Sąd Najwyższy umorzył sprawę żołnierza ukaranego dyscyplinarnie za ten sam czyn

I KK 109/26

2

Wyrokiem z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt Sg 64/24 Wojskowy Sąd

Garnizonowy w Warszawie warunkowo umorzył na okres 2 lat próby postępowanie

karne wobec szer. D. O. o czyn zakwalifikowany z art. 338 § 1 k.k. Nadto na

podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 43a § 1 k.k. orzekł świadczenie pieniężne na

rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości

1.000 złotych.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 października 2024 r., bez

postępowania odwoławczego.

Kasację w tej sprawie na korzyść wniósł Prokurator Generalny (Zastępca

Prokuratora Generalnego do spraw Wojskowych), który zaskarżając przywołany

wyrok w całości, zarzucił temu orzeczeniu: „rażące i mające wpływ na orzeczenie

naruszenie prawa procesowego - art. 17 § 1 pkt 11 w zw. z art. 658 § 1 k.p.k.

polegające na wydaniu orzeczenia warunkowo umarzającego postępowanie pomimo

okoliczności wyłączającej ściganie.”

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku Wojskowego Sądu

Garnizonowego w Warszawie z dnia 3 października 2024 r. o sygn. akt Sg 64/24 i

umorzenie postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało jej uwzględnienie

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., choć korekty wymagała podstawa

orzeczenia kończącego postępowanie karne. Na wstępie trzeba podkreślić, że

zarzut kasacji opiera się na ustaleniu, iż postępowanie karne zostało wszczęte na

wniosek dowódcy jednostki już po tym (w dniu 19 czerwca 2024 r.), jak oskarżonego

żołnierza ukarano za czyny objęte aktem oskarżenia – w trybie wojskowych

przepisów dyscyplinarnych – karą pieniężną (karę wymierzono w dniu 12 czerwca

2024 r.). Wskazano także w uzasadnieniu kasacji, że nie było możliwe uznanie, iż

postępowanie karne wszczęto z urzędu (bez wniosku) na podstawie art. 660 k.p.k.,

albowiem przepis ten nie był przywołany w podstawie prawnej wszczęcia

postępowania karnego. Odnosząc się do wskazanego w kasacji uchybienia trzeba

stwierdzić, że wszczęcie postępowania karnego na skutek złożenia wniosku o

I KK 109/26

3

ściganie przez dowódcę jednostki wojskowej w układzie faktycznym gdy za czyny

objęte tym wnioskiem wymierzono już oskarżonemu karę dyscyplinarną w postaci

kary pieniężnej, nastąpiło niewątpliwie z obrazą art. 658 § 1 k.p.k. Skoro jest także

bezsporne, że postanowienie o wszczęciu postępowania karnego nie było wydane

na podstawie art. 660 § 1 k.p.k., to rację ma skarżący, iż w sprawie zaistniała

przeszkoda procesowa do prowadzenia postępowania karnego wobec oskarżonego,

a to oznacza, że nie mogło zostać w tej sprawie wydane inne orzeczenie niż

umorzenie postępowania. Kwestią sporną jest jednak to, czy opisane uchybienie

mieści się w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Niezależnie bowiem od okoliczności, która

zostanie omówiona w dalszej części uzasadnienia, w uchwale Sądu Najwyższego z

dnia 16 maja 1972 r., U 1/72, OSNKW 1972, z. 7-8, poz. 128, wydanej na tle

tożsamego stanu normatywnego ujętego w ustawie Kodeks postępowania karnego

z 1969 r., przyjęto, że wniosek dowódcy jednostki o wszczęcie postępowania

karnego po uprzednim ukaraniu sprawcy tego samego czynu w trybie

dyscyplinarnym należy traktować jako wniosek nieskuteczny, co lokuje podstawę

umorzenia postępowania w art. 11 pkt 4 k.p.k. z 1969 r., obecnym odpowiedniku art.

17 § 1 pkt 10 k.p.k. Dostrzec oczywiście trzeba, że w art. 11 k.p.k. z 1969 r. katalog

okoliczności powodujących umorzenie postępowania nie był tak szeroki jak obecnie

w art. 17 § 1 k.p.k. (nie było w k.p.k. z 1969 r. odpowiednika obecnego art. 17 § 1 pkt

11 k.p.k.), ale ocena wyrażona przez Sąd Najwyższy we wskazanej uchwale U 1/72

co do nieskuteczności wniosku (w istocie jego braku – art. 11 pkt 4 k.p.k. z 1969 r.)

oparta była na konstatacji, że prawem dowódcy jednostki do ukarania żołnierza za

jeden czyn jest skorzystanie z kary dyscyplinarnej za ten czyn albo skorzystanie z

prawa do wszczęcia postępowania karnego i złożenia stosownego wniosku.

Wyrażono pogląd, że dowódca jednostki wojskowej nie mógł korzystać jednocześnie

z obydwu środków represji, co oznacza, iż ukaranie dyscyplinarne sprawcy czynu o

znamionach przestępstwa ściganego na wniosek pozbawia tym samym dowódcę

prawa do złożenia do prokuratora wojskowego wniosku o wszczęcie postępowania

karnego za czyn uprzednio ukarany. Zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego

argumentacja ta, pomimo innego (poszerzonego) układu okoliczności wyłączających

prowadzenie postępowania karnego w k.p.k. z 1997 r., zachowuje aktualność.

Podkreślić trzeba, że w tej sprawie wniosek dowódcy o wszczęcie postępowania

I KK 109/26

4

karnego został złożony wprawdzie wcześniej niż wszczęto postępowanie karne,

albowiem w dniu 20 maja 2024 r., ale już w dacie formalnego wszczęcia

postępowania karnego, tj. w dniu 19 czerwca 2024 r. oskarżony został ukarany karą

dyscyplinarną, co powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania karnego,

albo już na etapie po wszczęciu – umorzeniem postępowania karnego (do wyboru

prokuratora było przyjęcie jako podstawy umorzenia art. 17 § 1 pkt 10 lub

ewentualnie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.). W niniejszej sprawie kluczowa jest jednak inna

okoliczność. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wniosek dowódcy jednostki o

wszczęcie postępowania karnego nie był skuteczny procesowo, albowiem nie był

podpisany własnoręcznie przez składającego pismo. Podpis elektroniczny nie

spełnia warunku z art. 119 § 1 pkt 4 k.p.k. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20

grudnia 2006 r., I KZP 29/06, OSNKW 2007, z. 1, poz. 1; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 września 2019 r., V KZ 40/19). Skoro wniosek o ściganie

obarczony był brakiem formalnym (brak podpisu), to już w dacie wszczęcia

postępowania karnego istniała przeszkoda procesowa z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.

Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach

postępowania oparte jest na treści art. 632 pkt 2 k.p.k.

[J.J.]

[a.ł]

Jacek Błaszczyk Kazimierz Klugiewicz Jarosław Matras