Sąd Najwyższy oddalił wniosek obrońcy o wyłączenie dwóch sędziów z kasacji

W związku z otrzymanym zawiadomieniem o zmianie składu

rozpoznającego sprawę skazanych D.M. i F.K. o sygn. akt I KK 308/25, obrońca

skazanego D.M. – adw. M.Z. w dniu 7 listopada 2025 r. (prezentata k. 126)

skierował do Sądu Najwyższego wniosek z dnia 4 listopada 2025 r. m. in. o

wyłączenie sędziów SN: S.S. i A.D. od rozpoznania ww. sprawy kasacyjnej na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. z uwagi na istnienie okoliczności wywołujących

uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w przedmiotowym postępowaniu

(pkt II). Jednocześnie (w pkt. III) podniósł, że wnosi o wyłączenie osób powołanych

do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018r. poz. 3), której

I KK 308/25

2

pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, skład oraz funkcjonowanie

przesądzają o tym, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i

wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie

Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i polegających

na staniu na straży niezależności sądownictwa i niezawisłości sędziów, co skutkuje

wadliwością powołania na sędziego SN w myśl art. 179 Konstytucji i w

konsekwencji brakiem statusu sędziego SN - od rozpoznania m. in. wniosku, o

którym mowa w pkt. II petitum niniejszego wniosku zaś w pkt. IV zaznaczył, że

wnosi o wyłączenie osób, o których mowa w pkt. III, w przypadku uwzględnienia m.

in. wniosku z pkt. II - od rozpoznania niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku obrońca skazanego wskazał m.

in. na okoliczność powołania SSN S.S. oraz SSN A.D. na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018r. poz. 3), który to

organ – zdaniem obrońcy – nie posiada wystarczających gwarancji niezależności

od władzy ustawodawczej i wykonawczej, co prowadzi do naruszenia niezawisłości

i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej. Wskazując m. in. na uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I - 4110 - 1/20 stwierdzającą, że „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami

prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”, a także - zdaniem obrońcy -

wiążącą każdy skład Sądu Najwyższego, zaznaczył równocześnie, że w

uzasadnieniu ww. uchwały zawarto szeroką i wszechstronną argumentację na

podstawie której wykazano, że zmiany wprowadzone ww. ustawą z dnia z dnia 8

grudnia 2017 r. doprowadziły do utraty przymiotu niezależności przez Krajową

I KK 308/25

3

Radę Sądownictwa, dlatego też procedura powołania na urząd sędziego w

warunkach ukształtowanych tą ustawą jest wadliwa i skutkuje naruszeniem

standardu niezawisłości i bezstronności. Wskazał przy tym, że SSN S.S. oraz SSN

A.D. dotychczas niejednokrotnie zostali wyłączeni od udziału w rozpoznaniu spraw

przed Sądem Najwyższym wskutek złożonych w tym przedmiocie wniosków przez

strony postępowań, a rzeczone okoliczności znajdują swoje potwierdzenie

chociażby w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2024 r., I KK

301/22 czy postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2025 r., III KK

608/23, z treści których wynika, że cyt.: „okoliczności związane z uzyskaniem

statusu sędziego Sądu Najwyższego przez SSN S.S. oraz SSN A.D., w

następstwie brania przez nich udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa, uznaną za organ pozbawiony niezależności od władzy

ustawodawczej oraz wykonawczej, prowadziłyby, gdyby sędziowie ci rozstrzygali

sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC oraz standardu

konstytucyjnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP”. W dalszej części

uzasadnienia obrońca wskazał na okoliczności związane ze ścieżką kariery

zawodowej ww. sędziów SN i ich poglądami co do ww. uchwały oraz innych

tożsamych judykatów, podsumowując, że wskazane zastrzeżenia mają

fundamentalne znaczenie dla oceny ich wpływu na zachowanie atrybutu

bezstronności oraz niezawisłości przez SSN S.S. i SSN A.D. w niniejszej sprawie,

albowiem „nie będąc wyłączonymi od jej rozpoznania, decydowaliby oni o

postępowaniu, w którym obrońca skazanego jest jednocześnie pełnomocnikiem

byłego Ministra Sprawiedliwości, Pana A.B., w sprawie zainicjowanej przeciwko

Panu Z.Z., który, także sprawując urząd Ministra Sprawiedliwości, istotnie

przyczynił się do rozwoju kariery zawodowej SSN S.S. i SSN A.D.”. Wskazując na

podniesione we wniosku aspekty zarówno prawne, jak i faktyczne, za uprawnione

uznał obrońca twierdzenie, że w przypadku udziału ww. sędziów w rozpoznaniu

niniejszej sprawy może dojść do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności, mającego istotny wpływ na jej wynik, co z kolei uzasadnia

wyłączenie SSN S.S. i SSN A.D. od orzekania. Odnosząc się natomiast do

wniosków zawartych w pkt. III i IV petitum zaznaczył, że sprawa w przedmiocie

rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego nie powinna trafić do żadnego z

