poza zakresem kontroli kasacyjnej

Sądu Najwyższego.

Nie mogło również odnieść skutku powołanie się przez skarżącą na

przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w postaci występowania

istotnego zagadnienia prawnego, zatem określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przedstawione w uzasadnieniu skargi pytanie, czy sąd może wydać orzeczenie na

podstawie opinii biegłego, która nie zawiera odpowiedzi na istotny zdaniem strony

zarzut dotyczący stanu zdrowia psychicznego uczestniczki, sprowadza się w istocie

do zakwestionowania oceny opinii biegłego oraz ustaleń faktycznych poczynionych

na jej podstawie. Już sam sposób sformułowania przedstawionego zagadnienia

wskazuje, że pozostaje ono ściśle związane z podniesionym w skardze zarzutem

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i dotyczy oceny materiału dowodowego

zgromadzonego w sprawie. Skarżąca ograniczyła się przy tym jedynie do

postawienia pytania, nie przedstawiając wywodu prawnego uzasadniającego

występowanie istotnego zagadnienia prawnego ani nie wykazując, aby problem ten

miał charakter abstrakcyjny, wykraczający poza okoliczności niniejszej sprawy. Nie

jest to zatem zagadnienie prawne wymagające wykładni przepisów prawa ani

rozstrzygnięcia rozbieżności występujących w orzecznictwie. Co jednak istotniejsze

istotne zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, musi pozostawać w związku z zarzutami wypełniającymi podstawę

skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;

w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania. Zagadnie prawne sformułowane w skardze kasacyjnej nie rozszerza

więc granic rozpoznania skargi kasacyjnej w oderwaniu od sformułowanych w niej

podstaw. W konsekwencji, skoro wniesiona skarga kasacyjna została oparta

wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który zgodnie z art. 398³ § 3

k.p.c. nie może stanowić podstawy kasacyjnej, to podlegała ona odrzuceniu jako

niedopuszczalna.

Wniosek pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie

wynagrodzenia za sporządzenie skargi kasacyjnej podlegał oddaleniu.

Sporządzenie skargi kasacyjnej obarczonej oczywistą wadą konstrukcyjną,

I CSK 997/26

5

polegającą na oparciu jej wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który

ustawowo został wyłączony z podstaw kasacyjnych, nie może zostać uznane za

udzielenie stronie pomocy prawnej odpowiadającej wymaganiom profesjonalizmu

zawodowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że

wniesienie niedopuszczalnej skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania

wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu ze środków Skarbu Państwa (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, z 12 lutego

1999 r., II CKN 341/98, z 20 września 2007 r., II CZ 69/07, z 26 czerwca 2012 r., III

CSK 139/12, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21 i z 21 stycznia 2022 r., I CSK

1361/22).

(A.G.)

[a.ł]