Laptop z aukcji nieprzekazany po wpłacie 2500 zł. SN uniewinnił od oszustwa

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II

K 406/07, K. P. został uznany za winnego popełnienia dwóch zarzucanych mu

czynów z art. 286 § 1 k.k. polegających na tym, że:

1. „w dniu 04.09.2006 roku w K. 1. działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, doprowadził M. R. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w

kwocie 1.704 zł, wprowadzając go w błąd co do zamiaru wywiązania się z

zawartej za pośrednictwem aukcji internetowej […] umowy sprzedaży

komputera przenośnego − laptopa, w ten sposób, że mimo uiszczenia ceny

zakupu w kwocie 1.704 zł nie przekazał nabytego na aukcji laptopa, czym

działał na szkodę M. R.”, (akt oskarżenia z dnia 30 kwietnia 2007 r., k. 59 akt

o sygn. VII K 525/07);

2. „w dniu 15.09.2006 roku w B., woj. […], działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem R. L. w

ten sposób, że na aukcji internetowej firmy [...] wystawił na sprzedaż laptop I.,

mimo otrzymania za niego przelewem na podany nr konta pieniędzy w kwocie

2.500 zł przedmiotu transakcji nie przekazał R. L. czym działał na jego szkodę”,

(akt oskarżenia z dnia 30 marca 2007 r., k. 187, sygn. akt VII K 770/07).

I KK 491/25

3

Sąd Rejonowy w Koninie przyjął, że ww. czyny zostały popełnione w ramach

ciągu przestępstw i za to, na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.,

wymierzył K. P. w pkt. I tego wyroku karę roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności.

W pkt. II części dyspozytywnej powyższego wyroku, na podstawie art. 415 §

4 k.p.k., sąd meriti zasądził od oskarżonego K. P. na rzecz pokrzywdzonego R. L.

kwotę 2.500 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 15 września 2006 r.

Jednocześnie w wyroku tym umorzono w pkt. III postępowanie w przedmiocie

powództwa cywilnego Prokuratura Rejonowego Gdańsk-Wrzeszcz złożonego na

rzecz M. R. oraz w pkt. IV i V rozstrzygnięto w przedmiocie kosztów postępowania.

Apelację od tego wyroku złożył obrońca oskarżonego, zaskarżając orzeczenie

w całości i zarzucając mu „obrazę prawa procesowego tj. art. 33 § 1 k.p.k., który miał

istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez błędnie ustaloną właściwość miejscową

Sądu, tj. w sprawie tej orzekał Sąd Rejonowy w Koninie, podczas gdy właściwym

sądem do orzekania w tej sprawie jest Sąd Rejonowy w Rzeszowie” oraz

„rażącą niewspółmierność orzeczonej w stosunku do oskarżonego kary

pozbawienia wolności polegającą na niezastosowaniu instytucji czynu ciągłego

określonego w art. 91 § 1 k.k. co do wszystkich zarzucanych mu czynów i w

konsekwencji orzeczenia kary pozbawienia wolności niewspółmiernie wysokiej”.

Wyrokiem z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt II Ka 216/08, Sąd Okręgowy

w Koninie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Od ww. orzeczenia kasację wniósł obrońca skazanego, zarzucając wyrokowi

Sądu Odwoławczego rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.k. zgodnie, z którym organy

postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich

przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad

prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia oraz art. 33 § 1

k.p.k. zgodnie, z którym, jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw, a

sprawy należą do właściwości różnych sądów tego samego rzędu, właściwy jest sąd,

w którego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze.

I KK 491/25

4

Podnosząc powyższe, obrońca wniósł o uniewinnienie K. P. od zarzucanych

mu czynów, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

właściwemu sądowi ze wskazaniem łącznego rozpoznania wszystkich postępowań.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt V

KK 74/09, kasacja obrońcy została oddalona jako oczywiście bezzasadna.

Od opisanego wyroku Sądu Odwoławczego kasację wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich, zaskarżając go w części, to jest:

1. w pkt. I w zakresie, w jakim utrzymany w mocy został pkt. I części

dyspozytywnej wyroku Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 9 kwietnia 2008 r.,

sygn. akt II K 406/07 w odniesieniu do zarzutu 2 z części wstępnej wyroku

oraz

2. w pkt. I w zakresie, w jakim utrzymany w mocy został wyrok Sądu Rejonowego

w Koninie z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II K 406/07 w pkt. II części

dyspozytywnej wyroku,

na korzyść skazanego K. P.. Skarżący podniósł zarzut rażącego naruszenie

art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., które to miało rażący wpływ na treść

orzeczenia poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli odwoławczej, zainicjowanej

apelacją obrońcy K. P. i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia w zaskarżonej części,

pomimo tego, że było ono obarczone rażącym i mającym istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszeniem prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 286 § 1 k.k.,

polegającym na przypisaniu oskarżonemu popełnienia tego czynu, w sytuacji gdy

opis czynu z pkt. 2 części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w Koninie,

przypisanego K. P., nie zawiera wszystkich znamion przestępstwa oszustwa, co

powodowało rażącą niesprawiedliwość wyroku i obligowało Sąd odwoławczy do

zmiany zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie poprzez uniewinnienie K. P. od

czynu opisanego w pkt. 2 części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w Koninie oraz

uchylenie pkt. II części dyspozytywnej tego wyroku.