I KK 308/25

4

sędziów powołanych do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Zdaniem

obrońcy, już sam fakt powołania sędziego na podstawie rekomendacji Krajowej

Rady Sądownictwa w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017

r., w świetle uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP

2/22, a także utrwalonego orzecznictwa ETPC, dowodzi, że sędzia ten nie spełnia

wymogów niezawisłości i bezstronności wymaganych na gruncie art. 6 ust. 1 EKPC

oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (wniosek k. 126-136; załączniki k. 137-149).

Wniosek został zarejestrowany w repertorium "KRI" pod numerem 1351, a

następnie przydzielony do rozpoznania sędziemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Uzasadnienie niniejszego postanowienia dotyczy wyłączenie warstwy wniosku

nawiązującej do zmaterializowania się w sprawie podstawy wyłączenia sędziów

określonej w przepisie art. 41 § 1 k.p.k., co należy podkreślić w związku z tym, że

obrońca skazanego postanowił w jednym piśmie procesowym połączyć wnioski

oparte na przepisie ustawy postępowania karnego i na przepisach ustawy o Sądzie

Najwyższym (art. 29 § 5-9). Uzasadnienie wniosku o wyłączenie w zasadniczej

części nawiązuje zresztą do kryteriów określonych w ustawie o Sądzie Najwyższym

w zakresie tzw. testu niezawisłości i bezstronności.

Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu

Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma

moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,

natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej

w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, m. in., postanowienia SN

z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21 czy 28 lutego 2023 r., sygn. III KK

23/23, 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23).

I KK 308/25

5

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę

odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności

wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest

odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób

znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą z tym, że

okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być

oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z

punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy

potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu

Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie

w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na

treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo

uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022

r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.

Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziów SN: S.S. i

A.D., złożonego przez obrońcę skazanego D.M., należy powiedzieć, co następuje.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone

zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia)

w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi

obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek

sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

I KK 308/25

6

postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,

sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,

sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.

V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć

Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.

postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym

całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:

"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i

konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu

Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie

uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN

A.R. od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada

2022r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów

powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w

konstrukcji "braku instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej

nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których

wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z

istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.

zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie

wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań

legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie

dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego

rozpoznania sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

I KK 308/25

7

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1

k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego

opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności

nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych

w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-

ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN

z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na

akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą

kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem

orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne

stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który

mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.

I KK 308/25

8

41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:

postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Wobec tego, że wniosek obrońcy skazanego D.M. o wyłączenie sędziów SN:

S.S. i A.D. od udziału w sprawie o sygn. akt I KK 308/25 został osnuty wyłącznie na

krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania sędziów

przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie zasługuje on na

uwzględnienie. Jeśli chodzi o wnioski sformułowane przez obrońcę skazanego w

pkt. III i IV petitum, to należy przypomnieć, że wniosek o wyłączenie sędziego od

rozpoznania sprawy musi mieć charakter zindywidualizowany, tj., dotyczyć ⎯ primo

⎯ sędziego w y z n a c z o n e g o do rozpoznania określonej sprawy (a nie sędziów

mogących w przyszłości zostać wyznaczonymi do rozpoznania określonej sprawy) i

⎯ secundo ⎯ artykułować zindywidualizowane powody, dla których rozpoznanie

sprawy przez danego sędziego miałoby rodzić uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w konkretnych okolicznościach sprawy (odnośnie konkretnych

uczestników sprawy, jej stron czy niepowtarzalnego układu faktycznego). Ustawa

postępowania karnego nie zna wniosku o wyłączenie sędziego formułowanego w

sposób abstrakcyjny i pro futuro. Wnioski sformułowane w pkt. III i IV petitum

należało uznać za bezprzedmiotowe, jako nieodnoszące się do sędziów

wyznaczonych do rozpoznania sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[wb]

[r.g.]