Dziesięć kredytów z lat 1998-1999 jako jeden czyn ciągły. SN oddalił kasacje obrońców

Wyrokiem z 30 stycznia 2023 r., w sprawie o sygn. III K 213/17 Sąd Rejonowy

Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu uznał T. G. winnym popełnienia

przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. i art. 271 § 1 k.k. i art. 270

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k, z tą

zmianą, że oskarżony dokonał wyłudzenia w dniu 16 lutego 1999 r. pieniędzy na

łączną kwotę 6.800,60 złotych oraz dokonując wyłudzenia w dniu 19 listopada

1999 r. kwota kosztów obsługi ratalnej wyniosła 384 złote oraz doprowadził do

I KK 299/25

2

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 87.322,36 złotych i za to

przestępstwo wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 200 stawek

dziennych przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 40 złotych. Jednocześnie

wykonanie wymierzonej kary warunkowo zawiesił na okres 5 lat tytułem próby.

Na skutek apelacji oskarżyciela publicznego oraz obrońców oskarżonego,

Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrokiem z 7 maja 2024 r., sygn. IV Ka 774/23, uchylił

zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu. Skargę do Sądu

Najwyższego na ww. wyrok w trybie art. 539a k.p.k. wniósł oskarżyciel publiczny.

Sąd Najwyższy, wyrokiem z 9 września 2024 r., sygn. I KS 27/24, uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Wyrokiem z 10 lutego 2025 r., w sprawie o sygn. XVII Ka 1078/24 Sąd

Okręgowy w Poznaniu, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w zakresie

czynu zarzucanego oskarżonemu, a przypisanego mu w pkt. I przyjął, że opisane w

nim zachowania stanowią dwa odrębne przestępstwa tj.:

- stosując w oparciu o art. 4 § 1 k.k. przepisy karne obowiązujące na dzień 6 maja

1996 r. przestępstwo ciągle z art. 205 § 1 d.k.k. w zw. z art. 265 § 1 d.k.k. art. 266 §

1 d.k.k. w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o ochłonie obrotu

gospodarczego i zmianie niektórych przepisów prawa karnego w zw. z art. 10 § 2

d.k.k, w zw. z art. 58 d.k.k. popełnione w sposób w nim opisany obejmujące

zachowania dotyczące umów kredytowanych zawartych: w dniu 31 października

1996 r. o numerze [...] na nazwisko J. S., o numerze [...] na nazwisko A. Z., z dnia

11 grudnia 1996 r. o numerze [...] na nazwisko D. W., z dnia 4 marca 1997 r. o

numerze [...] na nazwisko S. S., z dnia 27 marca 1997 r. o numerze [...] na

nazwisko B. P., z dnia 8 kwietnia 1997 r. o numerze [...] na nazwisko P. Z., z dnia

23 kwietnia 1997 r. o numerze [...] na nazwisko W. D., z dnia 6 maja 1997 r. o

I KK 299/25

3

numerze [...] na nazwisko W. D. 1., przy czym doprowadzenie do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem dotyczyło łącznej kwoty 45.853,65 złotych - stosując w

oparciu o art. 4 § 1 k.k. przepisy karne obowiązujące na dzień 19 listopada 1999 r.

przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. i art. 271 § 1 k.k. i art. 270

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w sposób w nim

opisany obejmujące zachowania dotyczące umów kredytowanych zawartych w dniu

21 maja 1998 r. o numerze [...] na nazwisko H. R., z dnia 23 czerwca 1998 r. o

numerze [...] na nazwisko M. R., z dnia 17 sierpnia 1998 r. o numerze [...] na

nazwisko Z. R., z dnia 16 września 1998 r. o numerze [...] na nazwisko I. G., z dnia

