Sędzia SN z wojskowej prokuratury nie wyłączony w sprawie o zadośćuczynienie z 1985 r.

Sędzia SN R.W. złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn.

akt I KA 20/24 w trybie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.

W uzasadnieniu wniosku jego Autor wskazał, że przedmiotem postępowania

w sprawie I KA 20/24 jest apelacja od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w

Poznaniu z dnia 4 września 2024 r., Żo 2/24, rozstrzygającego wniosek M.Ł. o

zasądzenie na jego rzecz odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia

za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania wobec niego części kary, której nie

powinien był ponieść, a orzeczonej wyrokiem b. Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni

z dnia 27 maja 1985 r., sygn. akt Sm. 130/85, zmienionym wyrokiem Sądu

Najwyższego Izby Wojskowej w Warszawie z dnia 17 lipca 1985 r., sygn. akt Rw.

I KA 20/24

2

634/85, sporządzona przez jego pełnomocnika - adw. M.B., do której rozpoznania

został wyznaczony zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami

Izby Karnej z dnia 27 listopada 2024 r. Sędzia zaznaczył, że w dotychczasowej

praktyce orzeczniczej wnioski o wyłączenie składał tylko w sytuacjach, gdy miał

służbowy kontakt z konkretną sprawą w związku z realizacją obowiązków w

Prokuraturze Krajowej w ramach zwierzchniego nadzoru służbowego czy to w

Departamencie Do Spraw Wojskowych czy Departamencie Do Spraw

Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji. Jednocześnie wskazał na postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt I KK 321/24 o jego

wyłączeniu od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. podnosząc, iż Sąd Najwyższy uznał, iż „nie byłoby właściwym postąpieniem,

aby w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej oznaczonej sygnaturą I KK 321/24, brał

udział SSN R.W., który przed powołaniem w dniu 19 września 2018 r. na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, od roku 1996 pełnił służbę w wojskowych

jednostkach prokuratury". W dalszej części wniosku sędzia powołał się na

wskazane w ww. judykacie orzecznictwo odnoszące się do instytucji wyłączenia

sędziego, w tym wyroku Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 20 lipca 2004 r., sygn.

akt SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67; z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt

SK 53/04, konstatując, że z judykatu tego wynika jednoznacznie konieczność

występowania z takim wnioskiem w każdej sprawie przydzielonej do jego referatu, a

uprzednio rozpoznanej w pionie wojskowym wymiaru sprawiedliwości, w tym w

niniejszej sprawie z uwagi na tożsame okoliczności faktyczne i prawne (k. 24).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy wskazać na to, że SSN R.W. formułując żądanie

wyłączenia go od rozpoznania sprawy sygn. I KA 20/24 nie wskazał w nim na

zmaterializowanie się do jego osoby okoliczności odpowiadających kryterium

skodyfikowanemu w art. 41 § 1 k.p.k., ograniczając się do wskazania, że

dotychczas, jeśli składał wnioski o wyłączenie na podstawie tego przepisu, to

dotyczyły one sytuacji, w których w poprzedniej służbie (prokuratorskiej) cyt.: "miał

[on] służbowy kontakt z konkretną sprawą w związku z realizacją obowiązków w

I KA 20/24

3

Prokuraturze Krajowej w ramach zwierzchniego nadzoru służbowego czy to w

Departamencie Do Spraw Wojskowych czy Departamencie Do Spraw

Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji", w pozostałych sytuacjach nie składał

wniosków o wyłączenie od rozpoznania sprawy. Wskazał na orzeczenie Sądu

Najwyższego z 2024 r., którym to postanowieniem najwyższy organ władzy

sądowniczej wyłączył go od udziału w sprawie uznając, że "nie byłoby właściwym

postąpieniem, aby w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej oznaczonej sygnaturą I KK

321/24, brał udział SSN R.W., który przed powołaniem w dniu 19 września 2018 r.

na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, od roku 1996 pełnił służbę w

wojskowych jednostkach prokuratur".

Uzasadnieniem złożonego przez sędziego wniosku nie jest zatem

sformułowanie konkretnych obaw co do zdolności zachowania (wewnętrznej i

zewnętrznej) bezstronności na tle konkretnej sprawy i jej niepowtarzalnego układu

faktycznego, tj. w sprawie z wniosku M.Ł. o zasądzenie na jego rzecz

odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

wynikłe z wykonania wobec niego części kary, której nie powinien był ponieść, a

orzeczonej wyrokiem b. Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni z dnia 27 maja 1985 r.

