Wulgaryzmy wobec pokrzywdzonego w sprawie o znieważenie. SN oddalił kasację obrońcy

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 23 grudnia 2024 r. sygn. akt IV Ka

1053/24 na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę utrzymał w mocy wyrok Sądu

Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z 25 czerwca 2024 r. sygn. akt VIII

K 867/22, w którym to ów sąd uznał oskarżonego L. C. winnym przestępstwa z art.

I KK 297/25

2

226 § 1 k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 5 (pięciu)

miesięcy pozbawienia wolności.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wywiodła obrońca skazanego, która

zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.,

polegające na nieprawidłowym rozpoznaniu zarzutu z pkt 1 apelacji

obrońcy dotyczącego obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w

zw. z art. 410 k.p.k. mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia poprzez dokonanie dowolnej oraz niewszechstronnej oceny

materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami prawidłowego

rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez

niezasadne uznanie za niewiarygodne wyjaśnień oskarżonego L. C. (ppkt

i do iv) w sytuacji, gdy wyjaśnienia te są wiarygodne, spójne i logiczne, co

w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych,

przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, a polegający na błędnym przyjęciu, że

oskarżony popełnił przypisany mu czyn;

2. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.,

polegające na nieprawidłowym rozpoznaniu zarzutu z pkt 3 apelacji

obrońcy dotyczącego obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w

zw. z art. 410 k.p.k. mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia poprzez dokonanie dowolnej oraz niewszechstronnej oceny

materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami prawidłowego

rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, poprzez

uznanie za wiarygodne zeznań pokrzywdzonego Ł. 1. M. (ppkt i do iii) w

sytuacji, gdy zeznania te są niewiarygodne oraz sprzeczne z pozostałym

wiarygodnym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie; co w

konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych,

przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia (ppkt i do iii);

I KK 297/25

3

3. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., polegające

na nieprawidłowym rozpoznaniu zarzutu z pkt 4 apelacji obrońcy

dotyczącego obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k. mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia poprzez

dokonanie dowolnej oraz niewszechstronnej oceny materiału dowodowego,

sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania wskazaniami wiedzy i

doświadczenia życiowego, poprzez uznanie za wiarygodne zeznań

świadków B. W., R. W. oraz H. U. (ppkt i do ii)

4. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., polegające

na nieprawidłowym rozpoznaniu zarzutu z pkt 5 apelacji obrońcy

dotyczącego obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k., mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia poprzez

dokonanie dowolnej oraz niewszechstronnej oceny materiału dowodowego,

sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i

doświadczenia życiowego, poprzez zignorowanie zeznań świadków B. W.,

R. W. oraz H. U. w zakresie, w jakim zeznali oni, że zdarza się, że osadzeni

używają wulgarnego języka w rozmowie z funkcjonariuszami, w tym w formie

przerywników, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych,

przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia a polegający na mylnym uznaniu, że oskarżony

wypowiedzianymi przez siebie słowami znieważył pokrzywdzonego, podczas

gdy posługiwanie się wyrazami wulgarnymi przez osadzonych w jednostkach

penitencjarnych wobec siebie lub funkcjonariuszy stanowi zjawisko

powszechne i nie świadczy automatycznie o tym, że ma to mieć wydźwięk

wyłącznie pejoratywny;

5. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. poprzez pominięcie w trakcie rozpoznawania

apelacji elementu zarzutu apelacyjnego tj. zarzutu z pkt 4 lit. a podpunkt iii w

brzmieniu: Obraza przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k. mającej istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia poprzez

dokonanie dowolnej oraz niewszechstronnej oceny materiału dowodowego,

sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i

I KK 297/25

4

doświadczenia życiowego, poprzez uznanie za wiarygodne zeznań

świadków B. W., R. W. oraz H. U. (ppkt i).

Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Ponadto autorka kasacji wniosła także o przyznanie jej od Skarbu Państwa kosztów

pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu, nieopłaconych w całości ani

w części.

W odpowiedzi prokurator wniósł o oddalenie kasacji obrońcy jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesione w kasacji obrońcy zarzuty okazały się oczywiście bezzasadne,

co skutkowało rozpoznaniem tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia przez Sąd

Najwyższy w trybie wskazanym w przepisie art. 535 § 3 k.p.k. Oczywiście

bezzasadna jest bowiem kasacja kwestionująca jedynie ustalenia faktyczne, jednak

nie pod zarzutem błędu w ich ustaleniu, a pod pozornym zarzutem rażącego

naruszenia prawa procesowego bądź materialnego, sprowadzającym się do

polemiki z zebranym i prawidłowo ocenionym przez sądy obu instancji materiałem

dowodowym, a w sprawie nie wystąpiły uchybienia wymienione w art. 439 k.p.k.

