SN odmówił przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie postępowania

Skazany P.S. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 listopada

2020 r., sygn. akt II AKa 154/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Opolu

z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 82/19. W uzasadnianiu skazany podniósł, iż

I KO 14/26

2

w wydaniu wyroku sądu II instancji brali udział „neosędziowie”, ponadto wskazał, że

nie popełnił zarzucanych mu czynów, za które aktualnie odbywa karę pozbawienia

wolności, był torturowany przez funkcjonariuszy służby więziennej. Skarżący wniósł

o uchylenie wyroków i „sprawiedliwe osądzenie”, a także o wyznaczenie mu

obrońcy z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy odwołać się do treści art. 545 § 3 k.p.k., który stanowi, iż

sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od

prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej

Rzeczypospolitej Polskiej, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,

jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które

były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego

oczywista bezzasadność.

Powyższe unormowanie pozwala więc na wstępną kontrolę wniosku o

wznowienie – i to bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych - celem

wyeliminowania konieczności przeprowadzania różnego rodzaju czynności

procesowych związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może

doprowadzić do wznowienia postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż

decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być

oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać

może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są

przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw

wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli

odwoławczej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KO 81/24).

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skazany we wniosku nie

przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie postępowania w

niniejszej sprawie. P.S. podniósł, że został skazany za popełnienie ponad 20

przestępstw, z których połowy nie popełnił. Ponadto podniósł, że był torturowany

przez funkcjonariuszy służby więziennej. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić

podstawy do wznowienia postępowania. Skazany nie powołał żadnej z podstaw

wznowieniowych określonych w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k.,

I KO 14/26

3

kwestionując poczynione przez sądy obu instancji ustalenia faktyczne skutkujące

prawomocnym skazaniem. Należy bowiem wskazać, że postępowanie

wznowieniowe nie stanowi powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest

swego rodzaju "trzecią instancją", mającą służyć kolejnemu weryfikowaniu

poprawności orzeczeń zapadłych w sądach pierwszej i drugiej instancji.

Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, którego podstawy zostały ustawowo skatalogowane (art. 540-540b

k.p.k.) i postępowanie wznowieniowe sprowadza się wyłącznie do ich badania (zob.

postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., V KO 67/22). Specyfika

postępowania wznowieniowego wszczynanego na wniosek sprawia, że nie

dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności

przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych, będących podstawą prawomocnego

wyroku. Nie bada się również oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej

instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN

z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO 22/16).

W związku z powyższym, wniosek skazanego o wznowienie postępowania,

należało uznać za oczywiście bezzasadny i na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.

odmówić jego przyjęcia.

Odnosząc się z kolei do podnoszonej przez wnioskodawcę wadliwości

powołania sędziów, wskazać należy, że okoliczność ta może zostać

zweryfikowane jedynie z urzędu. Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie

wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., przy czym wznowienie postępowania jedynie z

powodów określonych w pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

Przechodząc do zasygnalizowanej przez skazanego potrzeby wznowienia

prawomocnie zakończonego postępowania z uwagi na zaistnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w

niniejszej sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.

W doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia

wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w

I KO 14/26

4

rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny

odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana

była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym

liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania

danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.

Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także

przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.

m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,

komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie

orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa

w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny

odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka

więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający

wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie

sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;

postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29

marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma

charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie

wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami

zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na

treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania

stron postępowania występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli

odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non

sunt extendendae przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy

to nie tylko wzbogacania za pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k.,

lecz także dokonywania rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn

odwoławczych (zob. postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).

Tym samym uznać trzeba, że powołanie na urząd sędziego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art.

I KO 14/26

5

439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24).

Podnieść bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o

czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K

12/18.

Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw do

przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 listopada

2020 r., sygn. akt II AKa 154/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Opolu

z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 82/19.

Z uwagi na odmowę przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie

postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności, bezprzedmiotowe stało się

rozpoznanie wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu.

[WB]

[a.ł]