(sygn. akt Sm. 130/85), zmienionym wyrokiem Sądu Najwyższego Izby Wojskowej

w Warszawie z dnia 17 lipca 1985 r. (sygn. akt Rw.634/85).

Ma to doniosłe znacznie dla oceny zasadności wniosku o wyłączenie,

bowiem nie wiadomo w jaki sposób pełnienie przez sędziego składającego obecnie

wniosek o wyłączenie służby w wojskowych jednostkach prokuratur od roku 1996

miałoby się przełożyć na wątpliwości co do bezstronności w zakresie rozpoznania

apelacji od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 4 września

2024 r., sygn. Żo 2/24. Sprawa dotyczy skazania M.Ł. wyrokiem b. Sądu Marynarki

Wojennej w Gdyni z dnia 27 maja 1985 r. (sygn. akt Sm. 130/85), m. in. za to, w

bliżej nieokreślonych dniach listopada i grudnia 1984 r. oraz stycznia 1985 r.

publicznie wobec zebranych w świetlicy żołnierskiej żołnierzy kompanii łączności

Jednostki Wojskowej 5021 we Władysławowie słowami wulgarnymi i powszechnie

uznanymi za obelżywe, lżył i wyszydzał naczelne organy władzy państwowej w

postaci Sejmu i Rządu PRL (przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. z 1969 r.). W sprawie

I KA 20/24

4

działała na etapie postępowania przygotowawczego Prokuratura Marynarki

Wojennej w Gdyni. Brak jest jakiegokolwiek iunctim między (historycznymi już)

organami Prokuratury Marynarki Wojennej a służbą prokuratorską rozpoczętą przez

sędziego składającego wniosek o wyłączenie w dziesięć lat po postępowaniach,

których dotyczy wniosek złożony przez M.Ł. (pomijając w tym miejscu kwestie

transformacji ustrojowej, reorganizacji organów wojskowego wymiaru

sprawiedliwości i zasadniczych zmian personalnych które przeszedł on w 1989

roku). Rzecz jasna sprawa przedstawiałaby się być może inaczej, gdyby droga

zawodowa SSN R.W. była związana z wojskowymi organami wymiary

sprawiedliwości PRL, gdyby orzekał on w pionie sądownictwa wojskowego (Sądu

Marynarki Wojennej) albo w jednostkach prokuratury wojskowej (Prokuratura

Marynarki Wojennej). Tak jednak ⎯ jak powiedziano ⎯ nie było, zaś sędzia

domagający się wyłączenia zaczął karierę w pionie wyodrębnionej prokuratury

wojskowej w całe lata po zaszłościach, który dotyczy wniosek o zasądzenie na

rzecz M.Ł. odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę, wynikłą z wykonania wobec niego części kary, której nie powinien był

ponieść orzeczonej wyrokiem b. Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni z dnia 27 maja

1985 r. Z faktu pełnienia służby prokuratorskiej w całkowicie innych realiach

ustrojowych nie sposób wywodzić wniosków w płaszczyźnie istnienia wątpliwości

co do możliwości zachowania przez sędziego bezstronności odnośnie historycznej

sprawy, w którą zaangażowane były organy wojskowego wymiaru sprawiedliwości

minionej epoki.

Sąd Najwyższy nie podziela przy tym zapatrywania wyrażonego w

powołanym przez sędziego składającego wniosek o wyłączenie postanowieniu SN

z dnia 3 października 2024 r., sygn. I KK 321/24, zgodnie z którym nie byłoby

"właściwym postąpieniem" by SSN R.W., który przed powołaniem w dniu 19

września 2018 r. na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego od roku 1996 pełnił

służbę w wojskowych jednostkach prokuratury brał udział w rozpoznaniu sprawy

należącej do właściwości sądów wojskowych. Sprawa ta dotyczyła przestępstwa

pospolitego popełnionego przez żołnierza, a konkretnie rozpoznania kasacji

Prokuratora Prokuratury Okręgowej Warszawie w Wydziale Spraw Wojskowych,

złożonej na niekorzyść młodszego chorążego J.G. od wyroku Wojskowego Sądu

I KA 20/24

5

Okręgowego w Warszawie z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt SA.40/23,

utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Warszawie z

dnia 13 października 2023 r., sygn. akt Sg 9/22, uniewinniający młodszego

chorążego J.G. od zarzutu, iż w dniu 25 marca 2021 r. około godziny 13:30,

prowadził na Foxtrot Road na terenie Al-Asad Air Base w Republice Iraku pojazd

mechaniczny marki Toyota Land Cruiser znajdując się w stanie nietrzeźwości, to

jest popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 k.k.

