Kasacja pełnomocnika małoletniej w sprawie alimentów nie została rozpoznana

Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 2 września 2025 r., sygn.

akt II K 371/25, uznano oskarżonego J. K. w pkt I wyroku za winnego popełnienia

czynu opisanego w części wstępnej wyroku, przy czym wyeliminowano z opisu

sformułowanie „czym naraził ich na niemożność zaspokojenia podstawowych

potrzeb życiowych”, to jest występku z art. 209 § 1 k.k. - i za to na podstawie art.

209 § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1aa pkt 1 k.k. wymierzono mu karę 6 miesięcy

I KK 151/26

2

ograniczenia wolności, zobowiązując go na podstawie art. 34 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z

art. 35 § 1 k.k. do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele

społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie. Na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z

art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązano oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim

obowiązku łożenia na utrzymanie K. K.1. oraz E. K., a na podstawie art. 46 § 1 k.k.

orzeczono wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem; orzeczono także o kosztach i opłatach sądowych. Na podstawie

art. 627 k.p.k. zasądzono od oskarżonego J. K. na rzecz oskarżycielki posiłkowej K.

K. 3.000 złotych tytułem zwrotu wydatków,

Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w

Opolu na mocy wyroku z dnia 22 stycznia 2026 r., w sprawie o sygn. akt VII Ka

1132/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w miejsce rozstrzygnięcia

zawartego w punkcie I. części dyspozytywnej uznał oskarżonego J. K. za winnego

tego, że w okresie od dnia 18 stycznia 2024 r. do dnia 5 września 2024 r. w K., woj.

[…], uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec córki E. K., nie

płacąc na jej rzecz alimentów w kwocie 1.500 zł, do których zobowiązany był

postanowieniem Sądu Okręgowego w Opolu z 11 lipca 2023 r., sygn. akt I C

424/23, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła

równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, tj. uznał go za winnego

popełnienia występku z art. 209 § 1 k.k. - i za to na podstawie art. 209 § 1 k.k., przy

zastosowaniu art. 34 § 1aa pkt 1 k.k. orzekł wobec niego karę 3 miesięcy

ograniczenia wolności, zobowiązując go podstawie art. 34 § 1a pkt 1 k.k. do

wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20

godzin w stosunku miesięcznym, a także uchylił rozstrzygnięcia zawarte w punkcie

III części dyspozytywnej, wydane na podstawie art. 46 § 1 k.k. W pozostałej części

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik z wyboru

małoletniej oskarżycielki posiłkowej K. K., na podstawie art. 520 § 1 k.p.k., art. 520

§ 2 k.p.k. a contrario oraz art. 523 § 3 k.p.k. zaskarżył na niekorzyść oskarżonego

J. K. to orzeczenie w części, tj. w zakresie ust. I pkt 1 części dyspozytywnej tego

orzeczenia, w którym Sąd II instancji zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Nysie z

dnia 2 września 2025 r. i uniewinnił oskarżonego od popełnienia czynu

I KK 151/26

3

zabronionego poprzez wyeliminowanie z opisu czynu przestępstwa z art. 209 § 1

k.k. popełnionego na szkodę oskarżycielki posiłkowej K. K., a w konsekwencji także

w zakresie ust. III części dyspozytywnej tego orzeczenia - w części, w jakiej Sąd II

instancji nie uwzględnił wniosku oskarżycielki posiłkowej K. K.1. o przyznanie na jej

rzecz zwrotu wydatków, z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił rażącą

obrazę prawa materialnego, mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

I/ rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 209 § 1 k.k., poprzez jego

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd odwoławczy, że dla bytu

przestępstwa niealimentacji konieczne jest ustalenie po stronie sprawcy

„negatywnego stosunku psychicznego do obowiązku opieki, w szczególności

obowiązku alimentacyjnego”, a w konsekwencji uznaniu, iż oskarżony nie

wyczerpał znamion tego czynu w zakresie obowiązku alimentacyjnego wobec córki

K. K.1. z tego tylko powodu, że utrzymywał z nią kontakt, okresowo sprawował nad

nią osobistą opiekę i ponosił wówczas pewne wydatki na jej utrzymanie, podczas

gdy prawidłowa wykładnia art. 209 § 1 k.k. prowadzi do wniosku, iż znamię

„uchylania się od wykonania obowiązku alimentacyjnego” jest spełnione w sytuacji,

gdy zobowiązany - mając obiektywne możliwości wykonania obowiązku - nie

realizuje świadczenia w wysokości i formie określonej prawomocnym orzeczeniem

sądu, a powstała zaległość odpowiada co najmniej trzem świadczeniom

okresowym, niezależnie od utrzymywania kontaktów z dzieckiem czy ponoszenia

okazjonalnych wydatków na jego rzecz, czego konsekwencją była zmiana wyroku

Sądu I instancji i niezasadne uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu

występku;

II/ art. 209 § 1 k.k., poprzez brak jego zastosowania w odniesieniu do czynu

popełnionego na szkodę oskarżycielki posiłkowej K. K.1. i wadliwe przyjęcie, że

sporadyczne świadczenia w naturze lub okresowe sprawowanie przez oskarżonego

opieki nad dzieckiem wyłączają przyjęcie istnienia negatywnego nastawienia

oskarżonego do ciążącego na nim obowiązku i w konsekwencji mogą zastąpić

obowiązek alimentacyjny określony w prawomocnym orzeczeniu sądu, podczas

gdy obowiązek alimentacyjny polega na „łożeniu na utrzymanie" osoby

uprawnionej, a nie jedynie na utrzymywaniu kontaktów lub sprawowaniu opieki nad

I KK 151/26

4

dzieckiem, czego konsekwencją była zmiana wyroku Sądu I instancji i niezasadne

uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu występku.