16 lutego 1999 r. o numerze [...] na nazwisko A. B., z dnia 22 lutego 1999 r. o

numerze [...] na nazwisko M. S., z dnia 11 marca 1999 r. o numerze [...] na

nazwisko W. K., z dnia 17 maja 1999 r. o numerze [...] na nazwisko T. W., z dnia 3

listopada 1999 r. o numerze [...] na nazwisko M M., z dnia 19 listopada 1999 r. o

numerze [...] na nazwisko A. P., przy czym doprowadzenie do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem dotyczyło łącznej kwoty 40.966,31 złotych;

2. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. żart. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie

w stosunku do oskarżonego o wskazane wyżej przestępstwo ciągłe z art. 205 § 1

d.k.k. w zw. z art. 265 § 1 d.k.k. art. 266 § 1 d.k.k. w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia

12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie niektórych

przepisów prawa karnego w zw. z art. 10 § 2 d.k.k. w zw. z art. 58 d.k.k. umorzył;

3. za opisane powyżej przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. i

art. 271 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na

podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu T. G.

karę 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 33 § 2 k.k.

karę grzywny w wysokości 200 dwieście stawek dziennych po 200 złotych każda, a

na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec

oskarżonego wyroku kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres lat 5

tytułem próby oraz uchylił rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 3 co do obowiązku

naprawienia szkody.

I KK 299/25

4

Kasacje od ww. wyroku wywiedli obrońcy skazanego. Adwokat P. S. oraz

adwokat K. S. zaskarżyli wyrok w całości, zarzucając rozstrzygnięciu:

rażące naruszenie prawa, a to art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 6 § 1 k.k., art. 11 § 2 k.k. i

art. 12 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k., art. 271 § 1 k.k. i art. 270 § 1

k.k. w zw. z art. 101 § 3a k.k. stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą

określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., polegającą na

błędnym przyjęciu, że przypisane T. G. zachowania dotyczące umów kredytowych

zawartych w dniach 21 maja 1998 r., 23 czerwca 1998 r., 17 sierpnia 1998 r., 16

września 1998 r., 16 lutego 1999 r., 22 lutego 1999 r., 11 marca 1999 r., 17 maja

1999 r., 3 listopada 1999 r. oraz 19 listopada 1999 r. stanowią jeden czyn ciągły,

którego czasem popełnienia jest 19 listopada 1999 r. jako ostatni moment

zachowania przypisanego T. G. i do którego nie stosuje się regulacji Kodeksu

Karnego z 1969 r. („d.k.k.”) w zw. z art. 4 § 1 k.k., a wówczas nie doszło do

przedawnienia karalności tego czynu w terminie wynikającym z art. 101 § 1 pkt 2a

k.k. w zw. z art. 102 § 1 k.k., czyli 19 listopada 2024 r., albowiem z uwagi na

immunitet formalny T. G. w okresie od 14 października 2010 r. do 11 listopada

2015 r. bieg przedawnienia spoczywał; podczas gdy prawidłowa wykładania art. 6 §

1 k.k. i art. 12 k.k. prowadzi do wniosku, że czyn ciągły został popełniony w całym

okresie od 21 maja 1998 r. do 19 listopada 1999 r., czyli w okresie obejmującym

wszystkie 10 zachowań, a więc także w czasie obowiązywania d.k.k., co zgodnie z

dyrektywą z art. 4 § 1 k.k. nakazuje zakwalifikować czyn ciągły w oparciu o przepisy

art. 205 § 1 d.k.k., art. 265 § 1 d.k.k., art. 266 § 1 d.k.k. w zw. z art. 3 § 1 ustawy z

dnia 12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie niektórych

przepisów prawa karnego („u.o.o.g.”) w zw. z art. 10 § 2 d.k.k. i art. 58 d.k.k.,

albowiem stanowią one ustawę względniejszą dla T. G. w rozumieniu art. 4 § 1 k.k.