Niezależnie od tego, samo wskazanie na wydane na tle innego stanu

faktycznego orzeczenie o wyłączeniu sędziego nie może być automatycznie

przekładane na wszystkie inne sprawy z udziałem "czynnika wojskowego". Tym

bardziej, że jak wskazano wyżej, brak jest jakiejkolwiek relacji pomiędzy

okolicznościami (historycznej) sprawy M.Ł. z lat. 80., a prokuratorską karierą

zawodową SSN R.W.

Fakt pełnienia służby prokuratorskiej przez SSN R.W. nie może być ⎯ sam

w sobie, bez dodatkowego wskazania np. na łączący sędziego z jedną ze stron czy

uczestników postępowania apelacyjnego szczególny na przykład stosunek osobisty

(o zabarwieniu pozytywnym bądź negatywnym) ⎯ poczytany za okoliczność

rzutującą na bezstronność tego sędziego w sprawie w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k.

Należy przypomnieć w tym miejscu, że ⎯ de lege lata ⎯ ustawa przewiduje

możliwość powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego kandydatów

legitymujących się nie tylko stażem i służbą w sądownictwie, ale m. in. kandydatów

spośród prokuratorów (art. 30 § 1 pkt 8 ustawy o SN). Takie rozwiązanie

funkcjonuje w sposób stabilny w polskim systemie prawa sądowego od zarania

odrodzonej polskiej państwowości po 1918 r. (art. 85 lit. d Rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 lutego 1928 r. ⎯ Prawo o ustroju

sądów powszechnych, Dz.U. R.P. Nr 12, poz. 93) i nigdy nie było kwestionowane

przez ustawodawcę, choć ⎯ co należy przyznać ⎯ praktyka ustrojowa wymiaru

sprawiedliwości pokazuje, że przypadki powołania na urząd sędziego Sądu

Najwyższego prokuratorów w stanie czynnym (po faktycznym rozwiązaniu Sądu

Najwyższego w dotychczasowym składzie personalnym z dniem 30 czerwca 1990

r.) należały, statystycznie rzecz biorąc, do niezmiernej rzadkości, po 1989 r. doszło

I KA 20/24

6

do takiego powołania na przykład do Izby Karnej Sądu Najwyższego (a także ⎯ co

godne uwagi ⎯ całego szeregu powołań prokuratorów do sądownictwa

administracyjnego w latach 80., po ustrojowej reaktywacji tego pionu wymiaru

sprawiedliwości w warunkach PRL). Zgodne z ustawą powołanie na urząd sędziego

Sądu Najwyższego kandydata legitymującego się przewidzianym przez ustawę

ustrojową stażem zawodowym w prokuraturze (służbą prokuratorską) nie może

jednak zostać uznane za okoliczność, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k.

Godzi się ponadto wskazać na istnienie w ustroju organów wymiaru

nieobowiązującej już dziś instytucji swoistej karencji zawodowej, opartej właśnie na

założeniu braku istnienia zdolności od obiektywnie bezstronnego wykonywania

obowiązków zawodowych przez adwokatów wpisanych na listę adwokatów po

przejściu do tego prawniczego zawodu zaufania publicznego z sądownictwa albo

prokuratury (uchylony art. 67 Prawa o adwokaturze). Zgodnie z tym przepisem

osoby, które wykonywały zawód sędziego lub prokuratora, nie mogły w ciągu

dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu wykonywać zawodu

adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której zajmowały powyższe stanowisko.

Brak jest tego typu ograniczeń ustawowych w stosunku do prokuratorów (czy

przedstawicieli innych zawodów prawniczych) obejmujących służbę w sądownictwie,

co jedynie dodatkowo wzmacnia zaprezentowaną powyżej argumentację.

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek o wyłączenie został

osnuty na okolicznościach nieuprawniających do skorzystania z instytucji określonej

w art. 41 § 1 k.p.k., nie mógł on zostać uwzględniony. Stąd też rozstrzygnięto jak w

sentencji postanowienia.

[WB]

[r.g.]

I KA 20/24

7