Zakaz zajmowania wszelkich stanowisk dla prezesa spółki miejskiej. SN uchylił ten punkt

Sąd Rejonowy w Kole, wyrokiem z 18 lipca 2024 r., uznał D. R. za winnego

popełnienia w ramach czynu ciągłego przestępstwa polegającego na tym, że

pełniąc funkcję prezesa zarządu Miejskiego Zakładu [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. o

nazwie G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (…) nadużył swoich uprawnień w sposób

opisany w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji tj. o czyn z art. 296 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat a na podstawie art. 41 § 1 k.k.

w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec niego zakaz zajmowania wszelkich stanowisk

w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego oraz w spółkach

prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu

terytorialnego bezpośrednio posiada 50 % akcji lub udziałów na okres trzech lat.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy (kwestionował ustalenia faktyczne), Sąd

Okręgowy w Koninie, wyrokiem z 31 stycznia 2025 r., zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego w następujący sposób: wyeliminował z opisu czynu i jego kwalifikacji

prawnej art. 12 § 1 k.k., obniżył karę pozbawienia wolności do 6 miesięcy, skrócił

okres próby warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności do jednego roku i

obniżył okres trwania zakazu z art. 41 § 1 k.k. do jednego roku a w pozostałej części

utrzymał wyrok Sądu Rejonowego w mocy.

Kasację na korzyść D. R. wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. W

nadzwyczajnym środku zaskarżenia podniósł rażące i mające istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. polegające na

dokonaniu niepełnej kontroli apelacyjnej i utrzymaniu w mocy orzeczenia Sądu

pierwszoinstacyjnego w części, w jakiej orzeczono środek karny z rażącym

naruszeniem prawa materialnego art. 41 § 1 k.k. polegającego na orzeczeniu zakazu

zajmowania wszelkich stanowisk w organach i instytucjach państwowych i

samorządu terytorialnego oraz w spółkach prawa handlowego, w których Skarb

Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego bezpośrednio posiada 50 % akcji

lub udziałów, podczas gdy przepis art. 41 § 1 k.k. przewiduje możliwość orzeczenia

zakazu zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu.

I KK 383/25

3

Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Koninie w zaskarżonej części (pkt 2) dotyczącej utrzymania w mocy

orzeczenia z art. 41 § 1 k.k. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym

zakresie.

W odpowiedzi na kasację pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego G. Sp. z o.o.

w Kole postulował jej oddalenie w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich była zasadna w stopniu oczywistym

w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.k. sąd może orzec zakaz zajmowania określonego

stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy

popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że

dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom

chronionym prawem. Z treści powołanego przepisu wynika, że przedmiotowy zakaz

ma określać jego zakres przedmiotowy i być sformułowany tak, aby wskazywał

konkretne stanowisko, oznaczone przez wskazanie pełnionej funkcji bądź

zajmowanej pozycji w ściśle określonej dziedzinie życia zawodowego w związku, z

którą doszło do popełnienia przestępstwa. Ta konieczność ścisłego sformułowania

przedmiotowego zakazu jest pochodną zarówno ogólnych zasad kierujących

prawem karnym wytyczających zasadę, że, generalnie rzecz ujmując, dolegliwość

stanowi odpłatę za popełniony czyn, a jednocześnie wymóg określoności

sformułowany w art. 39 pkt 2 k.k. w zw. z art. 41 § 1 k.k. w odniesieniu do

prowadzenia działalności gospodarczej celowo blokuje wyeliminowanie aktywności

gospodarczej sprawcy. W rzeczy samej, z jednej strony chodzi o to, że środek karny

w postaci zakazu zajmowania m.in. określonego stanowiska ma głównie funkcje

ochronną, zabezpieczającą oraz prewencyjną i ma za zadanie chronić

społeczeństwo przed osobami, które popełniając przestępstwo dały wyraz temu, że

zajmując określone stanowisko nadużyły zaufania związanego z ich pozycją

zawodową i zachodzi obawa, że mogłyby w dalszym ciągu zagrażać istotnym

dobrom prawnym, a z drugiej strony nie należy bagatelizować represyjnego

I KK 383/25

4

charakteru tej kary albowiem konsekwencje z nią związane mogą być bardziej

dolegliwe niż orzeczona kara przez zbyt szerokie wykluczenie sprawcy z możliwości

działalności w danej sferze zawodowej.

Powyższy wywód konieczny był do zilustrowania sytuacji prawnej jaka

nastąpiła w sprawie D. R. , w której nie respektowano wykazanych wymogów.

Ogólnikowe sformułowanie w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zakazu

zajmowania ,,wszelkich stanowisk” nie dopełniało w istocie rzeczy treści

omawianego przepisu, wychodząc poza jego ściśle określone ramy. Sąd orzekający

zobowiązany był przestrzegać ograniczeń przedmiotowych przewidzianych w

zakazie z art. 41 § 1 k.k. i określić konkretne stanowisko oznaczone przez pełnienie

konkretnie oznaczonej funkcji bądź zajmowanej pozycji w ściśle określonej sferze

życia państwowego, w związku z którą doszło do popełnienia przestępstwa.

W sprawie D. R. niewątpliwie doszło do uchybienia art. 41 § 1 k.k. a jego waga

i charakter uczyniło skazujące orzeczenie pierwszoinstancyjne niesprawiedliwym w

stopniu rażącym. Właściwa kontrola instancyjna zaskarżonego apelacją wyroku

Sądu Rejonowego, przeprowadzana także z urzędu na podstawie art. 440 k.p.k.,

wymagała od Sądu odwoławczego weryfikacji orzeczonego w niniejszej sprawie

środka karnego, a dostrzeżenie niedopełnienia przez Sąd Rejonowy obowiązku

przestrzegania wskazanych ustawowo ograniczeń powinno było doprowadzić do

zmiany orzeczenia w tym zakresie na etapie kontroli instancyjnej.

W tej sytuacji rażąca niesprawiedliwość orzeczenia Sądu odwoławczego

polegała na tym, że Sąd ten pominął lub nie zauważył niewątpliwego i bezspornego

uchybienia popełnionego przez Sąd meriti wskazanego w kasacji i skutkowała

koniecznością jego uchylenia.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

[J.J.]

[a.ł]

Michał Laskowski Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek

I KK 383/25

5