I KK 491/25

5

W konsekwencji Autor kasacji wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego w Koninie w części, tj. punktu I sentencji orzeczenia oraz utrzymanego

nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Koninie w zakresie:

1. punktu I części dyspozytywnej orzeczenia w zakresie, w jakim rozstrzygnięto

co do popełnienia czynu przez K. P. na szkodę R. L. (pkt 2 części wstępnej

wyroku Sądu Rejonowego w Koninie) oraz

2. punktu II części dyspozytywnej orzeczenia

oraz o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Koninie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się oczywiście zasadna, z

uwagi na trafność podniesionego w niej zarzutu, co umożliwiło uwzględnienie tego

nadzwyczajnego środka zaskarżenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Zgodnie z art. 286 § 1 k.k. kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,

doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym

mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności

do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia

wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Przestępstwo oszustwa stypizowane w art. 286 § 1 k.k. polega zatem na

działaniu, którego istotą jest wprowadzenie w błąd innej osoby albo wyzyskanie jej

błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego takiego działania

sprawcy.

W niniejszej sprawie takiego działania nie odzwierciedla opis czynu z pkt. 2

części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w Koninie, który to czyn został przypisany

K. P. w pkt. I sentencji wyroku tego Sądu.

Opis powyższego czynu sformułowany przez oskarżyciela publicznego w

akcie oskarżenia i przyjęty następnie przez sąd a quo w opisie przypisanego czynu,

poza znamionami działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz

I KK 491/25

6

doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie wskazywał sposobu

działania K. P. polegającego na wprowadzeniu w błąd R. L., wyzyskaniu jego błędu

albo niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania, a tym

samym nie zawierał wszystkich ustawowych znamion przestępstwa oszustwa, za

które K. P. został skazany.

Nie jest wystarczające w tym zakresie stwierdzenie, że skazany doprowadził

R. L. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wystawienie na sprzedaż

laptopa na aukcji internetowej i pomimo otrzymania za niego przelewem pieniędzy w

kwocie 2500 zł, nie przekazał przedmiotu transakcji, jako że powyższe nie mieści się

w znamieniu wprowadzenia w błąd, wykorzystania błędu lub niezdolności do

należytego pojmowania przedsiębranego działania, lecz odpowiada wyłącznie

znamieniu „doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem”.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.,

wyrok skazujący powinien zawierać dokładne określenie przypisanego oskarżonemu

czynu oraz jego kwalifikację prawną. Jak wskazuje się w orzecznictwie,

dopuszczalne jest takie zwerbalizowane przedstawienie zachowania oskarżonego,

które w sposób niepozostawiający wątpliwości odpowiada treści poszczególnych

znamion przypisanego mu przestępstwa, albo w drodze nieodpartego logicznego

wnioskowania świadczy o wyczerpaniu konkretnego elementu składającego się na

ustawowy obraz określonego czynu zabronionego (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 maja 2021 r., V KK 91/21).

Tymczasem opis czynu przypisanego K. P. w zakresie zaskarżonym kasacją

RPO, w ogóle nie wskazuje na to, że R. L. miał być wprowadzony w błąd, albo że

skazany wyzyskał błąd R. L., ani w jaki sposób miało to nastąpić. Podkreślić trzeba,

że brak w opisie czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.)

jakiegokolwiek znamienia ustawowego typu czynu zabronionego skutkuje

niemożnością przypisania odpowiedzialności karnej za ten czyn (art. 1 § 1 k.k. i art.

115 § 1 k.k.) – zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16.

Co więcej, opis czynu przypisanego winien być jednoznaczny, nie dający możliwości

różnych jego interpretacji i winien być zawarty w sentencji wyroku, a nie w

uzasadnieniu (wyrok SN z dnia 31 stycznia 2018 r., V KK 286/17).

I KK 491/25

7

Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie opis czynu przypisanego

skazanemu w pkt. I sentencji wyroku Sądu Rejonowego, w zakresie w jakim czyn ten

odnosi się do zarzutu 2 opisanego w części wstępnej wyroku, jednoznacznie

prowadzi do wniosku, że czyn ten nie stanowi przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.