Dopuszczalność dokonywania w postępowaniu kasacyjnym przez Sąd

Najwyższy własnych ustaleń faktycznych i własnej oceny dowodów, wykluczają

ograniczenia przewidziane w art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k., które sprowadzają

zadania sądu kasacyjnego jedynie do sprawdzenia sposobu ich dokonania,

w szczególności, czy sądy orzekające w obu instancjach nie dopuściły się rażącego

naruszenia reguł postępowania, co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne,

a w konsekwencji więc i na treść wyroku (zob. postanowienie SN z 24 stycznia

2023 r. sygn. akt II KK 598/22 i cyt. tam orzecznictwo). Kontrola ta realizowana jest,

co do zasady tylko przez pryzmat zarzutów kasacji. Z tym jednak oczywistym

zastrzeżeniem, iż chodzi o zarzuty mające rzeczywiście kasacyjny charakter (art.

523 k.p.k.), a nie tylko określone tak przez autora kasacji, a będące, w istocie

I KK 297/25

5

zarzutami apelacyjnymi (postanowienie SN z 27 lutego 2007 r. sygn. akt II KK

310/06).

O tym, iż zarzuty mają charakter pozorny, a faktycznie zmierzają do

podważenia dokonanych ustaleń faktycznych, świadczy to, iż z zarzutem z art. 438

pkt 3 k.p.k. mamy do czynienia zawsze, gdy skarżący uważa, że brak jest dowodów

wystarczających na przypisanie skazanemu sprawstwa i winy, a stwierdzenie ich

jest wynikiem nieprawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie [por. postanowienie

Sądu Najwyższego (dalej SN) z 27 maja 2002 r. sygn. akt V KKN 314/01]. In

concreto tak właśnie jest. Wszystkie zarzuty z kasacji obrońcy jednoznacznie

zmierzają do zakwestionowania ustaleń w zakresie sprawstwa i winy skazanego.

Zdaniem skarżącej błędy w tym zakresie wynikają z jednej strony z wadliwości

dowodów z drugiej zaś z dowolności w ich ocenie, co w wyniku rzekomej

nieprawidłowości w kontroli odwoławczej miało doprowadzić do rażących uchybień

wymagających uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi II

instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca nie ma jednak racji. Co więcej,

obrońca w tym nadzwyczajnym środku powiela twierdzenia podnoszone już

uprzednio w apelacji, w odniesieniu do których sąd II instancji wypowiedział się w

uzasadnieniu swojego orzeczenia. Przyjęta przez obrońcę formuła, polegająca na

jedynie powierzchownym zakwestionowaniu kontroli odwoławczej, a następnie

powielenie treści zarzutów apelacji, uwydatnia polemiczność twierdzeń zawartych w

kasacji, co również nie mogło wywołać oczekiwanego rezultatu w postaci wydania

przez Sąd Najwyższy orzeczenia kasatoryjnego.

Wobec tego rodzaju konstrukcji kasacji przypomnieć i podkreślić należy,

iż nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że sąd odwoławczy określonego

zarzutu nie rozpoznał, naruszając art. 433 § 2 k.p.k. lub nie rozważył go należycie,

bądź jak to wskazano w przedmiotowym środku odwoławczym, dokonał tego w

sposób „nieprawidłowy”. Konieczne jest natomiast wykazanie, iż przy dokonywaniu

kontroli odwoławczej uchybienie w rzeczywistości zaistniało, a przy tym także

opisanie, na czym ono polegało oraz wskazanie, dlaczego stanowi tak rażące

naruszenie, że można w swych skutkach przyrównywać je do uchybienia wagi

bezwzględnej podstawy odwoławczej. Jedynie literalne przywołanie w

formułowanych zarzutach norm art. 433 § 2 k.p.k., sugerujące, iż kasacja dotyczy

I KK 297/25

6

błędów popełnionych przez sąd odwoławczy, podczas gdy w istocie kwestionowane

jest rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu sądu I instancji, nie może zostać

potraktowane jako skutecznie podniesiony zarzut kasacyjny. Wyjątkiem jest

sytuacja, gdy w toku postępowania odwoławczego doszło do tzw. efektu

przeniesienia, czyli zaabsorbowania do orzeczenia sądu ad quem uchybień

popełnionych przez sąd pierwszej instancji, w wyniku nierozpoznania lub

nienależytego rozpoznania środka odwoławczego.