jako przewidujące karę łagodniejszą niż wynikającą z k.k.; a wówczas tak

prawidłowo zakwalifikowany czyn w oparciu o regulacje art. 15 ustawy z dnia 6

czerwca 1997 r. - przepisy wprowadzające Kodeks Karny („przepisy

wprowadzające”) i art. 101 § 1 pkt 3 k.k. uległ przedawnieniu po upływie 10 lat od

I KK 299/25

5

19 listopada 1999 r., czyli 19 listopada 2009 r., a więc Sąd Okręgowy w Poznaniu

powinien w tym zakresie wyrok sądu I instancji uchylić i umorzyć postępowanie

wobec stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Autorzy kasacji wnieśli

o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej przyjęto, że T. G. popełnił

przestępstwo ciągle w okresie od 21 maja 1998 r. do 19 listopada 1999 r.,

kwalifikując je z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k. k., art. 271 § 1 k.k., art. 270

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. i umorzenie postępowania co do tego

czynu.

Adwokat J. D. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił rozstrzygnięciu: rażące

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego

kasacją wyroku, a mianowicie: art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k.,

polegające na nienależytym rozpoznaniu zgłoszonego w apelacji zarzutu

naruszenia art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. polegającego na oddaleniu

wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 18 października 2022 r. i przeprowadzeniu

na rozprawie w tym terminie postępowania dowodowego oraz wniosku o

odroczenie rozprawy w dniu 30 stycznia 2023 r. i zamknięcie przewodu sądowego

w sytuacji, gdy składający ww. wnioski obrońca skazanego przedłożył

zaświadczenia od lekarza sądowego potwierdzające, że w ww. datach T. G. nie

mógł brać udziału w rozprawie z uwagi na swój stan zdrowia, a udział skazanego w

rozprawie, w związku z obowiązującym w ww. datach zarządzeniem

Przewodniczącego z dnia 17 listopada 2017 r., był obowiązkowy, co stanowiło

bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

Poznaniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na kasacje, prokurator wniósł o ich oddalenie jako oczywiście

bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje obrońców skazanego okazały się oczywiście bezzasadne, dlatego

zostały oddalone na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

I KK 299/25

6

Zgodnie z treścią art. 523 § 2 k.p.k. kasację na korzyść oskarżonego można

wnieść jedynie w razie skazania za przestępstwo na karę pozbawienia wolności

bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, a w sytuacji skazania na inną karę

niż kara bezwzględnego pozbawienia wolności, dla możliwości wniesienia kasacji

przez stronę, konieczne jest podniesienie zarzutu opartego na jednej z przesłanek

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.).

Podkreślenia wymaga, że w doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest

pogląd, że uchybienia wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy

zaistniały rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne

przyczyny odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Zaistnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej nie może abstrahować od rzeczywistego przebiegu

postępowania sądowego. Nie można pod pozorem uchybień określanych jako

bezwzględne przyczyny odwoławcze wnosić nadzwyczajnej skargi, dopatrując się

naruszenia prawa w oparciu o okoliczności, które nie dają podstaw do przyjęcia

takiego zaistnienia (tak: postanowienie SN z 18.04.2019 r., III KK 65/18, LEX nr

2650301).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kasacji obronców – adwokata P.

S. i adwokata K. S., którzy zarzucili rozstrzygnięciu naruszenie art. 4 § 1 k.k. w zw.

z art. 6 § 1 k.k., art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1

k.k., art. 271 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 101 § 3a k.k. stanowiące

zdaniem obronców bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1

pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., uznać należy ten zarzut za chybiony.

