SN umorzył sprawę o alimenty z 2003 roku, bo karalność czynu się przedawniła

I KK 58/26

2

Sąd Rejonowy w Nowym Tomyślu, po rozpoznaniu sprawy R.G., oskarżonego

o to, że w okresie od miesiąca września 2003 roku do miesiąca maja 2010 roku, z

wyłączeniem okresu od miesiąca lutego do sierpnia 2005 roku, miesięcy

października i listopada 2005 roku, miesięcy styczeń i luty 2006 roku, okresu od

miesiąca sierpnia do miesiąca grudnia 2008 roku, okresu od stycznia do grudnia

2009 roku i miesięcy kwiecień i maj 2010 roku, w miejscowości S., gmina O. w

województwie [...], uporczywie uchylał się od wykonania ciążącego na nim z mocy

ustawy i orzeczenia Sądu Rejonowego w Grodzisku Wlkp. z dnia 9 października 2001

roku, sygn. III RC [...], obowiązku alimentacyjnego poprzez nie łożenie na utrzymanie

małoletniej córki W.G. w kwocie 500 zł miesięcznie, przez co naraził ją na

niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i konieczność

korzystania ze świadczeń, tj. funduszu alimentacyjnego przyznawanego przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., a następnie zaliczki alimentacyjnej i

funduszu alimentacyjnego przyznawanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w O.,

tj. o przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., wydanym na rozprawie

w dniu 17 listopada 2010 roku wyrokiem, sygn. akt II K 481/10, orzekł:

I. oskarżonego R.G. uznał za winnego tego, że w okresie od września

2003 roku do stycznia 2005 roku, uporczywie uchylał się od wykonania ciążącego na

nim z mocy ustawy i orzeczenia Sądu Rejonowego w Grodzisku Wlkp. z dnia 9

października 2001 roku, sygn. III RC [...], obowiązku alimentacyjnego poprzez nie

łożenie na utrzymanie małoletniej córki W.G. w kwocie 500 zł miesięcznie, przez co

naraził ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i

konieczność korzystania ze świadczeń, tj. funduszu alimentacyjnego przyznawanego

przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., który to czyn zakwalifikował jako

występek z art. 209 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 209 § 1 k.k. wymierzył mu karę

6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

II. oskarżonego R.G. uznał za winnego tego, że w okresie od września

2005 roku do września 2010 roku, z wyłączeniem okresu od października do

listopada 2005 roku, od stycznia do lutego 2006 roku, od kwietnia do sierpnia 2006

roku, sierpnia 2008 roku, od października do grudnia 2008 roku, od stycznia do

grudnia 2009 roku, od kwietnia do maja 2010 roku, w miejscowości S., gmina O. w

województwie [...], po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności za

I KK 58/26

3

popełnienie przestępstwa podobnego, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Nowym

Tomyślu z dnia 19 września 2003 roku, sygn. akt II K 224/03, uporczywie uchylał się

od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy i orzeczenia Sądu Rejonowego w

Grodzisku Wlkp. z dnia 9 października 2001 roku, sygn. III RC [...], obowiązku

alimentacyjnego poprzez nie łożenie na utrzymanie małoletniej córki W.G. w kwocie

500 zł miesięcznie, przez co naraził ją na niemożność zaspokojenia podstawowych

potrzeb życiowych i konieczność korzystania ze świadczeń, tj. funduszu

alimentacyjnego przyznawanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P., a

następnie zaliczki alimentacyjnej i funduszu alimentacyjnego przyznawanych przez

Ośrodek Pomocy Społecznej w O., który to czyn zakwalifikował jako przestępstwo z

art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 209 § 1 k.k. wymierzył

mu karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności;

III. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył orzeczone wobec

oskarżonego kary pozbawienia wolności i wymierzył karę łączną roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności;

IV. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie

orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo

zawiesił na okres 5 lat próby;

V. na podstawie art. 73 § 1 k.k. oddał oskarżonego w okresie próby pod

dozór kuratora;

VI. na podstawie art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązał oskarżonego do

wykonywania na bieżąco ciążącego na nim obowiązku łożenia alimentów na rzecz

swojej małoletniej córki W.G.;

VII. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego w całości od

kosztów sądowych i opłaty (k. 94).

Powyższy wyrok uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu

25 listopada 2010 roku (k. 95).

Pismem z dnia 9 lutego 2026 r. Prokurator Generalny wniósł kasację od

powyższego wyroku, na korzyść oskarżonego, w zakresie skazania za czyn z art.