W kasacji winny wówczas zostać podniesione i opatrzone pogłębioną argumentacją

zarzuty wskazujące na wadliwe procedowanie tego sądu, w następstwie czego

doszło do przeniknięcia uchybienia, którego dopuścił się sąd a quo do orzeczenia

sądu drugiej instancji (postanowienie SN z 18 lipca 2024 r. sygn. akt V KK 119/24).

Tymczasem lektura uzasadnienia wyroku sądu II instancji w przedmiotowej

sprawie, wykazuje natomiast iż kontrola apelacyjna w zakresie twierdzeń

skarżącego zawartych w zarzutach z pkt 1, 3, 4 i 5 apelacji (kontestowana obecnie

w zarzutach ppkt a do e), została przeprowadzona w sposób odpowiadający treści

sformułowanego środka odwoławczego. W swoich rozważaniach sąd ad quem

rzetelnie omówił z jakich przyczyn dokonana przez sąd meriti ocena dowodów

odpowiada standardom zakreślonym przez art. 7 k.p.k., a wyrok został oparty o

całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy oraz dlaczego, wbrew

twierdzeniom skarżącego, wyjaśnienia L. C. należało uznać za częściowo

niewiarygodne. W swoich wywodach dotyczących zakwestionowanej przez

skarżącego oceny zeznań pokrzywdzonego Ł. 1. M. oraz B. W., R. W. oraz H. U.

(s. 6-7 formularza uzasadnienia wyroku), sąd odwoławczy również wyczerpująco

wyartykułował z jakich przyczyn także i w tym zakresie oceny i wnioski sądu a quo

zasługiwały na aprobatę.

Analiza treści uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie potwierdza więc

zaistnienia w sprawie naruszenia standardów prowadzenia kontroli instancyjnej,

związanego z obrazą art. 433 § 2 k.p.k. Przypomnieć w tym kontekście należy, iż

sposób realizacji tegoż obowiązku jest pochodną jakości i kompletności wywodu

zawartego w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji, z drugiej zaś treści zarzutów

apelacji oraz argumentacji, która ma wspierać te zarzuty. Jeżeli bowiem sąd

pierwszej instancji w swoim uzasadnieniu dokonał wszechstronnej i kompleksowej

I KK 297/25

7

oceny wszystkich istotnych okoliczności, tak w zakresie ustaleń faktycznych,

będących konsekwencją szczegółowo wykazanej oceny materiału dowodowego,

jak i w sposób pełny przedstawił argumentację prawną, to oparcie zarzutów apelacji

na tych elementach, które były już wszechstronnie i kompleksowo rozważone przez

sąd a quo, uprawnia sąd odwoławczy do ograniczenia swojego uzasadnienia w

znacznym zakresie oraz odesłania do argumentacji przedstawionej przez sąd I

instancji, a która dotyczyła kwestii stanowiącej podstawę zarzutu apelacji

(postanowienie SN z 11 października 2022 r. sygn. akt V KK 332/22). Zestawiając

więc uzasadnienia sporządzone przez sądy obu instancji - traktowanych w

zaistniałej sytuacji procesowej jako integralną całość - z zarzutami odwoławczymi w

niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się braku rzetelności w

przeprowadzonej kontroli apelacyjnej.

Konkluzję tę wzmacnia i to, iż cały ten obszar rozważań de facto dotyczy

nie zarzutu naruszenia prawa, ale wyłącznie sfery ocen, co przekracza kognicję

kasacyjną, pozostając w sprzeczności z wymaganiami określonymi w art. 523

§ 1 k.p.k. Samo nazwanie kontestacji sądowych ocen poszczególnych środków

dowodowych rażącym naruszeniem prawa, jak przedstawił to autor kasacji, nie

czyni z nich rzeczywistego merytorycznego zarzutu, predestynowanego dla tego

nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. L. kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu oparto o przepis § 17 ust. 3 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2024.763

ze zm.). Ustalona kwota podlegała odpowiedniemu podwyższeniu o stawkę

podatku od towarów i usług, tj. o 23% (§ 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia), co

uwzględniono w treści postanowienia.

Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, orzeczono o oddaleniu

kasacji jako oczywiście bezzasadnej, jednocześnie obciążając skazanego

I KK 297/25

8

obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania kasacyjnego (art. 637a k.p.k. w zw.

z art. 636 § 1 k.p.k.).

[J.J.]

[r.g.]