W konkluzji wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji w zaskarżonej części

i przekazanie go temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym, a także przyznanie na rzecz oskarżycielki posiłkowej zwrotu

kosztów sądowych oraz wydatków z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika z

wyboru w postępowaniu kasacyjnym.

Prokurator Prokuratury Rejonowej w Nysie wniósł o oddalenie kasacji jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Kasację należało uznać za niedopuszczalną w świetle treści art. 523 § 3

k.p.k.

Przewodniczący VII Wydziału Karnego – Odwoławczego Sądu Okręgowego

w Opolu zarządzeniem z dnia 26 marca 2026 r., sygn. akt VII WKK 11/26,

wprawdzie przyjął powyższą kasację na podstawie art. 530 § 1 k.p.k. jako

odpowiadającą warunkom formalnym (k. 9), jednak należy stwierdzić, że kasacja

wniesiona przez pełnomocnika z wyboru małoletniej oskarżycielki posiłkowej K. K.

1. jest niedopuszczalna z mocy ustawy i jako wadliwie przyjęta musiała zostać

pozostawiona bez rozpoznania.

Zgodnie z art. 523 § 3 k.p.k. kasację na niekorzyść można wnieść jedynie w

razie uniewinnienia oskarżonego albo umorzenia postępowania. Ograniczenie to

nie obejmuje jednak kasacji wywiedzionej z powodu bezwzględnych przyczyn

odwoławczych (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Ranga tego rodzaju uchybień o

fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać

niezależnie od tego, jaka kara została orzeczona.

Wypada też zauważyć, iż zgodnie z art. 521 § k.p.k. Prokurator Generalny, a

także Rzecznik Praw Obywatelskich może wnieść kasację od każdego

prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie.

Trzeba było stwierdzić, że w niniejszej sprawie J. K. został uznany za

winnego popełnienia występku z art. 209 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 209 § 1

k.k. przy zastosowaniu art. 34 § 1aa pkt 1 k.k. orzeczono wobec niego karę 3

miesięcy ograniczenia wolności. Nie było więc dopuszczalne wniesienie kasacji na

I KK 151/26

5

niekorzyść, gdyż osoba, której dotyczy kasacja, została prawomocnie skazana (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 lutego 2023 r., I KK 30/23, LEX

nr 3554595; z dnia 14 marca 2019 r., V KK 61/19, LEX nr 2636190). Nie ulega

wątpliwości, że wyroku skazującego nie można utożsamiać z wyrokiem

uniewinniającym, choćby w opisie czynu i jego kwalifikacji prawnej nastąpiły istotne

zmiany w stosunku do propozycji zawartej w akcie oskarżenia. Gwarancyjny zapis

art. 523 § 3 k.p.k., że „kasację na niekorzyść można wnieść jedynie w razie

uniewinnienia oskarżonego albo umorzenia postępowania”, nie może być

interpretowany w sposób rozszerzający (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 21 lutego 2019 r., IV KK 355/18, LEX nr 2623788; postanowienie SN z dnia 16

grudnia 2025 r., II KK 396/25, LEX nr 4020300).

Tak też dzieje się, gdy przyjęcie konstrukcji prawnej czynu ciągłego (art. 12 §

1 k.k.) sprawia, że w sytuacji gdy wyniki przewodu sądowego nie stwarzają

podstaw do uznania, iż oskarżony dopuścił się przestępstwa ciągłego w zakresie

zarzucanym mu w akcie oskarżenia, a sąd nie uniewinnia go od poszczególnych

fragmentów przestępstwa ciągłego, lecz eliminując te fragmenty z opisu czynu, w

uzasadnieniu wyjaśnia, dlaczego przypisany oskarżonemu czyn nie obejmuje

wszystkich zarzucanych aktem oskarżenia zachowań, składających się na

przestępstwo ciągłe (zob. postanowienie SN z dnia 12 czerwca 2007 r., V KK

179/07, OSNKW 2008, z. 1, poz. 3). W realiach tej sprawy, zmiana opisu czynu

zarzuconego J. K. nie może zmienić istoty tego, że wobec niego zapadł wyrok

skazujący, a nie wyrok uniewinniający, co implikuje - zgodnie z art. 523 § 3 k.p.k. -

niedopuszczalność kasacji wniesionej przez stronę na jego niekorzyść (por.

postanowienie SN z dnia 1 lutego 2011 r., IV KK 407/10 OSNwSK 2011/1/220).

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]

I KK 151/26

6