I KK 58/26

4

209 § 1 k.k., tj. rozstrzygnięcia z punktu I oraz w zakresie orzeczenia o karze łącznej.

Podniósł zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia

przepisów prawa - art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 4 k.k., polegającego

na skazaniu oskarżonego R.G. za występek z art. 209 § 1 k.k., popełniony w okresie

od września 2003 roku do stycznia 2005 roku, pomimo przedawnienia karalności

przypisanego mu w punkcie I. wyroku tegoż czynu, co stanowi bezwzględną

przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Na podstawie tak sformułowanego zarzutu autor kasacji wniósł o uchylenie

wyroku w zaskarżonej części i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt

6 k.p.k.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie bowiem zauważył Prokurator

Generalny, że wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Tomyślu, w zakresie skazania R.G.

za czyn z art. 209 § 1 k.k., popełniony w okresie od września 2003 roku do stycznia

2005 roku, zapadł w warunkach negatywnej przesłanki procesowej określonej w art.

17 § 1 pkt 6 k.p.k. i jest w związku z tym dotknięty bezwzględną przyczyną

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Zarówno w czasie popełnienia przez R.G. występków z art. 209 § 1 k.k., jak i

w dacie orzekania sądu w niniejszej sprawie, sprawca tego czynu podlegał grzywnie,

karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Zgodnie natomiast

z normą art. 101 § 1 pkt 5 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 sierpnia 2005

roku), a następnie od dnia 3 sierpnia 2005 roku zgodnie z art. 101 § 1 pkt 4 (w

brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 3 czerwca 2005 roku - Dz.U. z 2005 r., Nr 132,

poz. 1109), karalność przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności

nieprzekraczającą 3 lat ustaje, jeżeli od jego popełnienia upłynęło 5 lat. Jeżeli we

wskazanym wyżej okresie wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, to stosownie

do treści art. 102 k.k. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 sierpnia 2005 roku, a

następnie w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 3 czerwca 2005 roku, Dz.U. z 2005

I KK 58/26

5

r., Nr 132, poz. 1109), karalność popełnionego przestępstwa ustaje z upływem 5 lat

od zakończenia wskazanego okresu.

Analiza akt sprawy wskazuje jednak, że nie doszło o przedłużenia biegu

okresu terminu przedawnienia na mocy art. 102 k.k., albowiem postanowienie o

wszczęciu dochodzenia w omawianej sprawie zostało wydane dopiero w dniu 10

maja 2010 roku (k. 15), a do wszczęcia postępowania przeciwko R.G. doszło

faktycznie w dniu 29 czerwca 2010 roku, tj. w dacie ogłoszenia mu postanowienia o

przedstawieniu zarzutów i przesłuchania jako podejrzanego (k. 34, k. 37-38).

Tymczasem 5-letni termin przedawnienia, wynikający z art. 101 § 1 pkt 4 k.k. upłynął

w styczniu 2010 r.

W kontekście określenia wcześniejszej o 4 miesiące daty końcowej

przypisanego oskarżonemu przestępstwa w porównaniu do opisu czynu

zarzucanego w akcie oskarżenia, trafnie Prokurator Generalny przytoczył

ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym dla ustalenia okresów

przedawnienia karalności decydujące znaczenie ma bowiem to, jakie przestępstwo

oskarżony w rzeczywistości popełnił, a więc czyn przypisany, a nie, o jakie

przestępstwo został oskarżony, czyli czyn zarzucany (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 1 grudnia 2021 roku, sygn. II KK 374/21, Lex nr 3327678; w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2020 roku, sygn. IV KK 126/20, Lex nr 3148068;

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., V KK 57/18, Lex nr 2639899).

Rozstrzygające dla analizowanej problematyki znaczenie miało zatem ustalenie

końcowego momentu popełnienia tego czynu przez R.G. przez Sąd meriti na styczeń

2005 r., bez znaczenia zaś opis czynu ze skargi oskarżyciela, w której czas ten

określono na maj 2005 r.

Wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Tomyślu, w zakresie skazania R.G. za

czyn z art. 209 § 1 k.k., popełniony w okresie od września 2003 roku do stycznia

2005 roku, zapadł zatem w warunkach negatywnej przesłanki procesowej określonej

w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. i jest w związku z tym dotknięty bezwzględną przyczyną

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., co implikowało konieczność

uchylenia tego orzeczenia w ww. zakresie i umorzenie postępowania. Tym samym z

mocy prawa utraciło moc orzeczenie o karze łącznej.

I KK 58/26

6

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

Tomasz Artymiuk

Jacek Błaszczyk

Kazimierz Klugiewicz

[WB]

[r.g.]