Analiza akt sprawy oraz pisemnych motywów zaskarżonego przez pryzmat

podniesionego w kasacji zarzutu i powołanej na jego potwierdzenie argumentacji,

nie potwierdziła wystąpienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o

której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. W toku

kontroli instancyjnej, sąd odwoławczy, prawidłowo uznał, że 18 zachowań

wskazanych w akcie oskarżenia i przypisanych w wyroku T. G. stanowiło dwa

przestępstwa, przy czym każde z przestępstw zostało popełnione w ramach czynu

I KK 299/25

7

ciągłego. Słusznie sąd ad quem stwierdził, że przypisane T. G. zachowania

dotyczące umów kredytowych zawartych w dniach 21 maja 1998 r., 23 czerwca

1998 r., 17 sierpnia 1998 r., 16 września 1998 r., 16 lutego 1999 r., 22 lutego 1999

r., 11 marca 1999 r., 17 maja 1999 r., 3 listopada 1999 r. oraz 19 listopada 1999 r.

stanowiły jeden czyn ciągły, kwalifikowany z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k., art.

271 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., co do

którego nie nastąpiło przedawnienie karalności, którego bieg rozpoczął się 19

listopada 1998 r., tego bowiem dnia miało miejsce ostatnie z zachowań objęte

czynem ciągłym.

Sąd Najwyższy w pełni aprobuje również stanowisko sądu odwoławczego,

który uznał, że nie było w przedmiotowej sprawie podstaw do zastosowywania art.

4 k.k. Wskazać bowiem należy - co zauważył sąd ad quem - że zmiana ustawy w

trakcie realizacji czynu ciągłego w sytuacji, gdy pierwsze zachowanie objęte tym

czynem popełnione zostało w trakcie obowiązywania ustawy starej, a ostatnie

zachowanie popełnione zostało po zmianie ustawy, należy uznać, że cały czyn

ciągły popełniony został pod rządami ustawy nowej (tak: wyrok SN z 14.11.2016 r.,

III KK 273/16, LEX nr 2151432).

Z tych względów w ocenie Sądu Najwyższego, w sprawie nie zaistniała

bezwzględna przyczyna odwoławcza, na którą powołują się w treści kasacji

obrońcy.

Chybiony okazał się również zarzut wywiedziony w drugiej kasacji, dotyczący

naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., poprzez nienależyte

rozpoznanie zgłoszonego w apelacji zarzutu naruszenia art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z

art. 374 § 1 k.p.k., co zdaniem skarżącego stanowiło bezwzględną przyczynę

odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Analiza treści zarzutu prowadzi do wniosku,

iż stanowi on powielenie zarzutu apelacyjnego, zaś autor kasacji jedynie pozornie

wskazuje na wystąpienie w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Argumentacja przytoczona na poparcie wywiedzionego zarzutu prowadzi do

wniosku, że skarżący pomija argumentacje sądu odwoławczego, zawartą w

I KK 299/25

8

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Najwyższego, sąd

odwoławczy w sposób należyty odniósł się do zarzutu naruszenia art. 117 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 374 § 1 k.p.k., wskazując, że zgodnie z zapadłym w toku

weryfikowanego postępowania wyrokiem Sądu Najwyższego z 9 września 2024 r.,

sygn. akt I KS 27/24, od chwili wydania postanowienia o prowadzeniu rozprawy pod

nieobecność oskarżonego doszło do zmiany stanowiska sądu co do charakteru

obecności oskarżonego na rozprawie, a ponieważ nie zachodziły warunki

ustawowej obligatoryjnej obecności oskarżonego na rozprawie (art. 374 § la k.p.k.),

to nie mogło dojść do naruszenia art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Sąd Najwyższy w pełni

podziela stanowisko, zgodnie z którym wydanie postanowienia o dalszym

prowadzeniu rozprawy pod nieobecność oskarżonego na podstawie art. 376 § 2

k.p.k., w sytuacji, gdy obowiązkowa obecność oskarżanego wynikała nie z zapisu

ustawy, ale z decyzji własnej podjętej przez sąd, stanowiło o zmianie decyzji w

zakresie. Z uwagi na powyższe, ww. zarzut uznać należy za chybiony.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu, na

podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kosztami sądowymi

postępowania kasacyjnego obciążając skazanego.

[J.J.]

[r.g.]