Obrońca nie zakwestionował powyższego w sporządzonej i wniesionej przez

siebie apelacji, jednak jak stanowi art. 433 § 1 k.p.k., sąd odwoławczy rozpoznaje

wprawdzie sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały

wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu − również w granicach podniesionych

zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3 k.p.k., jednakże jest obowiązany

rozpoznać sprawę zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435 k.p.k.,

art. 439 § 1 k.p.k., art. 440 k.p.k. i art. 455 k.p.k.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 440 k.p.k., jeżeli utrzymanie orzeczenia w

mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono niezależnie od granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej

w art. 437 § 2 k.p.k. zdanie drugie uchyleniu. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że

wyrok, w którym pominięto znamię przestępstwa, za które oskarżony został skazany,

przez co skazanie przedstawia się jako niesprawiedliwe, choć obiektywnie właśnie

ono odpowiada prawdzie, powinien zostać zaskarżony przez oskarżyciela na

niekorzyść oskarżonego. Brak apelacji na niekorzyść oskarżonego powoduje, że

sprawca w postępowaniu odwoławczym musi zostać uniewinniony lub skazany na

podstawie przepisu łagodniejszego. Rozstrzygający jest bowiem opis czynu zawarty

w wyroku i przy braku apelacji w tym zakresie na niekorzyść oskarżonego sąd

odwoławczy nie może opisu tego uzupełnić o brakujące znamię, nawet gdy jest ono

bez wątpliwości ustalone w uzasadnieniu wyroku, ani też w tym celu przekazać

sprawy do ponownego rozpoznania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia

2009 r., V KK 297/09).

W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 9 kwietnia

2008 r. został zaskarżony wyłącznie przez obrońcę K. P. , w związku z czym Sąd

Okręgowy w Koninie, mając na uwadze dyspozycję przepisu art. 433 § 1 k.p.k. w zw.

z art. 440 k.p.k., zobligowany był do zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji, w

zakresie od czynu opisanego w pkt. 2 części wstępnej wyroku i uniewinnienie K. P.

I KK 491/25

8

od zarzutu jego popełnienia oraz uchylenie związanego z tym czynem orzeczenia w

zakresie, w jakim na podstawie art. 415 § 4 k.p.k. (w ówczesnym brzmieniu)

zasądzono od oskarżonego K. P. na rzecz pokrzywdzonego R. L. kwotę 2.500

złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 15 września 2006 r.

Omówione uchybienie Sądu Okręgowego w Koninie pozostaje rażące,

ponieważ doprowadziło do utrzymania wyroku Sądu Rejonowego w Koninie w mocy

w zakresie, w jakim orzeczenie to jawi się jako rażąco niesprawiedliwie dla K. P..

Dostrzeżenie zaś przez Sąd odwoławczy uchybienia Sądu pierwszej instancji,

prowadzić powinno do częściowej zmiany wyroku.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz trafność zarzutu kasacji,

należało, jednak wbrew stanowisku autora kasacji, które nie jest dla Sądu

Najwyższego wiążące, uchylić w całości nie tylko wyrok Sądu Okręgowego w Koninie,

lecz także utrzymany nim w mocy w zaskarżonej części (co do przypisania czynu z

pkt. 2 części wstępnej wyroku) wyrok Sądu Rejonowego w Koninie i uniewinnić K. P.

od tego czynu, ponieważ skazanie w tej części jest oczywiście niesłuszne. Powyższe

musiało też skutkować uchyleniem orzeczenia akcesoryjnego (z pkt II wyroku sądu

meriti o zasądzeniu na rzecz pokrzywdzonego odszkodowania). Wydanie takiego

orzeczenia było konieczne z uwagi na treść art. 443 k.p.k., który w wypadku

zaskarżenia orzeczenia wyłącznie na korzyść (a tak było w tej sprawie) zakazuje

wydania w ponownym postępowaniu orzeczenia surowszego niż uchylone – w

realiach tej sprawy uzupełnienia opisu czynu o brakujące znamię (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2012 r., II KK 327/11). Uniewinnienie oskarżonego

od popełnienia czynu z pkt. 2 części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego w Koninie

implikowało obciążenie w tym zakresie Skarbu Państwa kosztami procesu.

Do ponownego rozpoznania przekazano natomiast sprawę w zakresie, w

którym Sąd Okręgowy utrzymał w mocy skazanie co do czynu opisanego w pkt. 1

części wstępnej wyroku Sądu Rejonowego, ponieważ konieczne jest rozstrzygnięcie

o karze za to przypisane oskarżonemu przestępstwo (w wyroku Sądu pierwszej

instancji orzeczono karę z dwa czyny przyjmując, że zostały one popełnione w

warunkach ciągu przestępstw – art. 91 § 1 k.k.).

I KK 491/25

9

Z tych wszystkich względów, orzeczono jak w części dyspozytywnej w wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Jerzy Grubba